Giới thiệu bệnh hại
Mía là cây công nghiệp lấy đường quan trọng của ngành công nghiệp đường, sinh trưởng trong môi trường nhiệt đới. Đường là một loại thực phẩm cần có trong cơ cấu bữa ăn hàng ngày của nhiều quốc gia trên thế giới, cũng là nguyên liệu quan trọng của nhiều ngành công nghiệp nhẹ và hàng tiêu dùng bánh kẹo… Ngoài ra mía còn dùng để ép lấy nước giải khát, ngoài ra bã mía cũng có rất nhiều tác dụng như làm nguyên liệu đốt cháy, thay thế nguyên liệu làm giấy, làm sợi… Các phụ phẩm trong quá trình ép mía và cô đặc thành đường cũng có nhiều tác dụng và góp phần bảo vệ môi trường. Chính vì những lý do này, rất nhiều vùng trên thế giới đang canh tác loại cây công nghiệp này và Việt Nam cũng là một trong số đó.
Ở Việt Nam, mía được trồng ở hầu khắp các vùng trên cả nước, trong đó chiếm diện tích lớn nhất phải kể đến các tỉnh Đồng bằng sông Cửu Long và một số vùng đồi núi miền Trung. Canh tác cây mía giúp cho nhiều người nông dân, hộ gia đình có thêm thu nhập với nhu cầu thị trường rất lớn, phương pháp trồng không quá khó khăn và đem lại nhiều lợi ích cho môi trường. Tuy nhiên, để đảm bảo năng suất cũng như chất lượng cây mía cũng không phải điều dễ dàng khi khí hậu môi trường nước ta rất thích hợp cho nhiều loại nấm bệnh phát triển. Trong số đó thường gặp và gây hại nặng nhất cho cây mía phải kể đến bệnh thối đen ruột mía, hay còn gọi là bệnh dứa ở cây mía.
Đối tượng gây hại
Bệnh thối đen ruột mía (bệnh dứa) được gây ra bởi nấm Ceratostpmella paradoxa (Hohn) Dode. Bệnh phát sinh ở thời kỳ mới trồng, cây con và khi sắp thu hoạch. Ngoài ra, bệnh còn gây hại trên cả cây dứa và cây chuối tiêu,…
Dấu hiệu, triệu chứng bệnh hại
Bệnh thối đen ruột mía (bệnh dứa) gây hại chủ yếu trên hom và thân mía. Trên hom giống, đầu tiên sẽ xuất hiện ở đầu cắt những vết hồng nhạt rồi chuyển đen, phía trên mọc ra lớp nấm đen như than.
Trên thân cây, nấm xâm nhập vào ruột mía làm ruột bị đen thối, có mùi dứa nhẹ và dần chuyển mùi nặng hơn. Vết bệnh để lâu ngày khiến thân mía chỉ còn trơ lại xơ đen. Nấm xâm nhập qua các vết thương hở, thường gây bệnh ở những giống mía có tốc độ nảy mầm chậm hơn và trên những ruộng trồng mía liên tục quá nhiều năm.
Điều kiện phát triển, yếu tố tác động
Trên vết bệnh thối đen ở ruột thân mía khi mọc ra lớp nấm đen chính là giai đoạn sinh sản bào tử phân sinh và bảo tử gây bệnh. Nấm có tính ký sinh yếu nên chỉ xâm nhập qua vết thương hở do các công cụ làm nông hoặc do sâu bệnh gây ra. Nấm bệnh thối đen sinh trưởng tốt nhất ở nhiệt độ dưới 28 độ C, đặc biệt khoảng 23 đến 24 độ C là nhiệt độ nấm phát triển mạnh. Ngoài ra độ pH của đất cũng ảnh hưởng đến tốc độ phát triển của nấm, với khoảng 5.5 đến 6.3 là điều kiện tối ưu nhất cho nấm. Nghiên cứu chỉ ra rằng đối với những ruộng trồng mía liên tục quá nhiều năm sẽ làm cho đất, đặc biệt là đất thịt, bị nén bí nước hoặc các điều kiện khác khiến mía chậm nảy mầm cũng làm cho nấm bệnh thối đen dễ xâm nhập vào cây hơn.
Nguyên nhân gây bệnh
Trong quá trình canh tác, các nhà nghiên cứu đã tổng hợp và chỉ ra những nguyên nhân gây ra bệnh thối đen ruột mía như sau:
Do quá trình chọn lọc giống: Một số giống mía có khả năng nảy mầm nhanh sẽ hạn chế khả năng bị nhiễm nấm bệnh hơn so với những giống chậm nảy mầm.
Do mật độ trồng chưa hợp lý: Mía là loại cây ưa nắng và cần có đủ số giờ nắng để đạt được năng suất tốt nhất, vậy nên nếu trong quá trình sinh trưởng mía không có đủ không gian phát triển về cả phần ngọn và gốc sẽ khiến cây dễ nhiễm nấm bệnh hơn
Do chế độ tưới tiêu và thoát nước: Cây mía cần nhiều nước song lại sợ bị úng nước, vậy nên nếu hệ thống thoát nước không đáp ứng đủ điều kiện sẽ làm cho đất úng, hom mía và thân dễ bị nấm xâm nhập hơn.
Do điều kiện thời tiết: Khi nhiệt độ giảm xuống mức 23-24 độ C, thời tiết mát mẻ và có những cơn mưa khiến độ ẩm tăng cao cũng là thời điểm nấm bệnh dễ phát sinh hơn
Do điều kiện đất đai: Độ pH ảnh hưởng đến khả năng nấm bệnh phát triển
Do các vết thương hở: Cây mía bị tổn thương do các nấm bệnh khác hoặc vết thương gây ra bởi nông cụ, sâu bọ sẽ tạo điều kiện cho nấm xâm nhập
Do độc canh cây mía trên một ruộng quá lâu: nấm bệnh tồn tại 4 năm trong lòng đất, cộng với thói quen chặt thân để lại gốc mía cho vụ mùa sau sẽ khiến cho đất bị dồn nén, bí bách và các bào tử nấm dễ xâm nhập vào hom mía.
Khi thu hoạch nếu ta không phát hiện mà xếp những cây mía chồng lên nhau sẽ tạo điều kiện độ ẩm cao cho nấm lây lan rộng và nhanh hơn.
Mức độ ảnh hưởng
Như đã nêu trên, bệnh thối đen ruột mía gây bệnh trên hom trồng và trên thân mía. Khi bệnh xâm nhập vào hom sẽ khiến cho cây giảm tỉ lệ nảy mầm, mầm mọc yếu hoặc chết. Vào thời kỳ sắp thu hoạch khi nấm bệnh phát triển mạnh trong thân cây sẽ làm ruột mía thối đen từ gần gốc và có thể kéo dài lên trên thân, làm ảnh hưởng đến phẩm chất và giá trị của mía. Nấm bệnh khiến cho mía thối đen và có mùi dứa thối, không thể sử dụng cho cả việc ép nước giải khát hay tinh chế thành đường. Cây mía lúc này chỉ có thể đem tiêu huỷ vì nếu để lại sẽ làm lây lan bệnh ra các cây khác. Như vậy có thể thấy được, cây mía bị bệnh thối đen ruột sẽ không còn giá trị gì nữa, ảnh hưởng trực tiếp đến mùa vụ và kinh tế của người nông dân. Vậy nên, tìm hiểu nguyên nhân và nắm được các biện pháp phòng trừ bệnh nấm hại này là việc rất cần thiết.
Biện pháp phòng bệnh
Một số biện pháp phòng trừ bệnh thối đen ruột nấm như sau:
Chọn hom giống khỏe mạnh, sạch bệnh và xử lý giống trước khi trồng bằng nước vôi 3% trong 24 giờ hoặc dung dịch phèn xanh trong 30 phút để hạn chế nguồn bệnh nấm
Trồng cây ở vùng đất trên cao thoát nước tốt để hạn chế ngập úng
Chọn đất trồng cây là những vùng đất feralit, thích hợp cho sự phát triển của cây mía
Trồng cây đúng thời vụ, nhiệt độ thích hợp để mầm phát triển nhanh, sinh trưởng mạnh, hạn chế phát sinh bệnh, trồng với mật độ thích hợp để cây phát triển tốt
Luân canh ruộng trồng với những cây họ Đậu để mầm bệnh giảm khả năng lây lan
Thường xuyên kiểm tra ruộng và phát hiện những sâu bệnh hại khác của cây mía. Khi phát hiện cây nhiễm bệnh cần nhổ bỏ, tiêu huỷ sạch sẽ và bón vôi vào gốc cây. Sau khi thu hoạch cần vệ sinh ruộng và tiêu huỷ tàn dư còn sót lại.
Bón phân đầy đủ, hạn chế gây ra vết thương trên thân cây trong thời gian chăm sóc
Biện pháp xử lý bệnh
Khi phát hiện bệnh hại tấn công đầu tiên cần sử dụng các loại thuốc trừ bệnh phun đều cho ruộng mía để ngăn chặn bệnh gây hại và tránh tình trạng lây nhiễm diện rộng. Bà con hãy tham khảo một số sản phẩm trừ nấm điển hình của Nghi Anh như: Kibul, Nazosi, Sunfur,…
Thuốc trừ bệnh 
Câu hỏi thường gặp
Bệnh thối đen ruột phát sinh, phát triển ở giai đoạn nào trên cây mía?
Cây bệnh có đặc điểm như thế nào?
Khi phát hiện bệnh hại tấn công đầu tiên cần sử dụng các loại thuốc trừ bệnh phun đều cho ruộng mía để ngăn chặn bệnh gây hại và tránh tình trạng lây nhiễm diện rộng
