Ở nước ta hành tỏi được xem là loại cây trồng nông nghiệp được phát triển khá mạnh mẽ. Hành tỏi là loại cây lấy củ và lá, được dùng để tạo ra các gia vị trong các bữa ăn. Ngoài ra, từ xa xưa thì còn được ông cha ta dùng nướng, ngâm và tạo ra các món để chữa bệnh như: cảm cúm, ho,…Hành tỏi là một cây trồng có giá trị kinh tế khá cao, hiện đang được trồng rất nhiều nơi. Cây hành hỏi thường trồng vào tháng 9-10, đây là thời điểm có khí hậu và thời tiết thích hợp cho cây trồng sinh trưởng và phát triển, thu hoạch vào khoảng tháng 1- tháng 2, cây hành tỏi cho ra củ rất nhanh, nhanh thu hoạch. Bên cạnh đó, trong quá trình trồng trọt và chăm sóc cây thì vẫn còn một số vấn đề xảy ra, cần có những biện pháp phù hợp để giải quyết. Vấn đề nan giải nhất đó là bệnh tuyến trùng hại thân hành tỏi.
Giới thiệu bệnh hại
– Tuyến trùng gây hại cho cây hành tỏi là một loại dịch hại có phổ ký chủ rộng (cây nông nghiệp, cây rau, hoa, màu,…)
– Chúng là các dạng giun tròn, giun kim hay giun lươn sống dưới đất hay trong ao, hồ.
– Tuyến trùng là dạng dịch hại có kích thước bé nên không thể nhìn thấy bằng mắt thường mà phải sử dụng kính hiển vi (kích thước từ 0,5mm-2mm). Chúng sống vào di chuyển qua mô tế bào cây trồng, chích hút, bơm các độc tố vào thân cây, làm thân cây bị nghẽn mạch, tạo ra các khối u với kích thước lớn sần sùi hoặc có thể bị hoại tử khiến cho khả năng hút nước và dinh dưỡng của cây bị giảm, cây sinh trưởng kém vàng lá và chết.
Đối tượng gây hại
– Tuyến trùng có phổ ký chủ rất rộng và có ý nghĩa lớn về mặt kinh tế. Số loài trong nhóm này có hơn 50 loài khác nhau ký sinh trên phần lá, thân, củ của cây trồng. Đặc biệt có tới 20 loài sinh học (Turhan) có mặt trên các loại cây trồng như: khoai tây, củ hành, tỏi, đậu dâu tây. Chúng gây hại chủ yếu trên các loại có củ.
Triệu chứng dấu hiệu bệnh hại
– Tuyến trùng tấn công trực tiếp lên thân cây hành tỏi. Thân cây hành tỏi khi bị nhiễm bệnh sẽ bị tổn thương rất nhiều, có thể bị hoại từ. Trên lá sẽ có dấu hiệu bị vàng lá, sinh trưởng giảm và thiếu sức sống.
– Cây bị hại do các tuyến trùng này thâm nhập vào các tế bào phát triển to, tế bào được phân chia làm cho cây phát triển mạnh mẽ và bị phân hủy, vỏ tế bào bị nứt và tạo nhiều khoảng trống. Cây do tuyến trùng gây hại thường để lại triệu chứng cong queo, thấp lùn, lá bị biến dạng, củ bị thối rữa. Cây bị phân nhánh bởi những thay đổi của chất kích thích sinh trưởng.
Nguyên nhân phát sinh bệnh hại
– Tuyến trùng D. dipsaci là cái tên nổi bật nhất trong hệ tuyến trùng gây hại, đặc biệt là trên cây hành tỏi.
– Tuyến trùng tồn tại trong đất hoặc trên tàn dư của cây trồng có thể tới 7 năm, ở trong đất 7 năm và có thể tồn tại trong thân lá củ hành 32 tháng, trong điều kiện khô hạn tồn tại tới 23 năm. Chúng xâm nhập vào tế bào thực vật qua mắt thân, củ sinh sản và di chuyển trong cây. Sau khi thu hoạch chúng tồn tại ở cây bệnh, trong đất và cũng một phần nằm trong củ, thân và lá. Nếu trong 0.5kg đất sẽ có 10 tuyến trùng tồn tại trong đó, đất sẽ bị nhiễm bệnh và cây trồng sẽ bị nhiễm nặng nên quý bà con chú ý không nên trồng vào đất đó nữa.
Điều kiện phát sinh bệnh hại
– Tuyến trùng khó có thể tồn tại ở đất khô nhưng lại có thể sống được trong đất với độ ẩm 100%. Nếu rễ cây phát triển mạnh thì tuyến trùng có mật độ cao và ngược lại, đất có kết cấu sét nhiều thì tuyến trùng ít hơn đất cát, đất có pH thấp thì tuyến trùng nhiều.
– Nhiệt độ thích hợp là từ 12-18 độ C, ở điều kiện nhiệt độ cao hơn 20-25 độ C thì tuyến trùng hoạt động thấp hơn so với nhiệt độ 4-8 độ C.
– Tuyến trùng đẻ trứng trong phạm vi nhiệt độ 2-23 độ C, nhưng nhiệt độ thích hợp giúp tuyến trùng đẻ nhiều nhất là khoảng từ 13-19 độ C. Tuyến trùng có thể đẻ được 200-400 trứng thậm chí có thể đẻ được lên tới 500 trứng trong suốt quá trình sinh trưởng của cây.
– Giai đoạn trứng phát triển ở nhiệt độ 24 độ C là 3-7 ngày, ở nhiệt độ 20 độ C là 11-18 ngày, nhiệt độ thích hợp cho trứng nở là 19-22 độ C. Tuyến trùng hoàn thành chu kỳ phát 19-20 ngày ở nhiệt độ 20 – 22 độ C. Nhiệt độ quyết định khả năng sống của tuyến trùng là 21 độ C với hơn 7 năm thì 100% tuyến trùng D. dipsaci đều bị chết. Ở trạng thái tiềm sinh tuyến trùng có thể sống 30 phút ở nhiệt độ 80 độ C, tuyến trùng con ở nhiệt độ 70 độ C, trong nước sau 72 giờ mới chết, ở 16 độ C thì chỉ tồn tại được sau 2 giờ.
Mức độ ảnh hưởng
– Cây hành tỏi khi bị tuyến trùng tấn công sẽ làm các bộ phận trong cây yếu dần, lá biến sắc thành màu vàng, rễ cây sẽ bị phân nhánh, có thể bị hoại tử.
– Cây dần sẽ mất khả năng sinh trưởng, héo úa và chết dần. Cây bị nhiễm tuyến trùng nếu như không có những biện pháp điều trị kịp thời thì hầu như đều bị chết.
Biện pháp phòng trừ bệnh tuyến trùng hại thân hành tỏi
– Đầu tiên, cần áp dụng các biện pháp trồng luân canh, xen canh cây trồng, dùng giống sạch bệnh, giá thể làm bầu cây cần xử lý đảm bảo không có mầm giống bệnh lưu tồn.
– Tiêu hủy các cây bị bệnh đặc biệt là các bộ rễ cần phải được dọn sạch.
– Bón phân cân đối cho cây trồng, cần ưu tiên nguồn phân chuồng, ủ hoai để duy trì hệ vi sinh vật có ích và làm kết cấu tốt hạn chế tuyến trùng tồn hại, gây hại.
– Không quá lạm dụng trong việc dùng NPK để bón thúc cho cây lớn nhanh.
– Cần kiểm tra pH định kỳ bằng giấy quỳ tím, nhất là cây ăn quả để có cách xử lý kịp thời sao cho đất trồng không bị chua.
Biện pháp xử lý bệnh hại
Nếu đã xác định có mặt tuyến trùng trong đất và gây hại cho cây thì nhanh chóng loại bỏ cây bệnh khỏi ruộng, tiêu hủy ngay lập tức và phun kết hợp thuốc diệt tuyến trùng mà trong thành phần có chứa hoạt chất như Abamectin. Bà con có thể tham khảo sản phẩm Chim én của Nghi Anh
