Bệnh thừa Bo, thiếu Bo ở cam và bưởi

Giới thiệu về bệnh 

Đối với tất cả cấy trồng, không riêng gì cây trồng có múi đều cần bổ sung thêm dinh dưỡng để tăng khả năng sinh trưởng, phát triển cũng như năng suất của cây trồng. Nhưng đa số bà con chỉ chủ yếu tập chung bón phân NPK cho cây trồng, mà không quan tâm đến trung và vi lượng để bổ sung cho cây trồng nhằm giúp cây phát triển một cách toàn diện. Từ đó dẫn đến tình trạng mất cân đối dinh dưỡng cho cây trồng, làm cho cây kém năng suất, hoặc dễ bị sâu bệnh hại tấn công. Trong đó phải kể đến Bo.

Boron (Bo) là một nguyên tố hóa học phi kim (nguyên tử số 5 trong bảng tuần hoàn). Bo chỉ xuất hiện trong tự nhiên ở các hợp chất được gọi là khoáng chất Borat –  chúng được tìm thấy bên trong lớp vỏ trái đất. Bo là một nguyên tố hóa học đồng thời cũng là khoáng vi lượng ăn được. Nó có ký hiệu phân tử là B, số nguyên tử là 5. Trong tự nhiên, Boron được tìm thấy trong các kết hợp khác nhau với các nguyên tố khoáng chất khác và với cả Oxy. Loại Boron mà chúng ta có được từ thực phẩm chủ yếu ở dạng axit Boric – B(OH)3, hợp chất này chỉ có tự nhiên trong thực vật. Axit Boric là sự kết hợp của Boron cùng với Oxy và Hydro. Boron cũng có thể liên kết được với Canxi, Natri và Lithium. Bản thân Boron được coi là “thành phần cấu trúc của thành tế bào thực vật” và đóng vai trò giúp cây trồng thụ phấn và phát triển.

Bo được xem là một trong những nguyên tố vi lượng quan trọng và hiệu quả nhất với cây trồng. Bo tác động trực tiếp vào quá trình phân hóa tế bào, cũng như việc trao đổi hoocmon, trao đổi Nito, nước và chất khoáng khác. Ảnh hưởng rõ rệt nhất của Bo là tới mô phân sinh ở đỉnh sinh trưởng, quá trình phân hóa hoa, thụ phấn, thụ tinh, và cả quá trình hình thành quả.

Đối tượng bệnh hại

Hiện tượng thiếu hay thừa Bo cũng như thiếu thừa các vi trương lượng khác có thể xảy ra ở ở tất các loại cây trồng từ cây ăn trái, rau của quả, lương thực…đặc biệt trên các cây ăn trái, cây có múi như cam, bưởi có biểu hiện rõ ràng và ảnh hưởng nghiệm trọng đến năng suất và chất lượng cây trồng

Triệu chứng, dấu hiệu bệnh 

Triệu chứng thiếu Boron trên cây cam và bưởi

Dấu hiệu thiếu Bo thường hay chớm xuất hiện ở những bộ phận non của cây. Những lá non thường bị biến dạng, phiến lá mỏng, có màu xanh nhạt. Thường có các đốm nhỏ màu vàng trắng ở trên bề mặt của lá. Có thể xuất hiện nhiều vết rạn nứt ở trên thân và cuống trái. Thiếu Bo làm cho bông kém phát triển, hạt phấn kém sức sống, trái bưởi có hình dạng không được bình thường, vỏ có rất nhiều đốm nâu, bị lệch tâm, quanh lõi có vết đen, trái cứng và độ ngọt bị giảm (còn được gọi là trái đá), vỏ dày, da vỏ sần sùi, trái ít nước.

+ Triệu chứng thiếu Bo ở cành: làm đỉnh (ngọn) chồi bị chết, cây mất ưu thế chồi ngọn nên có nhiều chồi bên dưới mọc ra.

+ Hình thành các lớp xốp giữa múi và vỏ sớm do cung cấp thiếu bo gây ra. Có thể xuất hiện những đốm nhựa (gôm) trong lớp xốp của trái và múi gân với vỏ, đồng thời làm vỏ bị nhăn (bề mặt nhăn làm cho việc xử lý sau thu hoạch trở nên khó khăn hơn).

+ Thiếu Bo hình những túi gom ở vùng xốp và múi gần vỏ trái. Trái nhỏ và cứng với những vết gôm xuất hiện trên vỏ nhìn như đốm.

Triệu chứng thừa Boron trên cây cam và bưởi

Một triệu chứng điển hình của thừa Bo (hay còn gọi là ngộ độc Boron) là lá cong về phía sau, gân lá và lá bị úa vàng. Trái cây bị ngộ độc boron thì ruột có thể biến thành màu nâu trong quá trình bảo quản.

– Hàm lượng Boron quá cao sẽ làm đầu lá bị vàng và có đốm vàng trên bề mặt lá. Cái chết của các mô lá có thể xảy ra dọc theo lề. Mức Boron cao hơn có thể gây ra các đốm nhựa màu nâu ở mặt dưới của lá những triệu chứng này không phải lúc nào cũng xuất hiện. 

– Bo tích tụ trong lá khi chúng già đi nên các triệu chứng thường xuất hiện đầu tiên trên các lá già. Những lá già có nồng độ Bo cao tương đối ngắn so với những cây có Bo ở nồng độ tối ưu. Thường thì Boron và Natri quá mức xuất hiện cùng nhau trong các phân tích mô lá. Boron có liên quan đến việc giảm khoảng cách giữa các nút lá. Những cây có nồng độ Boron trong mô lá cao dường như kém sức sống hơn với các cành ngắn hơn

 Nguyên nhân phát sinh

Nguyên nhân gây thiếu Boron trong đất là các trường hợp dưới đây:

– Đất ruộng thường có kết cấu thô, đất cát, đất thoát nước tốt như đất hơi dốc, đất có hàm lượng cơ giới thấp.

– Đất chua, có độ pH dưới 4 hay đất phát triển trên đá vôi

– Khí hậu thời tiết nóng ẩm, mưa nhiều (điều này làm cho Bo dễ bị rửa trôi)

– Đất kiềm, đất chua khi bón quá nhiều phân.

– Đất trồng trọt lâu ngày dễ bị rửa trôi và thoái hóa.

– Nguyên tố Canxi kết hợp mạnh với Boron nên khi cây cần ít Bo thì cây đó cũng đang thiếu Ca, còn với Kali thì ngược lại, khi bón nhiều Kali sẽ gây hiện tượng ức chế hút Bo là nguyên nhân gây thiếu Bo ở cây trồng. Cây trồng sử dụng Bo chủ yếu ở dạng ion  B4O27-, HBO32- và BO33-.

Điều kiện phát triển bệnh

Bệnh thiếu hụt Bo hay thừa Bo xảy vào mùa khô hạn, đặc biệt là khi cây không được chăm sóc đúng kỹ thuật.

Mức độ ảnh hưởng

– Làm giảm khả năng sinh sản. Ít phấn hoa được tạo ra, điều này cũng khuyến khích sự vô sinh. Các đài hoa trở nên kém phát triển và các lá bắc, là những lá đã biến đổi, sẽ có các triệu chứng như đốm nâu, nhỏ, chết.

– Ảnh hưởng đến sinh trưởng sinh dưỡng và sinh sản. Sự tăng trưởng ở tất cả các giai đoạn có thể bị ảnh hưởng. Cây còi cọc và tăng trưởng chậm lại. Sự phát triển của hoa, cả hoa đực và hoa cái, đều bị tổn hại nghiêm trọng.

– Có thể giết chết các mô phân sinh. Đây là những mô thực vật chứa các tế bào không phân biệt cần thiết cho sự phát triển của cây.

– Cung cấp thiếu Bo làm giảm sự hấp thụ Canxi, từ đó kích thích hình thành xốp giữa vỏ và múi, làm cho trái dễ bị hư thối sau thu hoạch.

Biện pháp pháp phòng 

Để phòng việc thiếu hay thưa Bo cũng như các trung vi lượng cần thiết khác cho cây bà con cần có kỹ thuật canh tác hợp lý từ khâu vệ sinh đồng ruộng, chuẩn bị giống khỏe và chăm sóc cây hợp lý. 

– Đối với các ruộng gieo trồng liên tục cần phải cày xới kỹ, bón thêm cân phân hữu cơ để bổ sung dinh dưỡng cho cây, cho đất.

– Vào mùa mưa, cần đánh rãnh cao, tránh để nước mưa rửa trôi Bo.

– Bón phân hợp lý, ngoài NBK bà con cần chú ý quan sát để có thể phát hiện cây bị thiếu Vi lượng Bo ở giai đoạn đầu nhằm bón phân bổ sung kịp thời hiệu quả.

Biện pháp xử lý bệnh

Khắc phục tình trạng thiếu Bo

Khi xác định được chắc chắn cây thiếu Bo bà con nên phun bổ sung bằng phân bón chứa Bo, hãy tham khảo một số sản phẩm của Nghi Anh có chứa lượng lớn nguyên tố Bo trong thành phần như vi lượng Bo, vi lượng Canxi Bo,…bằng cách pha theo hướng dẫn và phun đều lên tán lá

Khắc phục tình trạng thừa Bo

Thừa Bo bà con nên lập tức tưới rửa trôi và kiểm tra hệ thống thoát nước để kiểm soát vấn đề.

Các phương pháp tưới tiêu, cũng như hàm lượng khoáng chất trong nước, ảnh hưởng đến hàm lượng boron trong cây có múi. Boron được hấp thụ thông qua hệ thống rễ của cây trồng. Nếu cây không được tưới đủ nước, chất dinh dưỡng sẽ không thể di chuyển qua đất đến vùng rễ. Mặt khác, boron không dễ bị rửa trôi, do đó ít có khả năng bị thất thoát do tưới quá nhiều nước.

Câu hỏi thường gặp