Rau màu là loại cây thực vật ở nhiều dạng như ăn hoa, ăn củ và ăn quả, tuy nhiên phổ biến nhất là dưới dạng lá. Đây được coi là sản phẩm thường xuyên có mặt trong bữa ăn với nhiều chất dinh dưỡng, khoáng chất và đem lại nhiều lợi ích cho sức khỏe. Cụ thể, với rau ăn lá như bắp cải, rau ăn quả là cà chua và rau ăn củ là cà rốt, hành tỏi,… Dù vậy nhưng chúng đều có cùng đặc điểm về môi trường sống, đặc điểm nhận dạng,…
Nhìn chung, những loại cây rau màu này đều đem lại hiệu quả về năng suất hơn các loại khác và hơn hết, trong quá trình trồng và chăm sóc cây sẽ không tránh khỏi những rủi ro và ảnh hưởng từ các yếu tố bên ngoài làm ảnh hưởng tới sản xuất. Và điển hình là bệnh tuyến trùng ngoại ký sinh gây thối nhũn.
Giới thiệu bệnh hại
Loại bệnh này được gây ra bởi loại tuyến trùng ngoại ký sinh, là một đối tượng gây hại tuy không mới nhưng vẫn còn khá xa lạ với hầu hết người nông dân bởi khó có thể nhìn chúng trong thực tế dù biết được sự tồn tại của loại bệnh này. Tuy nhiên, dù với kích thước nhỏ đó, tác hại của chúng đối với cây rau màu là không hề nhỏ bởi số lượng cá thể vô cùng nhiều.
Bệnh tuyến trùng ngoại ký sinh xuất hiện ở các cây rau màu chủ yếu do loại tuyến trùng có tên Meloidogyne spp. Đây là loại tuyến trùng ký sinh thực vật thuộc nhóm giun tròn nhỏ không phân đốt, trong đó đặc tính của loài này là có kim chích hút. Chúng rất nhỏ nên chỉ có thể quan sát được qua kính hiển vi hoặc kính lúp soi nổi với độ phóng đại lớn. Hơn nữa, là loại tuyến trùng ngoại ký sinh nên chúng thường sống nhờ trên thực vật.
Loại tuyến trùng ngoại ký sinh di chuyển bên ngoài môi trường đất và nước và khi cần thiết, chúng dùng kim chích vào rễ và gây thối nhũn. Cách khác, tuyến trùng ngoại ký sinh Meloidogyne spp sử dụng enzyme của mình trực tiếp tạo ra sự phát triển của các vùng dinh dưỡng chuyên hóa ở các mô bên cạnh mô trung trụ làm hòa tan các thành mô, tế bào và tạo ra các tế bào khổng lồ nhiều nhân. Trong lúc chúng thực hiện quá trình này và di chuyển sẽ gây nên vết thương dẫn đến sự hoại tử mô thực vật xung quanh điểm dinh dưỡng của chúng.
Đối tượng gây hại
Tuyến trùng Meloidogyne spp. dễ bắt gặp nhất ở khu vực ĐBSCL, gây nên hiện tượng sưng rễ trên rất nhiều cây trồng khác nhau, trong đó có nhóm rau màu: Cà rốt, cà chua, cà tím, ớt, khổ qua (mướp đắng), bầu, mướp,…tuyến trùng xâm nhập vào cây trồng càng sớm thì triệu chứng biểu hiện càng nặng nề.
Triệu chứng của bệnh hại
Khi tuyến trùng ngoại ký sinh tấn công trực tiếp vào rễ của cây, ảnh hưởng tới quá trình hút nước và chất dinh dưỡng của cây nên cây không thể phát triển tốt bình thường với một số triệu chứng như:
+ Triệu chứng trên mặt đất: Cây còi cọc, lá chuyển vàng và rụng sớm, kém phát triển và nếu tuyến trùng phát triển mạnh, cây dễ bị chết
+ Triệu chứng dưới mặt đất: Hệ thống rễ sơ cấp và thứ cấp lúc đầu u bướu màu trắng và xuất hiện một số nốt sưng phồng, sau chuyển thành màu nâu và đen
Nguyên nhân phát sinh bệnh hại
– Tuyến trùng ngoại ký sinh gây ra các vết thương khác nhau trên rễ cây, tạo điều kiện cho các vi sinh vật có hại khác dễ dàng xâm nhập, khả năng gây hại cao hơn thậm chí là truyền virus gây hại cho cây. Từ đó có thể nói rằng, tuyến trùng ngoại ký sinh là nguyên nhân dẫn đến các loại bệnh hại khác trên cây theo nguyên lý cây yếu – hệ miễn dịch của cây mà không có sức đề kháng thì không thể chống lại các loại bệnh hại khác.
– Tuyến trùng gây bệnh lưu tồn trong xác bã thực vật, tàn dư cây trồng, xâm nhập thông qua các vết thương như các sẹo lá, vết thương do côn trùng gây nên như rệp hay bọ nhảy,…, vết thương cơ học khi các bất cẩn trong quá trình chăm sóc nuôi trồng và trong giai đoạn thu hoạch hay vận chuyển.
Điều kiện phát triển bệnh hại
Bệnh tuyến trùng ngoại ký sinh gây thối nhũn ở cây rau màu thường xảy ra nhiều trong mùa mưa, nhất là những đợt cây rau màu được bón quá nhiều phân đạm, mật độ cây gieo trồng dày, trồng trên ruộng thấp dễ ngập úng, ruộng đã sử dụng nhiều vụ liên tục hoặc đất được trồng với các loại cây khác.
Khi xuất hiện bệnh này, các vết tổn thương phía ngoài đỉnh bắp bị khô tạo thành các màng mỏng và trong, thấy khi trời nắng khô. Sau thu hoạch, trong quá trình bảo quản cất giữ, các cây rau màu khác có thể bị ảnh hưởng bởi sự lây lan khi đè lên nhau và có thể thối hàng loạt. Chẳng hạn trong môi trường bảo quản, vết bệnh sẽ lây lan nhanh chóng khi cải bắp hô hấp mạnh tạo ra nước và tăng nhiệt độ
Loại tuyến trùng ngoại ký sinh phát triển tốt ở nhiệt độ 27 – 30oC, độ PH thích hợp là 7 với độ ẩm cao, chúng dễ dàng xâm nhập vào cây qua vết thương, gây ra hiện tượng thối nhũn.
Mức độ ảnh hưởng
Trường hợp ở bắp cải, bệnh thường xuất hiện lá đã cuốn gây hại từ đỉnh bắp lan dần xuống phía dưới hoặc từ gốc phát triển lên trên. Ở lá bắp, vết bệnh lúc đầu có dạng giọt dầu, dần dần biến thành màu nâu nhạt và khi điều kiện môi trường đủ tốt để phát triển, mô bệnh nhanh chóng lan rộng và thối nhũn, do đó giới hạn giữa vùng mô bệnh và mô khoẻ phân biệt rõ ràng. Thông thường, lá ngoài cùng của cây bắp cải bị héo rũ vào ban ngày và có thể phục hồi vào ban đêm, nhưng nếu bệnh tiếp tục phát triển thì lá đó không thể hồi phục được mà héo rũ cụp xuống để lộ bên trong bắp cải và càng làm cây nhanh chóng bị thối nhũn.
Biện pháp phòng bệnh
Biện pháp giống
Bà con nên chọn giống khỏe sạch bệnh, mang gen kháng tốt đối với các loại bệnh để gieo trồng.
Biện pháp sinh học
– Sử dụng chế phẩm vi sinh vật đối kháng làm tăng sức đề kháng cũng như tăng trưởng của cây
– Một số sản phẩm sinh học dùng để diệt tuyến trùng ngoại ký sinh như: Chitosan, nấm đối kháng Trichoderma, vi khuẩn Pseudomonas làm giảm sự sinh sản trứng tuyến trùng.
– Sử dụng cây Neem để diệt tuyến trùng, kiến, mối trong đất và cũng bổ sung nguồn phân hữu cơ rất tốt có chứa các nguyên tố đa lượng như: Nito, photpho, kali,…
Biện pháp canh tác
– Bà con nên áp dụng các biện pháp luân canh, xen canh đối với cây rau màu
– Trước khi thực hiện trồng cây, cần cày bừa, ải đất kỹ lưỡng, lên đất đủ cao tránh ngập úng
– Trồng với mật độ vừa phải đủ khoảng cách tốt nhất cho các cây sinh trưởng phát triển. Khi tưới nước cho cây, không nên tưới trực tiếp vào gốc cây và không quá ẩm không quá ẩm
– Bón thúc phân hợp lý các loại phân bón giúp tăng dinh dưỡng cho cây và đất, sử dụng phân chuồng hoai mục và đặc biệt, khi vun xới không nên cuốc quá sâu tránh gây va chạm nhiều vào gốc cây để tránh lây lan bệnh hại qua dụng cụ lao động và cần thường xuyên có các biện pháp nhằm diệt trừ các loài côn trùng có thể truyền bệnh như rệp, bọ nhảy…
– Trước khi trồng cây vào hố đất, cần tăng cường bổ sung phân hữu cơ được ủ hoai mục bằng nấm Trichoderma mà có tác dụng đối khác với các loại tuyến trùng và nấm bệnh độc hại
– Phân hóa học đa lượng như lân, đạm, kali nên sử dụng đủ liều và đúng cách, đồng thời bón bổ sung các dinh dưỡng trung, vi lượng cần thiết cho cây
Biện pháp kiểm dịch thực vật
– Khi phát hiện có xuất hiện các dấu hiệu của bệnh tuyến trùng ngoại ký sinh, cần tiêu hủy ngay những cây bị bệnh bằng cách đốt bỏ hoặc bỏ vôi
– Bà cần cần thường xuyên thăm khám vườn rau để theo dõi và kiểm tra giúp sớm phát hiện bệnh và xử lý kịp thời
Biện pháp xử lý bệnh
– Trong quá trình chăm sóc cây rau màu, bà con cần tưới thuốc thấm sâu vào xung quanh vùng rễ, cần tưới 2 lần vào đầu và cuối mùa mưa và kết hợp sử dụng thuốc trừ tuyến trùng an toàn trên cây rau màu
– Khi bà con đã xác định có mặt tuyến trùng ngoại ký sinh trong đất và gây hại cây trồng, cần khẩn trương tiêu hủy cây bị bệnh, xử lý đất trồng, phun thuốc tiêu diệt tuyến trùng để ngăn chặn tình trạng bệnh phát triển nặng. Bà con có thể tham khảo sản phẩm điển hình của Nghi Anh: Chim én,…
Sau đó, bà con phải phục hồi lại hệ rễ và cân bằng lại hệ vi sinh vật trong môi trường đất trồng khi đã bị ảnh hưởng bởi tuyến trùng giúp cây trồng phục hồi và nhanh chóng phát triển trở lại. Hãy tham khảo sản phẩm: Hero, Tonik, Ado,…
Phân bón lá
Phân bón lá
