Giới thiệu bệnh hại
Bệnh khảm lá hay còn gọi là bệnh vàng lá, là một bệnh phổ biến trên các cây họ đậu. Bệnh do một chủng virus có tên là Mosaic gây ra, trên mỗi cây lại có một loại virus riêng, ví dụ: Mungbean Yellow Mosaic Virus gây bệnh trên cây đậu xanh, Soybean Mosaic Virus gây bệnh trên cây đậu tương,…
Tất cả các loại virus đều truyền bệnh thông qua hạt giống, cây bị bệnh hoặc xâm nhiễm vào cây thông qua côn trùng mang nguồn bệnh. Khi cây bị nhiễm bệnh, lá có triệu chứng giống như bị nhiễm độc thuốc diệt cỏ 2.4D, bề mặt lá có màu không đồng nhất, lá xoăn và nhỏ lại, cây lùn đi thấy rõ. Bệnh xuất hiện trên hầu hết các vùng trồng đậu trên thế giới, nhất là những nơi có khí hậu nắng nóng, khô hạn kéo dài.
Đối tượng gây hại
Virus gây bệnh trên hơn 150 loại cây trồng, trong đó có nhiều cây ăn quả, rau màu như dưa hấu, cà chua, các loại đậu,…
Dấu hiệu của bệnh hại
Khi lá bị nhiễm virus sẽ xuất hiện những vết lốm đốm đủ màu từ trắng, vàng, xanh nhạt đến xanh đậm. Những vết bệnh nhô cao hơn bề mặt của lá hệt như bị phồng rộp. Lá cũng bị biến dạng, co rúm và nhỏ lại, triệu chứng gần giống với biểu hiện khi cây bị ngộ độc thuốc diệt cỏ 2.4D.
Cây thường còi cọc, chậm lớn, các đọt non chun lại, các đốt thân ngắn hơn so với bình thường, thân cây trở nên sần sùi. Quả và hạt cũng bị ảnh hưởng bởi bệnh, nhất là những quả ở phần ngọn. Cây ra quả ít, quả chín chậm và thường bị lép. Hạt nhỏ và cứng, vỏ hạt biến thành những mảng màu nâu loang lổ.
Nguyên nhân phát sinh bệnh hại
Bệnh gây ra bởi chủng virus Mosaic, một chủng virus chuyên gây bệnh khảm lá trên nhiều giống cây trồng. Virus tồn tại trong hạt giống, tàn dư vụ trước (virus có khả năng tồn tại nhiều năm trong những mảnh vụn khô của cây bệnh), trong cỏ dại và lây lan trên đồng ruộng thông qua hoạt động của các côn trùng truyền bệnh (rệp, bọ trĩ). Virus sẽ truyền từ cây này sang cây khác khi côn trùng di chuyển, nghĩa là côn trùng chưa cần cắn hay chích hút thì cây đã bị nhiễm bệnh
Điều kiện phát triển bệnh hại
Thời tiết nắng nóng, khô hạn dài ngày khiến các sinh vật là vật trung gian (rệp, bọ trĩ) truyền bệnh sinh sôi. Sử dụng thuốc bảo vệ thực vật không đúng cách vô tình giết chết thiên địch của sinh vật gây hại cũng như tạo điều kiện cho những loài này có cơ hội kháng thuốc. Đây là lý do khiến mật độ các loài sinh vật gây hại tăng nhanh, là điều kiện lý tưởng để bệnh lây lan và hoành hành.
Những mảnh đất trồng đậu không được chăm sóc kỹ lưỡng, để cỏ dại um tùm, mọc xen lẫn với cây trồng. Ruộng không được tưới nước thường xuyên, để cây nằm rạp xuống đất sẽ tạo điều kiện cho virus trú ngụ trong cỏ dại dễ dàng xâm nhập vào cây trồng.
Đất chua, nghèo dinh dưỡng, bón thừa đạm, sử dụng các loại thuốc bảo vệ thực vật bừa bãi gây ngộ độc đất…là những yếu tố khiến cây chậm phát triển, sức đề kháng kém, dễ mắc bệnh hơn.
Mức độ ảnh hưởng
Mức độ gây hại của bệnh phụ thuộc vào giai đoạn trưởng thành và điều kiện phát triển của cây. Ở những cây non bị nhiễm bệnh, thời gian phát bệnh nhanh, nguy cơ chết rất cao. Những cây trưởng thành phát bệnh muộn hơn bởi lúc này cây đã có sức đề kháng, cũng có thể không phát bệnh khi cây đã già (nhưng cây đã mang mầm bệnh). Ngoài ra, nguồn bệnh trong tự nhiên rất lớn, nguy cơ bùng phát dịch rất cao. Một khi đã nhiễm bệnh chắc chắn sẽ dẫn đến thiệt hại nặng về năng suất, tuỳ vào giai đoạn cây nhiễm bệnh mà mức thiệt hại có thể từ 10 – 100%, nguy cơ mất trắng khá cao.
Biện pháp phòng bệnh
Biện pháp giống
Để tránh cho cây mắc bệnh khảm lá (vàng lá), điều đầu tiên bà con cần làm là lựa chọn nguồn giống sạch bệnh và xử lý giống kỹ càng. Bà con không được lấy hạt giống từ những thửa ruộng đã từng mắc bệnh. Nếu muốn lấy giống đang trồng cho mùa sau, bà con bắt buộc trồng những ruộng làm giống cách xa những ruộng thương phẩm. Nếu trồng đậu xanh, bà con có thể tham khảo 2 giống ĐXĐH.07 và ĐTBĐ.08. Đây là hai giống đậu xanh mới của nước ta, có khả năng kháng một số bệnh thường gặp trên cây đậu xanh như bệnh khảm lá, bệnh lở cổ rễ,…Bên cạnh đó, hai giống mới trái chín tập trung giúp giảm ngắn thời gian thu hoạch.
Chọn lựa những hạt to tròn đều nhau, lớp vỏ ngoài có màu đồng nhất và bóng mịn, hạt không bị sứt mẻ. Ngâm hạt giống trong nước ấm khoảng 40 – 50 độ C (hai sôi ba lạnh) trong 10 phút để diệt trừ mầm bệnh.
Dự tính qua điều tra phân tích các yếu tố tác động
Thường xuyên tưới nước cho cây, có thể phủ rơm rạ dưới gốc để giữ ẩm cho cây những ngày nắng nóng.
Không được trồng chuyên canh các giống họ đậu, tốt nhất nên luân canh các giống ít bị ảnh hưởng bởi virus Mosaic như lúa, bắp cải, ngô,…
Thu dọn sạch cỏ dại và tàn dư vụ trước và tiêu huỷ chúng. Tuyệt đối không được bỏ chúng vào đống ủ vì virus có thể tồn tại trong các bộ phận bị nhiễm bệnh trong nhiều năm. Tốt nhất là nên phơi khô xa ruộng đậu rồi đốt để diệt trừ hoàn toàn mầm bệnh.
Kiểm tra thường xuyên ruộng vườn để đảm bảo phát hiện ra dấu hiệu của sâu bệnh để có biện pháp diệt trừ các loài vật trung gian truyền bệnh kịp thời. Bà con có thể sử dụng bọ rùa làm thiên địch để tiêu diệt các loại rệp hại cây đậu.
Virus chủ yếu lây lan qua côn trùng, đặc biệt là rệp và bọ trĩ. Vì vậy bà con hãy thử phủ bạt ni lông hay lá nhôm để ngăn côn trùng lây nhiễm bệnh.
Khử trùng các dụng cụ làm vườn sau mỗi lần sử dụng bằng dung dịch Javen nồng độ 12%.
Biện pháp xử lý bệnh
Một khi cây đã nhiễm bệnh, không có cách nào để tiêu diệt tận gốc virus. Vì vậy, thực hiện tốt các biện pháp phòng ngừa chính là chìa khóa giải quyết bệnh khảm lá trên cây họ Đậu. Tuy nhiên, nếu ruộng đậu xuất hiện triệu chứng nhiễm virus, bà con hãy thực hiện những biện pháp sau để giảm thiểu thiệt hại.
Đầu tiên bà con cần nhổ tận gốc những cây đậu bị bệnh, gom chúng lại ở một nơi xa vườn, phơi khô sau đó đốt để loại trừ hoàn toàn nguồn lây.
Sau đó, phun một số loại thuốc trừ sâu có tác dụng diệt các loài côn trùng làm trung gian truyền bệnh. Bà con có thể tham khảo một số sản phẩm của Nghi Anh như Sumo, Báo đốm, Đại bàng, Lửng mật,…
Thuốc trừ sâu 
Câu hỏi thường gặp
Bệnh khảm lá phát sinh, phát triển ở giai đoạn nào trên cây họ đậu?
Cây bệnh có đặc điểm như thế nào?
Xử lý bệnh bằng cách nào?
