Khoai lang có thể được xem là một loại rau củ hoặc lương thực chứa nhiều chất dinh dưỡng có lợi cho cơ thể của con người. Ngoài giàu tinh bột, chúng còn cung cấp nhiều loại chất dinh dưỡng như vitamin, riboflavin, carotenoid, niacin và thiamine giúp con người cải thiện làn da, có thể giảm và giữ được cân nặng dễ dàng, ngoài ra, khoai lang còn có thể giúp giảm sự căng thẳng, lo âu.
Giới thiệu bệnh sâu hại
Bọ phấn trắng hay rầy phấn trắng có tên khoa học là Bemisia tabaci, chúng thuộc họ Aleyrodidae là một loại côn trùng cánh nửa thuộc bộ cánh đều Homoptera. Bọ phấn trắng hiện đang là một trong những loài rệp có sức ảnh hưởng lớn đến nông nghiệp. Chúng được xem là một quần thể loài chứa ít nhất 40 loài khác nhau không thể phân biệt được về mặt hình thái.
Đặc điểm hình thái
Bọ trưởng thành có sải cánh dài khoảng từ 1.5 mm đến 2 mm. Toàn thân của chúng sẽ được phủ một lớp bột màu trắng với chiều dài thân trong khoảng 0.75mm đến 1.4 mm. Chúng có mắt được chia thành hai phần bởi một rãnh ngang tạo thành hình số tám. Có 6 đốt ở râu trên đầu và chín đốt ở bụng. Chúng sẽ thường tập trung vào bên dưới mặt lá của cây và hút các chất nhựa từ cây.
Trứng của bọ phấn trắng có hình bầu dục, dài khoảng 0.21 mm. Ban đầu chúng có màu trắng ngà trong quá trình phát triển chúng sẽ chuyển dần sang màu sậm hơn từ nâu nhạt sang nâu xám. Trong một chu kỳ sinh sản, bọ phấn trắng sẽ đẻ từ 50 cho đến 400 trứng ở mặt dưới của lá cây và thường sẽ nở sau 5 đến 7 ngày. Bọ phấn trắng là một loài tương đối đặc biệt khi con đực là đơn bội, được sinh ra từ trứng không được thụ tinh. Ngược lại, con cái lại là cá thể lưỡng bội, sinh ra trong trứng đã qua thụ tinh.
Ấu trùng cũng có hình bầu dục và dài khoảng 0.27 mm, chúng thường xuất hiện ở mặt dưới của lá có màu vàng nhạt. Khi mới nở chúng sẽ di chuyển bằng cách bò và sau đó sẽ cố định một chỗ cho đến khi lột xác thành sâu non. Lúc này chân của chúng sẽ mất đi và có thể bắt đầu nhìn rõ hai mắt kép, râu ở trên đầu. Con trưởng thành thường sẽ hoạt động nhiều vào hai khoảng thời gian là sáng sớm và buổi chiều mát.
Ấu trùng và thành trùng của bọ phấn trắng đều hút nhựa từ cây, gây ảnh hưởng đến quá trình quang hợp của cây khiến cho mô thực vật chết và đồng thời, nước bọt của chúng cũng mang theo mầm bệnh virus nấm muội đen, virus gây bệnh xoăn lá và bệnh khảm.
Đối tượng gây hại
Bọ phấn trắng gây hại chủ yếu trên các loài cây nông nghiệp ở vùng nhiệt đới. Các cây thường gặp nhất là khoai lang, bông, cà chua, cà tím, dưa leo, đậu bắp và thuốc lá.
Triệu chứng gây hại
Bọ phấn trắng gây hại chủ yếu trên lá của cây. Chúng thường sẽ hút nhựa từ lá cây để làm chất dinh dưỡng cho việc phát triển và sinh sản, điều này đã khiến cây bị ảnh hưởng đến bộ phận quang hợp, làm cho cây trở nên còi cọc, quá trình trao đổi kém và khó phát triển. Những biểu hiện đầu tiên thể hiện cây bị bọ phấn trắng gây bệnh là lá sẽ bị xoắn lại, vàng và héo dần. Các loại nấm mốc cũng xuất hiện với tần suất dày đặc do chất dịch đường từ ấu trùng tiết ra thông qua nước miếng của chúng. Bọ phấn trắng cũng là vật chủ trung gian làm cây bị nhiễm bệnh virus.
Đặc điểm sinh thái
Bọ phấn trắng thường sinh sống chủ yếu ở các khu vực có khí hậu nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới. Với khả năng thích nghi cao, chúng dễ dàng sinh trưởng và phát triển nhanh chóng.
Rầy trưởng thành và ấu trùng đều sống mặt dưới lá, đẻ trứng ở mặt dưới lá ngay trong ngày vũ hoá và tiếp tục đẻ trứng trong suốt vòng đời của chúng. Trứng được đẻ rải rác thành vòng tròn hình xoắn ốc có khoảng 15 – 20 quả và che phủ bởi những lông sáp trắng mịn, với tỉ lệ nở là 94%.
Ấu trùng tuổi 1 (con rận) sẽ di chuyển nhanh, tìm nơi phù hợp ở mặt dưới lá để sống cố định. Ấu trùng tuổi 2, 3, 4 gần như bất động.
Nếu không giao phối, rầy phấn trắng sẽ chỉ đẻ được toàn là con đực, nếu giao phối sẽ đẻ được cả đực và cái. Rầy phấn trắng hoạt động mạnh nhất vào thời gian vài giờ buổi sáng và thường giao phối trong khoảng thời gian buổi chiều.
Thiên địch
Thiên địch của bọ phấn trắng tương đối phong phú khi trải dài từ nấm ký sinh, ong ký sinh cho đến các loài ăn thịt được bán trên thị trường như chuồn chuồn, bọ cánh cứng Delphastus pusillus,…
Delphastus pusillus là một loài bọ cánh cứng nhỏ, sáng bóng và có màu đen. Chúng thường sẽ hút các chất dinh dưỡng từ cơ thể của bọ phấn trắng bằng cách đâm xuyên thẳng vào cơ thể của bọ phấn trắng. Chúng thường thích ăn trứng và nhộng của bọ phấn trắng hơn so với con trưởng thành.
Biện pháp phòng bệnh
Đối với hạt giống cây trồng, nên chọn những nơi uy tín trên thị trường để mua hạt giống. Chọn những giống khỏe mạnh, có khả năng kháng bệnh cao nhằm giảm nguy cơ cây bị nhiễm các bệnh khác. Bà con có thể sử dụng kết hợp với các dung dịch vệ sinh hạt có sẵn trên thị trường để tăng sức khỏe cho cây, loại bỏ các mầm bệnh tồn tại trên hạt giống.
Đối với đất trồng, nên chọn những nơi cao ráo, thoáng mát, có khả năng thoát nước tốt để tránh tình trạng cây bị ứ nước ở phần rễ. Bà con nên chú ý vệ sinh sạch đất trồng trước khi bắt đầu vụ mùa mới để tránh cây bị tái nhiễm bệnh của vụ mùa trước còn sót lại. Có thể sử dụng bột vôi khoảng 15 ngày trước khi bắt đầu gieo trồng để làm sạch đất.
Đối với phân bón, nên kiểm tra tình trạng chất dinh dưỡng có trong đất và sự phát triển của cây trồng để lựa chọn loại phân bón thích hợp. Không nên sử dụng phân tươi làm phân bón cho cây vì chúng có chứa nhiều mầm bệnh độc hại từ con người, có thể khiến cho cây bị nhiễm bệnh. Đồng thời, không nên bón quá nhiều một loại chất dinh dưỡng vì có thể khiến cây bị ảnh hưởng bởi tác dụng phụ.
Để giảm thiểu tình trạng bọ phát triển nhanh khó có thể kiểm soát được, bà con nên chọn phương pháp xen canh, trồng khoai lang với những loài cây khác như lúa, bắp, cao su, hành tỏi,…
Bà con nên kiểm tra cây trồng thường xuyên, để tránh tình trạng bị xâm nhập và phát triển nhanh khiến cây trồng bị hư hại nhiều. Có thể tạo môi trường sống cho các loại thiên địch bọ phấn trắng để giảm tỷ lệ phát tán bệnh. Tuy nhiên, khi đã tạo môi trường sống cho các loại thiên địch của bọ phấn trắng, bà con sẽ phải hạn chế sử dụng các loại thuốc trừ sâu cho cây nhằm tránh tình trạng giết chết các loại côn trùng có lợi.
Biện pháp xử lý bệnh
Khi bọ phấn trắng phát triển và lây lan thì bà con có thể chọn sử dụng thuốc có chứa nấm trắng (Beauveria spp) và nấm xanh (Metarhizium spp) để gây bất lợi cho quá trình phát triển của loài bọ này. Khiến cho bọ phấn trắng bị ức chế, nhiễm bệnh và chết chỉ từ 2 đến 3 ngày sử dụng thuốc. Ngoài ra, thuốc còn có khả năng ức chế các loại côn trùng khác gây hại cho cây khoai lang như: bọ trĩ, bọ hà, rầy mềm,…
Hoặc khi phát hiện bọ phấn trắng ký chủ trên cây, nếu như tình trạng còn nhẹ, chưa bị ảnh hưởng đến các cây khác bà con có thể chọn phương pháp tiêu hủy thủ công bằng cách nhổ bỏ cây, sau đó đem đi đốt hoặc chôn sâu dưới lòng đất. Ở nơi phát hiện bệnh, nên dọn dẹp sạch sẽ các tàn dư và rải một ít bột vôi lên khu vực cây bị nhổ bỏ để ngăn chặn tình trạng lây lan sang các loại cây khác. Hoặc sử dụng một số loại thuốc trừ sâu có chứa các hoạt chất Thiamethoxam, Imidacloprid,…bà con hãy tham khảo sản phẩm của Nghi Anh như Đại bàng, Bay rầy, Tia sét,…
