Giới thiệu bệnh hại
Cây mía là loại cây lương thực có nguồn gốc ở vùng nhiệt đới. Trong đó, tại Việt Nam với khí hậu nhiệt đới nóng ẩm, cây mía cũng được trồng rộng rãi. Chắc chắn rằng, trong quá trình trồng và chăm sóc cây sẽ không tránh khỏi các dấu hiệu bệnh hại ảnh hưởng tới các bộ phận và chất lượng cây trồng. Trong đó có bệnh khảm lá mía.
Bệnh khảm lá mía có tên khoa học là Sugarcane mosaic virus, là bệnh hại tiêu biểu ở mía do virus gây ra. Chủ yếu hình thành bởi virus có tên Sugarcane Mosaic Virus (SCMV) – loại virus gây bệnh thực vật thuộc họ Potyviridae, hoặc có thể bởi một số loại khác ít gặp như: sorghum mosaic virus (SMV) và maize dwarf mosaic virus (MDMV)
Nó ảnh hưởng trực tiếp đến quá trình quang hợp và sinh trưởng và dẫn đến năng suất, hàm lượng sucrose giảm đáng kể, gây thiệt hại nghiêm trọng về kinh tế. Các triệu chứng của bệnh khảm lá mía xuất hiện dưới dạng các mảng hoặc đốm nhạt màu trên lá, không có chiều rộng đồng đều và không giới hạn giữa các gân lá. Thân cây có thể xuất hiện lốm đốm hoặc cẩm thạch và có thể xuất hiện dấu hiệu hoại tử ở một số khu vực. Dần dần, thân cây trở nên nhỏ, biến dạng, lá bị xoắn, đặc biệt hàm lượng đường giảm nghiêm trọng.
Đối tượng gây hại
Loại virus SCMV này được phân thành bốn loại huyết thanh và nhiều chủng. Các bệnh do các chủng này gây ra là bệnh khảm trên mía, lúa miến, ngô và cỏ Johnson. Các chủng không chỉ khác nhau về vật chủ mà còn khác nhau về khả năng gây nhiễm trùng và mức độ ảnh hưởng từ các triệu chứng.
Triệu chứng của bệnh hại
Dấu hiệu phổ biến và rõ nhất đối với bệnh hại này là lá bệnh xuất hiện lốm đốm những vân màu xanh hay vàng nhạt dài ngắn to nhỏ xen kẽ nhau. Khi bệnh dần phát triển, khảm thay đổi mật độ và hình dạng tùy thuộc vào virus, giống mía, nhiệt độ và điều kiện môi trường khiến phát triển bệnh.
Nếu nhiễm ít lá chỉ bị khảm lúc nhỏ và sau đó hết bệnh, lá có màu hơi vàng như bị thiếu phân đạm, tuy nhiên, nếu bệnh nặng thì chồi và bụi mía bị lùn, lóng ngắn. Sự thay đổi màu sắc và các vết hoại tử bên ngoài có thể xuất hiện trên vỏ nhưng không phổ biến trên những giống mía lai. Những chiếc lá cho thấy tình trạng bị úa vàng tổng thể và những vết bệnh này trở nên to hơn và nhiều hơn. Khi gần đến tuổi trưởng thành, thậm chí xuất hiện các vệt đỏ một phần hoặc hoại tử dọc theo phiến lá và độ nặng tùy thuộc vào thời gian nhiễm bệnh, cây có thể bị còi cọc nghiêm trọng hoặc hoàn toàn trơ trụi.
Nguyên nhân phát sinh bệnh hại
Các nguồn truyền nhiễm chính của bệnh khảm chủ yếu bao gồm cây mía bị nhiễm bệnh và các vật chủ Gramineae khác. Trong tự nhiên, việc truyền SCMV và SrMV chủ yếu do một số vectơ rệp bao gồm Dactyl Notus ambrosiae, Hysteroneura setariae, Longiunguis sacchari, Rhopalosiphum maidis và Toxoptera graminum một cách không liên tục. Bên cạnh đó, kiến cũng có tác động truyền bệnh gián tiếp nếu chúng với rệp có tương tác tích cực trên ruộng mía bị bệnh.
Hơn nữa, virus hoàn toàn dễ dàng lây truyền trong một khoảng cách ngắn do ảnh hưởng từ cơ học qua các máy móc, dụng cụ cắt khi bà con làm cỏ hoặc cắt tỉa lá. Các tác động ma sát sẽ gây các vết thương, từ đó, rệp và virus dễ dàng xâm nhập và lây truyền bệnh.
Điều kiện phát triển bệnh hại
Về điều kiện ngoại cảnh, môi trường hạn hán và ít mưa sẽ có lợi cho sự sinh sản và hoạt động của rệp và từ đó, thúc đẩy sự lây lan của bệnh khảm. Bệnh cũng xảy ra nghiêm trọng trên ruộng cỏ dại hoặc ruộng mía xen canh.
Tính mẫn cảm cao của các giống chính, nhiệt độ tương đối cao và ít mưa, thời vụ gieo trồng khác nhau trong cùng một khu vực, luân canh dài hạn, gieo trồng một giống và thực hiện liên tiếp trong thời gian dài có thể dẫn đến sự xuất hiện nghiêm trọng hoặc lây lan bệnh khảm lá với mật độ cao.
Mức độ ảnh hưởng
Mía là loại cây trồng được nhân giống vô tính. Ở những cây mía bị nhiễm bệnh, chất diệp lục bị phá hủy làm quá trình quang hợp bị suy yếu và sự tăng trưởng bị ức chế đáng kể, từ đó dẫn đến các đốt mía ngắn hơn, rễ ngắn hơn, tỷ lệ nảy mầm của cây thấp hơn đáng kể và năng suất thân mía thu hoạch thấp hơn. Đáng chú ý, bệnh này cũng làm giảm hàm lượng nước ép, hàm lượng sucrose, tỷ lệ kết tinh và thậm chí 60–80% năng suất khi thu hoạch bị ảnh hưởng.
(a). lá khỏe mạnh; (b). lá bị nhiễm bệnh; (c). lá bị nhiễm bệnh nặng; (d). lá trên cùng xoắn bất thường của cây bị nhiễm bệnh.
Biện pháp phòng bệnh
Biện pháp giống
– Trước khi quyết định trồng mía, bà con nên chọn lọc kỹ lưỡng và phân bổ hợp lý các giống kháng bệnh.
– Bà con có thể nuôi cấy mô giúp hạn chế được SCMV trong nhà kiểm dịch, bằng cách dùng giống kháng và loại hạt giống sạch bệnh, gồm chuỗi xử lý nước nóng đến việc tạo dựng nên những vườn ươm giống sạch bệnh.
– Áp dụng những cải tiến về kỹ thuật di truyền và nhân giống giúp thúc đẩy sự phát triển giống kháng bệnh, trong đó biện pháp nhân giống có sự hỗ trợ của chỉ thị phân tử là một phương pháp hiệu quả để đẩy nhanh quá trình nhân giống các giống đa kháng.
Biện pháp canh tác
Trên hết, quản lý đồng ruộng tốt là một cách hiệu quả để tăng cường sức đề kháng của cây trồng và tối thiểu khả năng xuất hiện và lây nhiễm bệnh từ rệp. Các biện pháp cụ thể bao gồm:
– Tránh trồng cây ký chủ mà có chứa virus xung quanh hoặc trong ruộng mía.
– Cần cải tạo cấu trúc đất trước khi trồng, bón phân và tưới tiêu hợp lý để thúc đẩy cây trồng sinh trưởng tốt và nâng cao khả năng kháng bệnh.
– Kiểm soát rệp bằng một số hóa chất cho phép và phân bón sinh học.
– Chú ý luân canh với các loại cây trồng không phải ký chủ như đậu tương, khoai lang và lạc
– Khử trùng dụng cụ làm vườn sau mỗi lần sử dụng tránh bệnh nhiễm bệnh qua đường cơ học bằng cách dùng một chai dung dịch thuốc tẩy hoặc chất khử trùng kháng virus khác để lau dụng cụ của bạn bằng formol 2%.
Biện pháp kiểm dịch thực vật
– Nên bố trí các ô giống sạch bệnh khoảng cách xa đối với các nguồn lây nhiễm khảm
– Thường xuyên theo dõi và kiểm soát cỏ dại mà rệp có thể sinh sản trong các cánh đồng và các khu đất để làm giảm sự lây lan
– Nhanh chóng hủy bỏ bụi mía nhiễm và cày phá, sau đó làm sạch bằng vôi gốc ruộng mía bệnh
– Bà con cần có cách biện pháp ngăn ngừa sự lây lan mầm bệnh bằng cách vệ sinh đồng ruộng, diệt trừ cỏ dại, chẳng hạn bằng nước 52oC trong 30 phút.
Biện pháp xử lý bệnh
Theo các nghiên cứu và quan sát tổng thể, chưa có thuốc đặc trị bệnh khảm lá mía. Thay vào đó, bên cạnh các biện pháp phòng ngừa giúp bệnh có thể giảm dần và sạch bệnh thì có thể sử dụng thuốc trừ sâu để tiêu diệt các loại côn trùng môi giới truyền virus để ngăn chặn sự lây lan của bệnh. Bà con hãy tham khảo các sản phẩm điển hình của Nghi Anh như: Sumo, Bay rầy, Chim én, Lửng mật,…
Thuốc trừ sâu 
Câu hỏi thường gặp
Bệnh khảm lá phát sinh, phát triển ở giai đoạn nào trên cây mía?
Cây bệnh có đặc điểm như thế nào?
Xử lý bệnh bằng cách nào?
