Giới thiệu bệnh hại
Ngô là một trong số những cây lương thực quan trọng chỉ xếp sau lúa gạo tại Việt Nam. Ngô là thức ăn cho người và gia súc, không thể phủ nhận vai trò của cây ngô trong đời sống của người dân Việt Nam. Vì vậy, hình ảnh những ruộng ngô đều trở nên rất quen thuộc và rất nhiều bà con nông dân chọn ngô làm cây trồng cho vụ mùa để phục vụ nhu cầu thực phẩm cũng như làm kinh tế cho gia đình. Chúng ta dễ dàng bắt gặp hình ảnh ruộng ngô tuy nhiên cũng dễ dàng bắt gặp những ruộng ngô bị sâu bệnh phá hại, ảnh hưởng rất lớn đến chất lượng sản phẩm thu hoạch. Bà con nông dân thường đau đầu với một bệnh hại rất thường gặp và gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến mùa màng đó là rệp ngô.
Rệp hại ngô còn được gọi là rệp lá ngô hoặc rệp cờ hại ngô, có tên khoa học Rhopalosiphum maidis; trước đây là Aphis maydis. Rệp ngô là loài bệnh hại rất phổ biến và gây hại nặng nề cho người nông dân. Vậy trong bài viết này, chúng ta cùng tìm hiểu các đặc điểm của loài sâu bệnh này cũng như những biện pháp phòng tránh hiệu quả để giảm thiểu ảnh hưởng đến chất lượng bắp ngô thu hoạch.
Đặc điểm hình thái
Rệp ngô sinh sản đơn tính, trong quần thể rẹp ta có thể thấy được các loại rệp có cánh, rệp không cánh và rệp con. Rệp trưởng thành có kích thước chiều dài từ 1.5 đến 2.5 mm, có màu vàng nhạt hoặc xanh xám, thân mềm. Rệp ngô là loài rệp thân mềm, chân và tuyến tiết sáp ngắn. Loại rệp có cánh có thân màu xanh đen, rệp non màu xanh sáng.
Đối tượng gây hại
Rệp chuyên gây hại và gây hại chủ yếu trên cây ngô, được xem là một đối tượng gây hại rất quan trọng đối với bà con nông dân. Rệp gây hại trên nhiều vùng trồng ngô, chủ yếu trên lá ngô, đặc biệt là trong điều kiện thời tiết có độ ẩm cao. Khi cây ngô trổ cờ, rệp này chích hút dịch lá, làm lá bị bạc trắng và bao phấn bị khô, đồng thời làm râu ngô không có khả năng thụ phấn. Ngoài ngô, rệp này cũng gây hại trên các cây trồng khác như: cao lương, kê, mía, cỏ trồng làm thức ăn gia súc… Ngoài ra chúng còn là nguồn truyền virus gây bệnh cho cây như virus vàng lùn, đỏ lá…
Dấu hiệu, triệu chứng bệnh hại
Rệp ngô hút nhựa trên nhiều bộ phận của cây ngô như lá non, bông cờ, lá bi, bẹ lá, nõn ngô,,, làm cho cây bị thiếu hụt dinh dưỡng trầm trọng, cây còi cọc kém phát triển, bắp ngô bị teo lại hoặc không hình thành bắp nếu rệp gây hại sớm khiến cây mất khả năng thụ phấn. Nếu hình thành bắp thì hạt cũng xấu, lép…
Đặc điểm sinh thái
Rệp hại ngô thường gây hại nặng nhất vào thời điểm thời tiết có độ ẩm cao, bắt đầu từ tháng 10,11 cho đến khoảng tháng 3 năm sau. Bắt đầu từ tháng 4 số lượng rệp giảm dần, đến thời điểm mùa hè số lượng rệp chỉ còn xuất hiện lẻ tẻ. Rệp thường gây hại trên ngô từ lúc cây có 8-9 lá cho đến tận giai đoạn thu hoạch.
Các nghiên cứu chỉ ra rệp thường xuất hiện ở những ruộng ngô có độ ẩm cao do gieo trồng dày và thoát nước kém. Vào đầu vụ Đông, rệp cái có cánh thường bay từ các cây ký chủ tới các ruộng ngô để sinh sản và phát triển. Rệp đẻ con trên cây ngô, rệp non lớn lên trên cây ngô và bắt đầu gây hại sau từ 7 đến 10 lần lột xác. Rệp hút nhựa và các chất dinh dưỡng có trong cây khiến cây kém phát triển. Đến cuối vụ khi cây ngô đã già, nguồn thức ăn dần cạn kiệt, chúng lại bay tới những ruộng non hơn để tiếp tục phá hại
Thiên địch
Thiên địch của rệp là một số loài bọ rùa (Bọ rùa chữ nhân Coclineella Repanda, bọ rùa 4 vạch Chilomenes quadriplahiata, bọ rùa 6 vạch Chilomenes sexmaemlatu , bọ rùa 2 đốm đỏ Coelophora liplagiata, bọ rùa 8 vạch Synharmonia octomaculuta) và ấu trùng ruồi Sirphus sp.
Các loại bọ rùa thường bắt rệp làm thức ăn, từ đó làm giảm đáng kể số lượng rệp ngô trên đồng ruộng. Ấu trùng ruồi được biết đến là một loài ký sinh trên rệp ngô.
Biện pháp phòng bệnh
Để phòng tránh rệp ngô, bà con có thể áp dụng những phương pháp sau:
Biện pháp canh tác:
Do môi trường ẩm ướt là điều kiện thích hợp cho rệp phát triển nên bà con cần lưu ý giữ độ ẩm vừa đủ cho ruộng ngô.
Vệ sinh đồng ruộng sạch sẽ, làm sạch cỏ trong ruộng và ven bờ để tránh rệp từ các cây ký chủ dại lây lan sang ruộng trồng.
Ngoài ra, mật độ trồng quá dày cũng khiến rệp dễ phát triển hơn. Cần trồng cây với mật độ vừa phải đề cây có đủ không gian phát triển
Khi cây ngô cao từ 25-30 cm thì cần tiến hành tỉa định cho cây, loại bỏ những cây gầy yếu, bị sâu bệnh để tạo không gian cho các cây khác phát triển.
Đầu tư hệ thống tưới tiêu và thoát nước tốt để đảm bảo độ ẩm không khí không quá cao dễ tạo điều kiện cho rệp và các bệnh hại khác phát triển
Thường xuyên thăm và kiểm tra đồng ruộng để sớm phát hiện và có hướng giải quyết các sâu bệnh trên cây
Bảo vệ các loài thiên địch đóng vai trò quan trọng trong việc hạn chế sự phát triển của rệp ngô trong môi trường tự nhiên. Khi phun thuốc hóa học cần phun với mật độ được khuyến cáo để bảo vệ các loài thiên địch.
Biện pháp xử lý bệnh
Khi thấy mật độ rệp trên đồng ruộng cao và khó kiểm soát, bà con nông dân có thể dùng các loại thuốc có tính lưu dẫn và có tác dụng tiếp xúc, vị độc. Lưu ý phun trước khi thu hoạch 15 đến 20 ngày để đảm bảo an toàn cho sức khỏe con người và gia súc. Bà con hãy tham khảo một số sản phẩm điển hình của Nghi Anh như Báo hoa, Sumo, Tia sét, Bay rầy, Lửng mật,…
Thuốc trừ sâu 
Câu hỏi thường gặp
Cây ngô khi bị rệp gây hại có biểu hiện gì?
Thiên địch của chúng là loại nào?
Xử lý bệnh bằng cách nào?
