Giới thiệu bệnh hại
Cây chuối được trồng phổ biến ở mọi miền tại Việt Nam bởi tính thích nghi tốt, dễ trồng, cây cho ra quả quanh năm, ngắn ngày và có thể thu hoạch được với sản lượng cao. Cây chuối chủ yếu được bà con trồng theo phương thức canh tác truyền thống, theo kinh nghiệm nên các đối tượng sâu bệnh hại chuối rất ít khi được quan tâm. Chính vì thế, các loại bệnh sâu hại ngày càng trở nên phổ biến ở cây chuối và ảnh hưởng mạnh đến năng suất và chất lượng của sản phẩm.
Với các hộ dân trồng chuối như một cách để buôn bán, muốn trồng chuối với năng suất cao và chất lượng thì phải xử lý được một số loại bệnh trên cây chuối như bệnh đốm lá, bệnh thán thư, bệnh khảm lá, bệnh rầy mềm,… Tại bài viết này, bà con sẽ được cung cấp thông tin về nguyên nhân gây bệnh, triệu chứng và giải pháp cho bệnh khảm sọc lá chuối.
Bệnh khảm sọc lá chuối có mầm bệnh thuộc giống Badnavirus, họ Caulimoviridae, xảy ra phổ biến ở các vườn, trang trại trồng chuối gây thiệt hại lớn về kinh tế khi cây có thể bị chết hàng loạt. Bệnh do virus gây hại, có khả năng truyền từ cây này sang cây khác lây lan trực tiếp qua con giống và trung gian truyền bệnh như rầy mềm sống ở các bẹ lá chuối. Bệnh khảm sọc lá chuối với các biểu hiện đặc trưng đó là xuất hiện các sọc màu vàng từ gân giữa tới mép lá xuất hiện trên lá, sau đó chuyển sang màu nâu hoặc đen xen lẫn các đốm màu vàng, lá khô dần từ mép lá đến gân chính và thậm chí, cây phát triển còi cọc
Đối tượng gây hại
Bệnh khảm sọc lá chuối do virus CMV – Cucumber Mosaic Virus gây ra. Loại virus gây hại này với các chủng mầm bệnh khác nhau, gây hại ảnh hưởng tới cây chuối qua khả năng lây lan từ cây này sang cây khác, qua con trung gian truyền bệnh (rầy mềm).
Triệu chứng của bệnh hại
Biểu hiện triệu chứng khác nhau tùy thuộc vào chủng mầm bệnh phân lập, cây ký chủ và môi trường khác nhau. Trong đó, biểu hiện phổ biến nhất của bệnh hại này là sự hình thành các sọc màu vàng liền mạch hoặc không liên tục, đứt gãy. Những sọc này sau đó chuyển sang màu nâu hoặc đan xen lẫn cùng các đốm màu vàng hoặc hoa văn có dạng như con mắt.
Vết bệnh khảm sọc ở lá chuối ban đầu là một đốm nhỏ màu nâu đỏ hoặc xanh vàng với đường kính khoảng 1mm ở mặt dưới lá. Sau đó, những đốm đó kéo dài thành những vệt sọc nhỏ hẹp có màu nâu đỏ, rồi nâu đen. Vết bệnh chạy dài song song với gân lá, xuất hiện các vệt vàng xung quanh và ở giữa có màu xám tro. Thông thường, các đốm bệnh thường xuất hiện ở mép lá, đặc biệt trên các lá phía dưới. Sau một thời gian không được cải thiện, bệnh ngày càng phát triển thì các vết bệnh liên kết lại với nhau, gây ra hiện tượng vàng và khô lá.
Bên cạnh đó, hoại tử cũng đã được nhìn thấy trên gân giữa và cuống lá, xuất hiện nhiều hơn trong điều kiện nhiệt độ thấp, độ ẩm cao và ngày ngắn. Các biểu hiện như vậy không phải tất cả các lá trên cây chuối bị ảnh hưởng nhưng nhìn chung, cây chuối thường phát triển còi cọc, đồng thời buồng và quả cũng phát triển kém
Các biểu hiện của bệnh khảm sọc lá sẽ thường không xuất hiện trên các lá mới mọc, hoặc chỉ có triệu chứng nhẹ.
Nguyên nhân phát sinh bệnh hại
Bệnh này xuất phát từ một phức hợp bao gồm nhiều chủng virus, là sự tập trung của các phân tử virus có trong cây. Do đó, mức độ nặng nhẹ của bệnh phụ thuộc vào cường độ, nồng độ virus trong mô và rễ chồi mút được sử dụng để cấy ghép
Các loài rệp sáp (Hemiptera; Pseudococcidae) đóng vai trò là trung gian truyền bệnh gây lây nhiễm thứ cấp và lây lan các phân tử virus từ cây bị nhiễm bệnh sang cây khỏe mạnh hoặc trang trại trồng chuối khác.
Điều kiện phát triển bệnh hại
Tập hợp các triệu chứng của bệnh khảm sọc lá chuối có ảnh hưởng bởi sự thay đổi của các mùa, nhiệt độ và điều kiện môi trường. Bệnh phát triển mạnh vào những tháng nóng ẩm, thời tiết có nhiều mưa gió hay nhiều sương mù, ẩm ướt.
Bệnh cũng phát triển mạnh trong các vườn chuối được trồng mật độ dày, cơ chế tưới tiêu kém, phương thức bón phân chưa đúng cách như bón thừa đạm, nhưng thiếu kali, canxi và phân hữu cơ, vườn rậm rạp cỏ dại. Đây là những điều kiện thuận lợi cho lây nhiễm bệnh.
Mức độ ảnh hưởng
Nếu một vườn chuối bị ảnh hưởng nhiều bởi các vết bệnh khảm sọc, mức độ lây lan lớn thì sản lượng chung của toàn vườn sẽ bị ảnh hưởng một cách rõ ràng. Hơn hết, với mức độ ảnh hưởng của bệnh xảy ra nhiều trên khắp các tỉnh thành tại Việt Nam, ngành trồng chuối chắc chắn có liên quan, có những ảnh hưởng bất lợi đối với sự phát triển của cây trồng, năng suất và chất lượng quả trên thị trường.
Biện pháp phòng bệnh
Biện pháp giống
– Bà con cần vệ sinh triệt để tàn tích cây trồng vụ trước và các loại cây dại quanh vườn trước khi trồng.
– Sử dụng các giống cây trồng kháng bệnh để tránh bệnh ảnh hưởng ngay từ đầu
– Cân nhắc sử dụng nguyên liệu cây trồng an toàn, không nhiễm virus có từ các nguồn được chứng nhận của bộ Nông nghiệp Việt Nam
Biện pháp sinh học
– Sử dụng các loài thiên địch khác nhau như 1 tác nhân kiểm soát sinh học để chống lại rầy mềm như ong bắp cày ký sinh, côn trùng bộ cánh gân hoặc họ ruồi giả ong.
– Có thể kiểm soát số lượng quần thể rầy ở mức thấp bằng cách phun dầu khoáng nhẹ.
– Trước khi trồng, bà con có thể bón phân cân đối, bổ sung phân hữu cơ và tăng cường các loại SPC-K và SPC-CAL để tăng sức kháng bệnh cho cây
Biện pháp canh tác
– Khoảng cách giữa các cây chuối trong vườn nên được bố trí với mật độ thích hợp, không quá dày để giảm thiểu ảnh hưởng từ sự lây lan của virus.
– Chế độ tưới tiêu nước thích hợp, hiệu quả, đặc biệt vào mùa mưa
– Áp dụng cắt tỉa lá sâu bệnh, lá khô
– Thường xuyên dọn cỏ dại và luôn đảm bảo vườn chuối thông thoáng, sạch sẽ
– Phòng trừ kịp thời sự xuất hiện và xử lý các loại sâu chích hút trên vườn chuối.
– Có thể sử dụng các cây trồng làm hàng rào để đồng thời theo dõi quần thể rệp bay từ các cánh đồng bị nhiễm bệnh lây lan sang
Biện pháp kiểm dịch thực vật
– Theo dõi, kiểm tra thường xuyên vườn cây để nhanh chóng phát hiện dấu hiệu của bệnh và sự xuất hiện các sinh vật truyền bệnh như rệp
– Nên chặt bỏ, tiêu hủy hoàn toàn các cây bị nhiễm bệnh và có thể thay thế bằng những cây sạch bệnh đã được kiểm tra virus.
– Nếu mức độ ảnh hưởng của bệnh lớn, bà con nên phá bỏ triệt để và trồng cây khác sau khoảng 1 năm.
– Có thể phun trừ rệp trong vườn bằng các loại thuốc Sherpa, Pyrinex, Fenbis, Sago super bằng cách phun ướt đều lá, thân và gốc cây chuối.
Biện pháp xử lý bệnh
Hiện tại, bệnh khảm sọc lá chuối chưa có biện pháp xử lý hóa học nào đặc trị nhưng bà con có thể sử dụng các loại thuốc trừ sâu để giảm mật độ côn trùng môi giới và sự phát triển lây lan của vết bệnh. Bà con hãy tham khảo một số sản phẩm trừ sâu của Nghi Anh như: Sumo, Bay rầy, Chim én, Lửng mật,…
Thuốc trừ sâu 
Câu hỏi thường gặp
Bệnh khảm lá phát sinh, phát triển ở giai đoạn nào trên cây chuối?
Cây bệnh có đặc điểm như thế nào?
Xử lý bệnh bằng cách nào?
