Giới thiệu bệnh hại
Héo xanh là bệnh thường gặp trên cây cà chua, do vi khuẩn Pseudomonas solanacearum gây ra. Vi khuẩn sau khi xâm nhập vào cây sẽ sản sinh ra các chất có thể phân huỷ mô, đồng thời tiết ra các chất độc làm tắc mạch dẫn, cản trở sự vận chuyển các chất dinh dưỡng và nước từ bộ rễ đi nuôi cây. Do đó, cây sẽ bị héo đột ngột, chỉ sau một thời gian ngắn thì cây bị chết.
Bệnh thường phát sinh ở vùng nhiệt đới, cận nhiệt đới, là những khu vực nhiệt độ cao và mưa nhiều.
Đối tượng gây hại
Vi khuẩn gây bệnh trên 278 loại cây thuộc 44 họ thực vật khác nhau, trong đó có một số loại cây mang lại giá trị kinh tế cao như cà chua, khoai tây, lạc, dâu tằm, hồ tiêu, chuối,…
Dấu hiệu của bệnh hại
Cà chua khi mắc bệnh sẽ héo rũ giống như bị thiếu nước. Hiện tượng héo xảy ra vào ban ngày, đến đêm cây sẽ tươi trở lại, nhưng chỉ sau 2 – 3 cây không thể hồi phục và chết. Héo rũ xảy ra đầu tiên ở phần ngọn, tiếp đến là những lá phía gốc cũng cụp xuống, toàn bộ cây héo tái xanh, đổ gục xuống. Trên thân mọc ra nhiều rễ khí phụ, càng gần phía gốc thân càng xù xì. Cắt ngang thân sẽ thấy mạch dẫn có màu nâu đen, nhúng vào cốc nước trong sẽ thấy những giọt dịch vi khuẩn trắng đục như sữa chảy ra từ vết cắt. Nếu nhổ cả cây sẽ nhận thấy cả thân và rễ đều bị thối đen, mềm nhũn.
Trên những cây cà chua con bị nhiễm bệnh, phần thân sẽ lộ ra những mảng nâu sẫm chạy dọc thân. Ở những giống mẫn cảm thân cây còn có thể bị gãy.
Nguyên nhân phát sinh bệnh hại
Vi khuẩn Pseudomonas solanacearum sinh ra từ đất và trú ngụ ở nhiều nơi như ở trong đất, nước, cây trồng bị bệnh, hạt giống,…Chúng xâm nhiễm vào thân, rễ, cuống lá của cây thông qua các vết hở có trên cây. Đó có thể là những vết thương hình thành do nhổ cây con giống đem đi trồng, quá trình vun xới làm xây xát cây, côn trùng đốt, tuyến trùng chích,… Hoặc thông qua lỗ hở ở mép lá, chỗ có sương đọng lại vào sáng sớm.
Điều kiện phát sinh bệnh hại
Nhiệt độ là yếu tố quan trọng ảnh hưởng đến sự phát triển của vi khuẩn. Vi khuẩn gây bệnh héo xanh trên cây cà chua sinh trưởng tốt nhất ở mức nhiệt từ 24 – 30 độ C, chúng sẽ chết nếu mức nhiệt lên đến 52 độ C.
Độ ẩm cao cũng là điều kiện tốt để vi khuẩn phát triển và gây bệnh cho cây. Thông qua nghiên cứu thực tiễn cho thấy trong điều kiện mưa to, mưa dài ngày, đất thoát nước kém, tưới bằng hệ thống phun mưa, để cây ướt qua đêm, bệnh sẽ phát sinh nặng hơn và lây lan nhanh chóng.
Bón phân không cân đối sẽ khiến cây bị giảm sức đề kháng, trở nên yếu ớt, dễ nhiễm bệnh hơn. Bón phân chuồng chưa hoai mục cũng là một trong những nguyên nhân dẫn đến cây mắc bệnh.
Trồng cây trên những vùng đất trũng, đất nhiễm phèn, đất cát pha thịt, những vùng độc canh, chuyên canh các giống cây họ Cà, họ Đậu có mật độ cây mắc bệnh héo xanh vi khuẩn cao hơn so với trồng ở vùng đất khác.
Bệnh phát triển mạnh, mức độ gây hại lớn hơn trong vụ Xuân Hè ở các tỉnh phía Bắc và vụ cà chua sớm ở các tỉnh miền Trung và miền Nam.
Mức độ ảnh hưởng
Bệnh héo xanh là một bệnh nguy hiểm, xảy ra đột ngột, chưa có thuốc đặc trị. Vì vậy, nếu không phòng ngừa hiệu quả, một khi cây đã mắc bệnh sẽ gây thiệt hại về kinh tế rất lớn. Năng suất bị giảm từ 50 – 70%, chất lượng nông sản bị giảm 60 – 80%, đặc biệt là vùng đã bị nhiễm bệnh phải mất thời gian khá dài mới có thể trồng lại những cây trồng có nguy cơ mắc bệnh héo xanh.
Biện pháp phòng trừ
Biện pháp giống
Chọn giống sạch bệnh là biện pháp đơn giản và hiệu quả nhất để phòng ngừa bệnh héo xanh vi khuẩn trên cây cà chua. Bà con tuyệt đối không lấy giống từ những vùng đã nhiễm bệnh. Chọn những cây có chiều cao trung bình từ 18 – 20cm, có khoảng từ 5 – 6 lá, thân mập mạp, có màu tím nhạt, trên cây có một lớp lông tơ mềm. Bà con có thể tham khảo giống cà chua lai F1 VNS 390 cho vụ mùa tiếp theo, đây là một giống cà chua ra hoa sớm, dễ đậu quả, quả chín sớm và tập trung, chống chịu sâu bệnh tốt, ít nhiễm sương mai và héo xanh.
Biện pháp sinh học
Sử dụng đạm sinh học NEB-26 để cải tạo đất và kiểm soát lượng vi sinh vật trong đất. Bên cạnh đó, loại chế phẩm sinh học này giúp cây tăng trưởng bộ rễ, hấp thu dinh dưỡng dễ dàng, bổ sung dinh dưỡng làm cho lá dày, trái lớn đều và đẹp, phân huỷ các chất hữu cơ có trong đất, giải độc đất,…
Biện pháp canh tác
Vi khuẩn có thể tồn tại trong đất từ 5 – 6 năm, vì vậy bà con nên luân canh luân canh đất trồng cà chua với các cây khác họ như lúa, ngô, bắp cải, mía,… để vi khuẩn không còn chỗ để ký sinh cũng như giảm thiệt hại về kinh tế.
Làm đất nhuyễn và kĩ, vệ sinh đồng ruộng sạch sẽ, dọn sạch cỏ dại và tàn dư của vụ trước kể cả thân và rễ. Cày đất phơi ải để diệt tuyến trùng có trong đất (tuyến trùng chích rễ cây tạo điều kiện cho vi khuẩn thâm nhập vào cây). Bón vôi bột cho đất để giảm chua đồng thời diệt khuẩn có trong đất, lượng dùng 60kg/ha, bón trước khi gieo trồng từ 7 – 10 ngày.
Trồng cây mật độ vừa phải để cây có không gian để phát triển. Các chuyên gia nông nghiệp khuyên bà con nên lên luống rộng 1.2m, trồng hàng đôi, mỗi hàng cách nhau 70cm, mỗi cây cách nhau 50cm theo kiểu nanh sấu. Lên luống cao và tạo các rãnh thoát nước để ruộng không bao giờ bị ứ nước.
Tưới cây vào sáng sớm hoặc chiều mát, chỉ nên tưới trực tiếp vào đất, tránh tưới vào lá và hoa.
Thăm đồng thường xuyên để trừ sâu bọ và phát hiện sớm các dấu hiệu của bệnh hại.
Trong quá trình chăm sóc, hạn chế tối đa làm cây bị trầy xước. Khi tỉa ngọn chỉ nên dùng ngón tay để ngắt hoặc dùng kéo đã rửa sạch, tuyệt đối không dùng móng tay vì sẽ khiến cây có thể bị nhiễm bệnh.
Biện pháp xử lý bệnh
Hiện, chưa có thuốc đặc trị bệnh héo xanh vi khuẩn trên cây cà chua, tất cả những thuốc trên thị trường đều chỉ có tác dụng ngăn ngừa lây lan và tăng sức đề kháng cho cây. Vì vậy, chủ động phòng bệnh là biện pháp tốt nhất. Tuy nhiên, nếu nhận thấy cây có dấu hiệu mắc bệnh, trước hết bà con hãy nhanh chóng nhổ bỏ cây bệnh và tiêu huỷ chúng ngay. Đồng thời, phun một số loại thuốc của Nghi Anh sau đây để hạn chế thiệt hại do bệnh đem đến: Kibul, Nazosi, Sunfur,… là các loại thuốc trừ bệnh sinh học có chứa hoạt chất Mancozeb, Azoxystrobin, Difenoconazole,… có tác dụng phòng trừ một số bệnh do vi khuẩn, nấm gây ra. Bên cạnh đó, thuốc tăng khả năng kháng bệnh, hạn chế bệnh lây lan, tăng năng suất và chất lượng nông sản
Thuốc trừ bệnh
Phun ngay sau khi chớm bệnh, phun ướt đều hai mặt lá. Nếu thấy bệnh nghiêm trọng, phun tiếp một lần nữa sau 5 – 7 ngày.
