“Hạt gạo làng ta có vị phù sa, Của sông Kinh thầy”. Từ bé chúng ta đã được dạy những bài học về những sản phẩm tinh túy của nước nhà. Và loại sản phẩm được nhắc ở câu thơ trên chính lá hạt lúa hạt gạo. Hạt lúa hạt gạo đã là một loại nông sản nuôi lớn chúng ta. Khi xã hội ngày càng phát triển thì mặt hàng nông sản này cũng dần được mở rộng, phát triển hơn. Hiện nay đã được lan rộng và phủ sóng lớn trên hầu hết các nước châu Á. Người nông dân trồng lúa chính là vị thầy trực tiếp chăm bón, tưới tiêu, nghiên cứu để cho ra những hạt lúa hạt gạo vô cùng giá trị đến với nhu cầu mỗi nhà. Trong quá trình trồng trọt thì cũng gặp không ít những khó khăn về vụ mùa, năng suất hay sâu bệnh hoành hành. Và một trong những loại sâu bệnh gây hại nhiều nhất trên cây lúa là rầy phấn trắng. Hãy cùng chúng tôi tìm hiểu về loại sâu bệnh này.
Giới thiệu bệnh bệnh sâu hại
– Bệnh rầy phấn trắng có tên khoa học là Aleurocybotus sp thuộc họ Aleyrodidae và bộ Homoptera. Rầy phấn trắng còn gọi là rầy cánh phấn, bọ phấn trắng, do cơ thể bao phủ một lớp phấn trắng, được ghi nhận dịch hại đầu tiên trên lúa năm 1966 tại Ấn Độ. Rầy phấn trắng sẽ làm hại cây lúa bằng cách hút chích nhựa lá, làm lá bị vàng vọt, mặt lá sần sùi, lá bị xoắn hoặc vặn vẹo. Nếu gây hại giai đoạn cây lúa đã trổ bông thì lá cờ bị nghẽn, xoắn khiến gié trổ không thoát. Nó ảnh hưởng khá lớn tới chất lượng hạt lúa. Bệnh thường phân bố chủ yếu ở các vùng chuyên trồng lúa như Đồng bằng Sông Cửu Long, các vùng trung du.
Đặc điểm hình thái rầy phấn trắng hại cây lúa
– Vòng đời: Rầy phấn trắng (rầy cánh phấn, bọ phấn trắng) có vòng đời khoảng 19.43 ngày (+- 1.3 ngày), tức là dao động từ 17-24 ngày.
– Phát triển qua 4 giai đoạn:
+ Trứng: Trứng có hình quả lê hơi thon dài, bề mặt nhẵn bóng, chiều dài trung bình 0.20mm, chiều rộng trung bình 0.09mm. Trứng hình thon, 1 đầu hơi nhọn, đầu còn lại thì tròn, và có cuống gắn chặt trứng vào biểu bì của lá. Trứng lúc mới đẻ có màu trắng đục, một vài ngày sau sẽ chuyển thành màu nâu nhạt và khi trứng sắp nở sẽ có màu nâu đậm.
+ Ấu trùng: có 3 tuổi
- Tuổi 1: lúc mới nở sẽ có 3 đôi chân bò giúp ấu trùng tìm được vị trí ẩn náu phù hợp trên lá, màu vàng, hai mắt màu đen, có râu, chưa có lớp phấn. Đến ngày thứ 3 phần ống chân thoái hóa chỉ còn lại phần đùi. Chiều dài ấu trùng tuổi 1 là 0.25-0.29mm, chiều rộng là 0.09-0.16mm. Thời gian tuổi 1 là 3-4 ngày.
- Tuổi 2: Ấu trùng được 3 ngày có màu cam, hình bầu dục. Chiều dài từ 0.40-0.65mm, chiều rộng 0.20-0.32mm. Cơ thể có một lớp phấn mỏng.
- Tuổi 3: Cơ bản sẽ giống tuổi 2 về hình dạng và màu sắc. Chiều dài 0.55-1.00mm, chiều rộng 0.30-0.60mm.
+ Nhộng giả: Sau khi lột xác chuyển sang giai đoạn nhộng, lớp vỏ bên ngoài cơ thể trở nên cứng hơn. Nhộng có hình bầu dục, cơ thể chuyển sang trắng đục, đôi khi có ngả vàng, dài 0.90-1.10mm.
+ Trưởng thành: Trưởng thành trông giống một loại bướm nhỏ, có hai cặp cánh màu trắng, cặp cánh trước dài, cặp cánh sau ngắn hơn, mạch cánh đơn giản, ít vân cánh. Khi mới vũ hóa cánh sẽ còn yếu, và trong suốt, thân màu vàng tươi. Con cái có chiều dài khoảng 0.85mm-1.05mm và sải cánh 1.98-2.48mm. Con đực nhỏ hơn chiều dài thân từ 0.75-0.95mm, sải cánh 1.56-1.79mm.
Đối tượng gây hại
– Bệnh rầy phấn trắng ngoài gây hại đến cây lúa thì còn gây hại đến một số loại cây khác như: ớt, cà, dưa, bầu bí,ổi, sầu riêng,…
Triệu chứng gây hại
– Rầy phấn trắng (rầy cánh phấn, bọ phấn trắng) gây hại chủ yếu bằng cách chích hút nhựa cây lúa làm cho lá lúa chuyển sang màu vàng, sau một đêm thì có thể chuyển sang màu nâu. Cây phát triển kém, những lá mới mọc sẽ có khả năng phát triển kém hơn, lá mới mọc có triệu chứng bị xoắn lại, giống như bị siết cổ lá, ở giai đoạn làm lúa đòng lá cờ bị xoắn làm cho bông trổ không thoát, nếu trổ được thì hạt lúa cũng sẽ không thể phát triển được và có dấu hiệu bị lép hạt.
– Triệu chứng siết cổ lá rất giống bệnh lùn xoắn lá do virus. Rầy chủ yếu gây hại ở giai đoạn đẻ nhánh, ban đầu chỉ là đám nhỏ màu vàng, về sau lan rộng ra theo sự phát triển lớn lên của quần thể, nếu không phòng trị và gặp điều kiện thuận lợi sẽ gây hại nặng trong giai đoạn đòng – trổ. Do giai đoạn trỗ nên dễ nhầm lẫn với rầy phấn trắng, mặt khác triệu chứng vàng lá ở giai đoạn này cũng dễ nhầm lẫn bệnh vàng lá chín sớm. Tuy nhiên, theo kết quả giám định TT.BVTV PN và IRR cho kết quả âm tính.
Đặc điểm sinh thái
– Rầy phấn trắng biến thái không hoàn toàn. Vòng đời kéo dài khoảng 17-24 ngày. Nhiệt độ thích hợp cho rầy phát triển là ở mức 30 độ C, sống và gây hại phổ biến trong mùa khô, trời nắng nóng (tháng 7-8 ở các tỉnh phía Nam).
Trứng: Được đẻ rời rạc hoặc từng ổ ở mặt trên và mặt dưới. Mỗi con cái có thể đẻ được 8-100 trứng. Chúng thường đẻ trứng tập trung ⅔ của lá về phía chóp lá. Thời gian ủ trứng 6-8 ngày.
Ấu trùng: Tuổi 1 di chuyển đến gần gân lá hoặc xung quanh trứng để chích hút, sau một ngày thì ấu trùng nằm bất động, chân còn cử động, ngày thứ 2 thì chân không còn cử động. Tuổi 2 thời gian 3 ngày sau khi lột xác cơ thể bám chặt vào mặt lá, không còn thấy các dấu vết của đôi chân. Tuổi 3 thời gian 3 ngày, không di chuyển
Nhộng: Tiết ra nhiều chất sáp và dính chặt vào bề mặt của lá, khi vũ hóa thành trùng sẽ chui ra từ phần đầu để lại trên vỏ nhộng vết nứt hình chữ T, thời gian nhộng giả 2-4 ngày.
Trưởng thành: Khi đậu chúng sẽ xếp hình giống dạng mái nhà, di chuyển chậm chạp và chưa thể bay được. Khi cánh khô bắt đầu có lớp phấn trắng, trở nên nhanh nhẹn hơn thì mới bắt đầu bay
Thiên địch
Bao gồm các loài: Kiến ba khoang, Bọ rùa, Bọ xít, Nhện,…
Biện pháp phòng bệnh
Làm tốt các biện pháp canh tác:
– Vệ sinh đồng ruộng trước và sau khi trồng, thường xuyên dọn sạch cỏ rác dưới gốc cây, tạo bề mặt đất thông thoáng, không ẩm ướt để ngăn chặn sự phát sinh của rầy phấn trắng.
– Không nên phun thuốc diệt rầy quá nhiều, và quá sớm làm ảnh hưởng đến các loại thiên địch trong vườn.
– Che phủ vườn ươm bằng màng nilon để tránh và hạn chế sự phát triển của sâu bệnh
– Tiêu hủy và loại bỏ các lá cây bị nhiễm nặng
– Các cây trong vườn nên trồng với khoảng cách phù hợp, không trồng quá dày làm bi tắc cũng không nên trồng quá rộng.
Biện pháp xử lý bệnh
– Dùng bẫy dính vàng để thu hút rầy phấn trắng. Nên đặt bẫy trong giai đoạn nhiều rầy phấn trắng vì nếu không sẽ ảnh hưởng đến thiên địch.
– Sử dụng thiên địch: kiến ba khoang, bị rùa, bọ xít bắt mồi, nhện để diệt trừ rầy phấn trắng dưới ngưỡng gây hại của bệnh.
– Dùng nước rửa chén: Cho một lượng ít nước rửa chén pha với 1 lít nước để phun lên những lá cây có nguy cơ mắc bệnh. Cách này dùng để tiêu diệt loại phấn trắng trưởng thành. Cách 3-4 ngày sẽ rửa bằng nước rửa chén để ngăn chặn sự phát triển của bệnh thêm.
– Dùng hỗn hợp dầu neem: trộn 20ml dầu neem, ½ muỗng canh xà phòng, 2lit nước ấm. Sau đó xịt lên bề mặt cây có mắc rầy phấn trắng.
– Sử dụng trùn quế kết hợp cùng bón phân cũng có thể ngăn chặn được quá trình phát triển của rầy phấn trắng. Ngoài ra trùn quế có nhiều chất dinh dưỡng tốt cho cây lúa.
– Có thể sử dụng thuốc trừ sâu có tác động lưu dẫn, tiếp xúc, vị độc. Bà con hãy tham khảo sản phẩm điển hình của Nghi Anh như Sumo, Bay rầy, Tia sét, Đại bàng,…
Thuốc trừ sâu
