Giới thiệu bệnh hại
Cây chè là một trong những loại cây công nghiệp rất quan trọng đối với nền kinh tế nước ta. Hiện nay càng ngày càng có nhiều vùng trồng chè trên khắp cả nước, song vùng Trung du và miền núi Bắc Bộ vẫn là khu vực có quy mô diện tích trồng chè lớn nhất cả nước. Trồng chè đem lại nhiều lợi ích cho bà con nông dân bao gồm cả công việc và kinh tế. Để thu hoạch được những búp chè ngon, chất lượng đòi hỏi người nông dân phải cẩn trọng trong từng khâu chăm sóc và hái chè, trong đó những bộ phận cần được chăm sóc kỹ lưỡng là búp và lá chè.
Trong các loại cây trồng, phần búp (hay còn gọi là ngọn) là bộ phận rất quan trọng vì đó là đầu cơ quyết định cây có sinh trưởng tiếp hay không. Vậy nên việc chăm sóc kỹ lưỡng cho phần búp này là rất quan trọng. Thế nhưng thời gian gần đây, bà con nông dân rất đau đầu vì bệnh thối búp xảy ra ngày một nhiều hơn, đặc biệt là đối với cây chè. Vậy bệnh thối búp ở chè có biểu hiện như thế nào, nguyên nhân phát sinh do đâu và cách xử lý ra sao? Trong bài viết này sẽ cung cấp những thông tin cần thiết về bệnh hại này để người nông dân có thể nắm được rõ hơn và có những hướng giải quyết khi cây chè nhiễm bệnh.
Đối tượng gây hại
Bệnh thối búp chè gây ra bởi nấm Colletotrichum Theae Petch thuộc lớp Colletotrichum, nấm tồn tại dưới dạng bào tử, có thể tồn tại dưới dạng bào tử tĩnh trong lòng đất khoảng thời gian nhiều năm, một số nấm khác cũng gây ra các dấu hiệu tương tự trên các mẫu bệnh đó là Glomerella Cingulata, Phyllosticta Game Philae… Bệnh lan truyền nhờ gió, nước mưa và tồn tại trong những tàn dư còn sót lại chưa tiêu huỷ hết. Bệnh gây hại chủ yếu trên lá và búp chè. Sau khi nấm bệnh Colletotrichum xâm nhập cũng tạo điều kiện cho các nấm bệnh khác xâm nhập vào làm hại cây chè. Ngoài cây chè, nấm bệnh này cũng xâm nhập và gây hại cho một số cây trồng khác như húng quế, dâu tây, đậu tương,…
Dấu hiệu, triệu chứng bệnh hại
Bệnh thối búp chè gây hại chủ yếu trên lá non và búp non của cây chè. Vết bệnh giai đoạn đầu là một chấm nhỏ màu nâu đen trên phần non mềm của lá và búp. Vết bệnh xuất hiện tại những phần mọng nước của lá với kích thước nhỏ chỉ khoảng 2-3mm. Những vết bệnh phát triển lớn dần sau khoảng 7 đến 15 ngày với kích thước lên đến 2cm, xâm chiếm phần cuống lá và chồi búp dẫn đến hiện tượng thối đen búp sau khoảng 30 ngày. Bệnh phát triển gây bệnh đến hết phần màu xanh trên cành búp và ngừng lại ở phần cành đã nâu hoá.
Điều kiện phát triển, yếu tố tác động
Bệnh thối búp chè phát sinh và phát triển trong môi trường nóng, nhiệt độ 20 đến 27 độ C, độ ẩm cao. Bệnh gây hại tập trung vào thời điểm tháng 5 đến tháng 11 hàng năm, gây hại nặng nhất vào những tháng hè thu tháng 7, 8, 9 tại những tỉnh phía Bắc. Vào mùa khô, nấm bệnh hầu như ít và không phát triển. Bệnh thông thường gây hại từng khu vực hoặc từng nương chè, làm giảm chất lượng và hạ năng suất thu hoạch của cây chè.
Bệnh thường phát sinh trên những nương chè bón thừa đạm, bón phân khoáng không hài hoà. Ở những môi trường có độ ẩm cao như các nương chè trồng ở các thung lũng có tỉ lệ nhiễm bệnh cao hơn so với những nương chè trồng ở cao nguyên. Một số giống chè như PH1 dễ bị bệnh và chịu ảnh hưởng nặng hơn vì bệnh thối búp so với những giống chè khác.
Nguyên nhân gây bệnh
Một số nguyên nhân gây bệnh thối búp chè thường thấy:
– Do điều kiện thời tiết: Do những thay đổi của khí hậu phù hợp với điều kiện phát triển của nấm bệnh như nhiệt độ cao 20 đến 27 độ C, độ ẩm không khí cao trên 85% kèm theo mưa và sương mù. Đây là những điều kiện thời tiết tiêu biểu của màu hè – thu ở vùng khí hậu nhiệt đới như Việt Nam và là yếu tố không thể tránh khỏi trong quá trình canh tác cây chè. Vậy nên trong những thời điểm này, người nông dân trồng chè càng cần tập trung cao điểm hơn cho việc phòng trừ nấm bệnh này cũng như những bệnh gây hại khác.
– Do điều kiện giống: Một số giống chè có khả năng nhiễm bệnh và gây thiệt hại cao hơn các giống khác
– Do điều kiện canh tác: Ở những nương chè được bón quá nhiều đạm hoặc trồng với mật độ quá dày sẽ khiến cho độ ẩm tăng cao, tạo điều kiện thuận lợi cho nấm bệnh phát triển. Ngoài ra những tàn dư còn sót lại trong những bộ phận chưa được tiêu huỷ hết cũng là một yếu tố quan trọng khiến cây bị nhiễm bệnh.
Mức độ ảnh hưởng
Như đã kể trên, bệnh thối búp chè gây hại chủ yếu trên lá và búp chè. Đây là hai bộ phận quan trọng nhất vì là bộ phận thu hoạch để tạo ra thành phẩm của cây chè. Bệnh thối búp khi đến giai đoạn gây hại nặng nề sẽ làm thối và héo những búp chè ngon và tươi nhất, khiến lá rụng và búp chè thối teo lại, không thể thu hoạch. Điều này làm ảnh hưởng trực tiếp đến năng suất và chất lượng của búp chè khi thu hoạch. Chưa kể đến nấm bệnh lây lan rộng rãi trong vườn chè khiến cho mức độ lây nhiễm tính theo cấp số nhân là một điều hết sức nghiêm trọng. Không thể kiểm soát nấm bệnh gây ra những hậu quả nặng nề, không đáp ứng được nhu cầu tiêu dùng chè trong nước và xuất khẩu, cũng như ảnh hưởng trực tiếp đến kinh tế mùa vụ của bà con nông dân. Vậy nên nắm rõ những dấu hiệu, nguyên nhân gây bệnh cùng với những biện pháp phòng trừ sẽ giúp bà con nông dân phần nào hạn chế những tác hại của bệnh và chăm sóc tốt cây chè.
Biện pháp phòng bệnh
Biện pháp giống: Lựa chọn những giống chè có khả năng kháng bệnh cao. Lựa chọn cây giống khỏe mạnh, không có dấu hiệu nhiễm bệnh
Biện pháp canh tác:
– Đảm bảo vườn chè vệ sinh khô thoáng, không ẩm ướt vì độ ẩm cao là nguyên nhân thuận lợi phát triển nấm bệnh
– Trồng cây với mật độ hợp lý để cây chè có đủ không gian phát triển, không bị cạnh tranh về ánh sáng cũng như không khí
Biện pháp kiểm duyệt thực vật:
– Thăm vườn thường xuyên, đặc biệt đối với phần búp và lá chè để phát hiện sớm những dấu hiệu của nấm thối búp và những nấm bệnh khác
– Ngắt bỏ các lá chè bị bệnh để hạn chế lây lan ngày càng trầm trọng nấm bệnh trong từng dãy, từng nương chè
– Tiêu huỷ sạch sẽ tàn dư các bộ phận nhiễm bệnh để tránh lây truyền nấm bệnh cho các cây khác
Biện pháp hoá học
– Bón phân cân đối và hợp lý để đảm bảo vườn chè đạt hiệu quả cao, ngăn chặn các điều kiện cho nấm bệnh phát sinh
– Không lạm dụng quá nhiều phân thuốc, đặc biệt đối với phân đạm vì sẽ gây ra tác dụng ngược cho cây, đồng thời tạo điều kiện cho bệnh thối búp chè
Biện pháp xử lý bệnh
Khi cây chè có dấu hiệu nhiễm bệnh thối búp, người nông dân có thể sử dụng các loại thuốc có tác dụng tiêu diệt nấm bệnh gây hại để ngăn chặn những nguy cơ lây lan diện rộng. Bà con có thể tham khảo một số sản phẩm trừ bệnh của Nghi Anh như: Kibul, Nazosi, Sunfur,…
Thuốc trừ bệnh 
Sau khi thực hiện xử lý bệnh bà con cần bổ sung phân dưỡng giúp cây phục hồi sinh trưởng: Hero, Tonik, Ado,…
Phân bón lá
Phân bón lá 
Câu hỏi thường gặp
Bệnh thối búp phát sinh, phát triển ở giai đoạn nào trên cây chè?
Cây bệnh có đặc điểm như thế nào?
Xử lý bệnh bằng cách nào?
