Bệnh giác ban cây bông

Giới thiệu bệnh hại

Giác ban, một số vùng gọi là bệnh tàn lụi, căn bệnh phổ biến trên cây bông do vi khuẩn Xanthomonas malvacearum gây ra. Sau khi xâm nhập vào cây thông qua các lỗ khí hoặc vết thương cơ giới, vi khuẩn sẽ tấn công toàn bộ cây. Các vết bệnh khi mới xuất hiện màu xanh trong giống như dầu hoả, sau đó chuyển thành màu nâu đen cùng với chất nhầy dính. Trên bề mặt lá có các vết bệnh góc cạnh ôm dọc theo gân lá khiến lá co rút lại, lá úa vàng và rụng hàng loạt. Các vết bệnh trên thân và cành ban đầu rất nhỏ, sau lan rộng ra rồi thắt lại khiến phần bên trên bị chết. Trên các lá già hình thành một lớp sáp màu trắng

Bệnh thường sinh sôi vào lúc thời tiết ấm áp (25 – 30 độ) kết hợp với độ ẩm cao. Đặc biệt, bệnh có chiều hướng gia tăng mạnh sau những trận mưa lớn hay những cơn bão.

Đối tượng gây hại

Chủng loại Xanthomonas có thể gây bệnh trên 400 loài thực vật khác nhau (124 cây một lá mầm và 268 cây hai lá mầm). Tuy nhiên, loại vi khuẩn Xanthomonas malvacearum là nguyên nhân của bệnh giác ban chỉ gây hại trên cây bông vải.

Triệu chứng của bệnh hại

Bệnh tấn công tất cả các giai đoạn trưởng thành của cây, đặc biệt là giai đoạn cây non. Trên lá, thân và quả xuất hiện các vết bệnh màu xanh trong, lâu dần chuyển thành những vệt sũng nước không có hình dáng nhất định, bao quanh là các đường viền có màu nâu đỏ. Các vết bệnh ở trên lá góc cạnh do bị giới hạn bởi các đường gân lá. Các vết thối nhỏ xuất hiện trên thân và cành nhánh, sau lan rộng ra và thắt lại ngăn chặn chất dinh dưỡng có thể đi lên, phần trên vết bệnh nhanh chóng bị chết đi. Trên bề mặt của lá già phủ một lớp vảy trắng như sáp chứa đầy vi khuẩn. Quả nhanh chóng bị thối, hạt bị hỏng và xơ vải bị nhiễm màu. Quả có nhiều vết lõm vào màu nâu đen. Trên những đài hoa cũng có những vết bệnh góc cạnh giống như trên lá.

Nguyên nhân phát sinh bệnh hại

Bệnh giác ban trên cây bông do vi khuẩn Xanthomonas malvacearum gây ra. Loại vi khuẩn này bám dính vào tàn dư cây bệnh hoặc ẩn trong hạt bị nhiễm bệnh. Vi khuẩn sẽ xâm nhập qua các lỗ hở tự nhiên trên lá hoặc thâm nhập vào vết thương cơ học. Đó là lý do tại sao bệnh phát triển mạnh sau mỗi đợt mưa lớn, các trận bão hay mưa đá. Cây con mọc tự nhiên cũng là một trong những nguồn lây nhiễm.

Đây là một loại vi khuẩn hiếu khí vì thế chúng chỉ sống trên lớp đất mặt, chiều sâu không quá 20cm. Vi khuẩn tồn tại trong tàn dư thực vật từ 5 – 7 năm. Thêm vào đó, vi khuẩn có thể chịu được nhiệt độ lên đến 100 độ khi sống trong hạt nên rất khó để tiêu diệt.

Điều kiện phát triển bệnh hại

Bệnh thường xảy ra và lây lan mạnh khi thời tiết ấm áp kết hợp với mưa nhiều, độ ẩm cao. Ở các tỉnh miền núi phía Bắc, bệnh phát triển mạnh vào khoảng tháng 9 cho đến tháng 10 hàng năm. Khu vực Tây Nguyên và duyên hải miền Trung, nơi có diện tích trồng bông vải lớn nhất nước ta, bệnh xuất hiện muộn hơn 1 tháng so với phía Bắc, vào tầm tháng 10 và tháng 11 hàng năm.

Bón quá nhiều đạm cho cây, cây bông vải không cắt tỉa thường xuyên khiến cây rậm rạp và luôn trong tình trạng ẩm ướt, tưới quá nhiều nước, hoặc đất thoát nước kém là những yếu tố khiến cây dễ mắc bệnh hơn.

Mức độ ảnh hưởng

Đây là bệnh có sức phá hoại lớn nhất trên cây bông vải, bệnh gây hại trên tất cả các bộ phận của cây, ảnh hưởng nặng đến năng suất và chất lượng bông vải. Ước tính thiệt hại khoảng  40 – 60 %.

Biện pháp phòng bệnh

Biện pháp giống

Cẩn thận trong khâu chọn giống để loại bỏ nguồn lây nằm trong hạt giống. Bà con tuyệt đối không được sử dụng những hạt lấy từ những ruộng bông đã mắc bệnh. Vì vi khuẩn có thể chịu được mức nhiệt cao (100 độ) nên không thể xử lý hạt giống bằng biện pháp thông thường. Hoặc bà con có thể xử lý bằng axit

Dự tính qua điều tra phân tích các yếu tố tác động

Sau khi thu hoạch và trước khi gieo trồng, bà con phải thu dọn sạch những tàn dư của vụ trước, kể cả những cây con tự mọc, các loại cỏ dại, đem tất cả vùi sâu xuống đất để tiêu diệt vi khuẩn tồn tại trên cây bị bệnh.

Trước khi gieo trồng 1 – 2 tuần, bà con nên cày lật đất và vùi sâu lớp đất mặt khoảng 30cm để tiêu diệt vi khuẩn có trong đất.

Vì vi khuẩn gây ra bệnh giác ban chỉ tìm thấy trên cây bông nên bà con có thể luân canh với các cây trồng khác để tăng hiệu quả kinh tế. Tốt nhất là luân canh với những cây lương thực như ngô, lúa, đậu tương,…

Gieo với mật độ phù hợp để cây có đủ không gian sinh trưởng và phát triển, tạo điều kiện để chăm sóc và thu hoạch dễ dàng cũng như hạn chế sâu bệnh lây lan. Hãy gieo các hạt cách nhau khoảng 12cm, khoảng cách giữa các hàng là 70cm.

Bón NPK cho cây theo tỷ lệ 3:1:1. Sử dụng thêm phân bón đạm amoni sunfat để bổ sung lưu huỳnh cho cây, lượng bón 150kg SA//ha. Bà con nên rạch một đường sâu khoảng 4cm cạnh gốc, rải phân bón, sau đó lấp một lớp đất mỏng giúp cây dễ dàng hấp thu cũng như hạn chế bay hơi.

Biện pháp canh tác

Sau 15 ngày gieo, cần xới nhẹ quanh gốc để phá váng và tiêu diệt cỏ dại khi cây còn nhỏ. Khi cây ra nụ, xới sâu khoảng 10 – 15cm để kích thích ra rễ, đồng thời vun gốc chống đổ.

Bấm ngọn để hạn chế phát triển chiều cao cây, cây ra nụ nhiều và quả to hơn. Nên bấm ngọn khi cây đã có đủ 8 – 10 cành quả.

Cây bông vải rất sợ bị úng nước nên bà con chú ý tưới vừa đủ ẩm, không được tưới quá nhiều. Nên tưới 10 – 15 ngày/lần và chủ động thoát nước khi có mưa lớn. Không nên sử dụng hệ thống tưới phun mưa khiên cây luôn trong tình trạng ẩm ướt dễ mắc bệnh. Phủ đất bằng rơm rạ khô để giữ ẩm cho cây vào cuối vụ.

Tuyệt đối không được di chuyển trang thiết bị qua cánh đồng khi tán cây còn ướt. Các dụng cụ làm vườn nên khử trùng bằng nước Javel loãng trước và sau khi sử dụng.

Thường xuyên theo dõi và nhanh chóng loại bỏ những cây bị bệnh ra khỏi cánh đồng. Nếu đã đến thời gian thu hoạch thì hãy thu hoạch những cánh đồng bị bệnh trước để tránh tổn thất về kinh tế.

Biện pháp xử lý bệnh

Nếu bệnh có chiều hướng gia tăng mạnh, khuyến khích bà con sử dụng thuốc có phổ rộng, kháng khuẩn cực mạnh. Bên cạnh tác dụng phòng và trừ mầm bệnh, hoạt chất lưu huỳnh có trong thuốc giúp tăng năng suất và chất lượng xơ vải. Phun ướt đẫm cây vào sáng sớm hoặc chiều mát để có hiệu quả cao hơn. Bà con hãy tham khảo sản phẩm của Nghi Anh: Sunfur

Câu hỏi thường gặp