Bệnh khảm virus trên cây thuốc lá

Giới thiệu bệnh hại

Bệnh khảm lá virus ở cây thuốc lá là bệnh khá phổ biến ở nhiều nước trên thế giới. Bệnh được phát hiện đầu tiên vào năm 1892 ở Nga do nhà khoa học Dmitrii Iwanowski Bệnh. Ở Việt Nam, bệnh chủ yếu xuất hiện ở các tỉnh như SaPa, Đồng Nai, Lào Cai, Tây Ninh…Bệnh do Tobacco mosaic virus (TMV) gây ra, bệnh gây hại trên các bộ phận lá, hoa quả của cây, gây ra hiện tượng khảm. Làm ảnh hưởng đến năng suất cũng như chất lượng cây thuốc lá.

Đối tượng bệnh hại

TMV gây bệnh khảm trên thuốc lá là dạng đối tượng gây hại có phạm vi ký chủ rộng, gây bệnh trên 230 loài cây thuộc 32 họ. Bệnh nặng trên cây thuốc lá, cà chua, đu đủ, củ cải… ngoài ra virus này còn có thể gây hại trên nho, táo và nhiều loại cỏ dại.

Triệu chứng, dấu hiệu

Dấu hiệu xuất hiện đầu tiên là trên những lá non, gồm các vết đốm xanh, đốm vàng xen kẽ nhau, gân lá có màu nhợt nhạt. Lá không phát triển ngoài ra còn các biểu hiện như phiến lá bị nhỏ hẹp, bề mặt lá gồ ghề, nhăn nheo lồi lõm do các gân lá bị kìm hãm sinh trưởng. Nếu cây thuốc lá bị bệnh sớm, lá gần gốc và lá già thường bị cháy.

Cây bị bệnh thì thường không sinh trưởng phát triển bình thường, không tăng trưởng về chiều cao. Thường cây bị bệnh chỉ nhỏ bằng 1/2 đến 1/4 lần so với cây khỏe, cây lùn, vàng dần rồi chết.

Đặc biệt bệnh có thể mất biểu hiện khi nhiệt độ dưới 110 C hoặc trên 30 oC. Do virus gây bệnh khảm lá cần thời gian ủ bệnh khá dài nên hiện tượng ẩn bệnh có thể giải thích là do cây thuốc lá bị nhiễm bệnh ở giai đoạn trưởng thành nên TMV chưa kịp gây ra triệu chứng. Tuy nhiên năng suất cũng như phẩm chất thuốc lá vẫn bị ảnh hưởng khá nghiêm trọng. Trong trường hợp ẩn bệnh, chỉ có thể phát hiện được bệnh bằng phương pháp phản ứng huyết thanh.

Ngoài đồng ruộng, đôi khi cây bệnh ở dạng tiềm ẩn (không biểu lộ triệu chứng ra ngoài) ở các mức độ khác nhau gồm:

+ Mức độ ẩn bệnh toàn phần: cây thuốc lá hoàn toàn không biểu lộ triệu chứng nào;

+ Mức độ ẩn bệnh cục bộ: chỉ xuất hiện vài triệu chứng ở lá ngọn nhưng không rõ ràng lắm; 

+ Mức độ ẩn bệnh tạm  thời: cây chỉ biểu lộ triệu chứng khi ở giai đoạn sau của bệnh

+ Mức độ ẩn bệnh vĩnh viễn: cây hoàn toàn không biểu lộ triệu chứng trong suốt giai đoạn cây phát triển do dù cây có nhiễm bệnh.

 Nguyên nhân phát sinh

Bệnh khảm thuốc lá do Tobacco mosaic virus gây ra. Virus thuộc chi Tobamovirus.

Đặc điểm của TMV:

– Virus có hình gậy, kích thích khoảng 300 x 15 nm.

– Phân tử bao gồm 2300 tiểu phần protein,1 phân tử ARN được bao quanh khoảng 6400 nucleotid.

– Bộ gen của virus TMV là dạng RNA sợi đơn, mã hóa 5 phân tử protein.

– Điều kiện thích hợp cho TMV sinh sản là ở độ ẩm 80%, nhiệt độ từ 24 – 300 C, nhiệt độ làm TMV  mất hoạt tính là 930C, TMV có phổ ký khá rộng chủ rộng: 230 loài  thuộc 32 họ. TMV bị phân hủy ở pH nhỏ hơn 1 hoặc pH lớn hơn 11.

– TMV thuộc virus thực vật bền nhất: virus tinh chiết (bảo quản ở nhiệt độ 40C) vẫn có thể duy trì khả năng nhiễm bệnh sau 50 năm. Virus tồn tại được trong tàn dư và thuốc lá chế biến lâu dài, virus trong mô giữ được hoạt tính gây bệnh sau 30 phút sấy ở 1200C.

– Virus có khả năng lan truyền cao, xâm nhập dễ dàng qua tiếp xúc cơ học (thông qua cọ xát lá, hay cắt tỉa…) và lan truyền qua hạt giống (TMV tồn lưu trên bề mặt vỏ hạt giống), hoặc cũng có thể lan truyền qua côn trùng miệng nhai.

– Thời kỳ tiềm dục của TMV phụ thuộc vào nhiệt độ: nhiệt độ 30 0C thì thời kỳ tiềm dục là 5 ngày, nếu nhiệt độ thấp hơn là khoảng 2 tháng, trung bình từ 8 – 10 ngày. 

Điều kiện phát triển bệnh

– Bệnh phát sinh gây hại từ vườn ươm đến đồng ruộng, gây hại mạnh khi cây thuốc lá có từ 4 – 6 lá và ở giai đoạn cây 18 lá.

– Bệnh thường phát sinh gây hại mạnh vào tháng 3.

– Bón nhiều đạm, thừa đạm cũng làm bệnh  khảm virus phát triển mạnh hơn.

– Hết hầu những giống thuốc lá, thuốc lào đang được trồng hiện nay đều bị nhiễm.

Mức độ ảnh hưởng

Bệnh khảm Virus ở thuốc lá làm ảnh hưởng đáng kể đến năng suất – khoảng 35 đến 70 %, đồng thời làm phẩm chát thuốc lá bị giảm theo. Gây thiệt hại về kinh tế khá lớn lên tới hàng chục tỷ đồng.

Bệnh virus không những làm giảm năng suất, chất lượng cây thuốc lá, mà còn có nguy cơ truyền bệnh cho cây khỏe ở những năm sau. Mặt khác, virus không thể tiêu diệt, khó phòng trừ hơn những bệnh do vi khuẩn, nấm, chúng có thể tiềm tàng tích lũy dần dần trong cây và gây thoái hoá giống sau này.

Biện pháp phòng bệnh

Biện pháp giống

– Bà con nên sử dụng giống có khả năng bệnh, chọn giống sạch bệnh. Nên chọn giống từ những ruộng không bị nhiễm bệnh, hoặc từ các cửa hàng, trung tâm uy tín. Biện pháp chọn giống đem lại hiệu quả khá cao, không gây ô nhiễm môi trường và tạo được cây sạch bệnh.

– Sử dụng hạt giống đã được xử lý để loại trừ mầm bệnh từ hạt.

– Sử dụng các giống khỏe, có khả năng kháng bệnh:

+ Giống hay nhiễm bệnh: C176, K326, VTL81…..

+ Giống kháng: DVD, TL5H, BS, TL1H….

+ Giống lai: GL7…

Biện pháp canh tác 

– Làm đất:

+ Phù thuộc vào độ pH của đất mà bà con có thể bón thêm vôi từ 500 đến 1000 kg trên mặt, sau đó tiến hành cấy sâu khoảng 25 – 30 cm trước khi giao trồng khoảng 3 hoặc 4 tuần. 

+ Trước ngày gieo 1 tuần bà con cần cày trở đất và bừa tơi, san phẳng.

+ Lên luống với kích thước 1x10m, khoảng cách giữa các luống là 0.5 – 0.6 m. Nếu trồng thẳng cây con thì cần 7 – 10 luống/ha, còn trồng từ cây ươm trong bầu thì cần 4 đến 5 luống/ha.

+ Cào phẳng mặt luống, thu dọn hết các tàn dư thực vật, cỏ dại ra ngoài.

– Bà con cần vệ sinh đồng ruộng, vườn ươm một cách thường xuyên.

– Loại bỏ cây bệnh, dọn sạch tàn dư trước và sau mùa vụ.

– Thu hoạch riêng biệt cây bệnh với cây khoẻ. 

– Cần khử trùng dụng cụ thu hái, làm vườn bằng dung dịch Formalin 4%, nên rửa tay và dụng cụ bằng xà phòng.

– Luân canh với cây trồng khác họ để cắt đứt nguồn thức ăn và điều kiện gây hại của nguồn bệnh. Bà con nên luân canh với lúa (theo quy trình trồng thuốc lá – lúa – lúa – thuốc lá) vì phần  lớn TMV sẽ bị tiêu  diệt trong điều  kiện  ngập nước. Cần tránh việc độc canh hay luân canh với cây trồng cạn, đặc biệt là các họ cà và ký chủ của TMV khác.

Biện pháp sinh học

– Bà con có thể áp dụng biện pháp sử dụng thiên địch của các loại côn trùng môi giới truyền virus như bọ cánh cứng, bọ trĩ, hoặc nhện.

– Bà con có thể sử dụng chế phẩm sinh học để tăng miễn dịch của cây, khống chế hiệu quả với bệnh hại, đồng thời giúp cây thuốc lá phát triển một cách khỏe mạnh. 

Biện pháp xử lý bệnh

Bà con có thể dùng các thuốc hóa học chứa các hoạt chất có hiệu quả trong tiêu diệt côn trùng truyền bệnh khảm virus thuốc là như Acetamiprid, Cypermethrin, Abamectin,…bà con hãy tham khảo một số sản phẩm của Nghi Anh như Đại bàng, Báo hoa, Lửng mật,…

Câu hỏi thường gặp