Tuyến trùng hại rễ cam chanh

Giới thiệu bệnh hại

Tuyến trùng hại rễ cam chanh có hai loại: tuyến trùng kim Tylenchus semipenetrans và tuyến trùng thối rễ Pratylenchus. Cả hai loại đều sống ở trong đất và tấn công rễ cây, khiến cho rễ cây bị cứng, nhanh chóng thối đen và chết. Do bộ rễ đã bị phá huỷ nên cây không hấp thu được nước và chất dinh dưỡng. Lá cây sẽ chuyển vàng, lá nhỏ xoắn lại và bắt đầu rụng hàng loạt.

Tuyến trùng gây hại mạnh nhất vào mùa mưa, khi mà độ ẩm trong đất cao khiến tuyến trùng dễ dàng sinh sôi và các dòng nước mang tuyến trùng di chuyển khắp vườn cây.

Đối tượng gây hại

Không chỉ hại rễ ở cam chanh, hai loại tuyến trùng kể trên còn gây hại trên rất nhiều các loài cây khác nhau như hồ tiêu, cà phê, thanh long, cà rốt,…

Dấu hiệu của bệnh hại

Cây bị tuyến trùng hại rễ sẽ bị còi cọc, cành lá bị khô và dễ gãy rụng. Lá cây chuyển sang màu vàng, lá nhỏ, chồi non dễ bị chết, lá trưởng thành xoắn lại và rụng hàng loạt.

Sau khi đào rễ sẽ phát hiện bộ rễ chuyển màu đen, rễ bị thối, phần vỏ của rễ tuột ra khỏi phần gỗ. Phần gỗ bị hư xuất hiện những mảng màu nâu trắng đan xen. Vùng đất xung quanh vùng rễ bị hại vón cục và nhớt dính do có chất dịch do tuyến trùng cái tiết ra.

Nguyên nhân phát sinh bệnh hại

Bệnh do tuyến trùng kim Tylenchus semipenetrans và tuyến trùng thối rễ Pratylenchus gây hại. Cả hai loại tuyến trùng này đều sinh sống trong đất ẩm, tập trung nhiều ở những vùng đất trũng thoát nước kém. Chúng di chuyển rất chậm, một năm chỉ có thể xê dịch khoảng 3 – 6cm, chủ yếu lây lan thông qua cơ giới và dòng nước. Tuyến trùng sinh sản rất nhanh, một con tuyến trùng cái đẻ rất nhiều lần trong năm, mỗi lần có thể lên tới 1000 trứng, trứng của chúng lưu tồn nhiều năm trong đất và rất khó phá huỷ vì được cấu tạo bởi 3 lớp.

Tuyến trùng sử dụng kim chích hút các chất dinh dưỡng trong tế bào rễ, đồng thời tiết ra các chất có thể gây hoại tử. Rễ cây bị tổn thương không thể tiếp tục vận chuyển nước và các chất dinh dưỡng đi nuôi cây, khiến cây không thể sinh trưởng và lâu dần bị chết. Bên cạnh đó, tuyến trùng còn mở đường cho nấm, vi khuẩn và virus xâm nhập gây hại cho cây.

Điều kiện phát triển bệnh hại

Độ ẩm, độ chua và kết cấu của đất ảnh hưởng rất nhiều đến quá trình sinh trưởng của loài tuyến trùng. Tuyến trùng không thể sống trong môi trường khô hạn, độ ẩm tối thiểu cần đạt phải là 40%. Tuyến trùng trưởng thành cũng không thể sống lâu trong nước, chúng chỉ có thể sống được từ 2 – 3 tuần trong môi trường ngập nước. Trứng và ấu trùng của tuyến trùng có thể tồn tại ở trong nước lâu hơn một chút, ước tính khoảng 1 năm. Đất chua, đất chứa nhiều sét, những vùng thoát nước kém là môi trường lý tưởng cho tuyến trùng sinh sôi.

Cây trồng với mật độ quá dày, bộ rễ đan xen vào nhau giúp tuyến trùng dễ dàng truyền từ cây này sang cây khác. Sử dụng hệ thống tưới tràn tạo điều kiện cho tuyến trùng di chuyển theo dòng nước gây bệnh khắp vườn.

Mức độ ảnh hưởng

Tuyến trùng hại rễ tồn tại trong rễ cây và ẩn trong đất nên rất khó xác định bệnh, các dấu hiệu trên lá dễ nhầm lẫn với một số bệnh khác như cây bị thiếu đạm, thiếu nước. Cây khi bị nhiễm bệnh sẽ còi cọc, kém phát triển, khó có thể ra hoa đậu quả. Tuyến trùng tạo các vết thương hở trên cây tạo cơ hội cho vi sinh vật có hại xâm nhập. Bệnh khiến cây trong vườn phát triển không đồng đều, năng suất bị suy giảm, nặng hơn có thể khiến cây bị chết.

Biện pháp phòng bệnh

Biện pháp giống

Cam: chọn những cây có chiều cao khoảng 30cm, lá xanh bóng mượt, thân và cành không có dấu hiệu của nấm mốc. Nên chọn những cây giống ghép thay vì cây giống chiết cành vì cây ghép có bộ rễ khoẻ, cây cứng cáp và sống lâu hơn.

Chanh: Chọn những cây cao khoảng 50 – 70cm, sạch bệnh, đường kính bầu khoảng 15cm. Có thể trồng bằng hạt, nhưng tốt nhất nên trồng bằng cây ghép hoặc chiết để cây nhanh ra quả.

Biện pháp sinh học

Sử dụng các chế phẩm sinh học cho vườn cam, vườn chanh để tiêu diệt tuyến trùng và bổ sung dinh dưỡng cho cây. Một số chế phẩm chiết xuất từ cây neem và dây thuốc cá, có tác dụng kháng tuyến trùng rất hiệu quả. Thuốc sẽ tiêu diệt trứng và tuyến trùng trưởng thành đồng thời ức chế quá trình sinh sản của tuyến trùng. Khi dùng, tưới đẫm quanh gốc, tưới định kỳ 6 tháng 1 lần.

Dự tính qua điều tra phân tích các yếu tố tác động.

Trồng cây với mật độ hợp lý, thông thường bà con nên trồng 500 cây/ha, cây cách cây 3.5m, hàng cách hàng 4m.

Không trồng cây quá sâu, hố trồng nên để với kích thước 60x60x50cm. Cây bị lấp phần gốc quá sâu, che lấp phần cổ rễ khiến cây gặp khó khăn trong quá trình trao đổi Oxy và chất dinh dưỡng.

Không trồng trên những mảnh vườn trồng cà phê hay hồ tiêu đã từng mắc bệnh thối rễ, cũng không được lấy đất này làm vườn ươm. Vườn trồng phải đảm bảo thoát nước tốt, đất thoáng khí. Nên đắp mô cao cho cây khoảng 20 – 30cm và tạo hệ thống rãnh thoát nước. Trước khi trồng, cày lật đất và phơi nắng để diệt tuyến trùng có trong đất. Rắc thêm vôi bột để khử chua và diệt khuẩn, liều lượng 500kg/ha.

Sử dụng phân hoá học đúng cách, đúng liều lượng. Khuyến khích bà con dùng phân hữu cơ hoai mục để bón cho cây. Sự phân huỷ của những chất hữu cơ tạo ra axit hữu cơ cũng có tác dụng xua đuổi tuyến trùng. Bà con nên ủ chất hữu cơ (phân chuồng, bã mía, xơ dừa,…) với nấm đối kháng Trichoderma Bacillus để tăng hiệu quả ngăn chặn tuyến trùng.

Trồng xen một số loại cây tiết ra chất xua đuổi tuyến trùng như cây cúc vạn thọ, dây thuốc cá, cỏ Stylo,…

Làm sạch cỏ quanh gốc nhưng giữ lại một khoảng cỏ ở cuối vườn, xa các cây trồng nhằm phân tán lực lượng tuyến trùng. Khi cỏ cao quá đầu gối, cắt ngắn lại và vùi xuống đất giúp vườn thêm màu mỡ và cân bằng độ PH.

Biện pháp xử lý bệnh

Sau khi xác định cây bị mắc bệnh do tuyến trùng hại rễ, hãy cắt tỉa bớt cành bệnh để giảm áp lực cho rễ. Nếu cây bị nặng, phải nhổ bỏ để tránh lây lan, tuyệt đối không được vứt cây hoặc bộ phận bị bệnh xuống nguồn nước tưới, tránh tuyến trùng theo nguồn nước lây nhiễm sang các diện tích còn lại, tốt nhất nên gom lại và đốt. Tuyệt đối không được bón NPK trong vòng 3 tháng kể từ khi cây mắc bệnh. Bà con có thể tham khảo một số loại thuốc của Nghi Anh có tác dụng tiêu diệt tuyến trùng như Chim én

Câu hỏi thường gặp