Giới thiệu bệnh sâu hại
Tên khoa học: Spodoptera exigua (sâu xanh da láng)
Họ: Noctuidae
Bộ: Lepidoptera
– Sâu xanh da láng thuộc loại côn trùng ăn tạp. Hiện nay nó đã trở thành một loài dịch hại nghiêm trọng đối với hầu hết các loài thực vật đặc biệt là các loại rau ngắn ngày như: Củ cải đường, bông cải, bắp cải, đậu nành, đậu xanh, hành, ớt, bắp, cà tím, rau diếp, khoai tây, khoai lang, cà chua,…nó làm ảnh hưởng lớn năng suất cây trồng của bà con nông dân.
– Sâu xanh da láng này sẽ gây hại bằng cách ăn phần diệp lục của lá, chừa lại một lớp biểu bì trắng. Cuối tuổi 1 trở về sau, sâu xanh này bắt đầu phân tán sang các lá lân cận, ăn phần thịt lá còn lại gân lá, khi mật số cao nó ăn trụi cả lá, cuống và trái non. Thông thường với loại sâu này thì chúng có tập quán nhả tơ buông mình xuống đất khi bị động.
Đặc điểm hình thái
Vòng đời sâu xanh da láng phát triển qua 4 giai đoạn chính là trứng, sâu non, nhộng, trưởng thành
– Giai đoạn hình thành trứng
+ Sâu đẻ trứng thành từng cụm từ khoảng 50 – 150 trứng/ổ. Sản lượng bình thường nằm trong khoảng 300 – 400 trứng/ con.
+ Thông thường trứng được đẻ ở mặt dưới của lá, thường gần hoa hoặc phần đọt của cành.
+ Trứng có dạng hình tròn khi nhìn từ trên xuống, nhưng khi nhìn từ phía khác thì nó lại hơi có đỉnh và dạng thuôn nhọn, có đường kính từ 0.4 – 0.5 mm. Trứng mới đẻ thường có màu xanh đến vàng nhạt, sau đó chuyển sang màu trắng đục, thời điểm sắp nở lại có một chấm đen trên vỏ trứng, đó gọi là mắt của sâu, bên trên phủ lớp lông màu trắng ngà.
+ 1 chiếc trứng nở sau 2-3 ngày nếu môi trường ở trong thời tiết ấm áp.
– Giai đoạn thành ấu trùng
+ Ấu trùng tuổi 1: Sâu xanh da láng tuổi 1 có màu xanh lá hoặc màu vàng, đầu đen bóng, mang nhiều lông ở trên. Trên lưng nó có nhiều chấm to màu nâu nhạt, ở mỗi chấm có một cọng lông dài màu nâu, cơ thể thường có chiều dài từ 1.2-1.5 mm, thường phần đầu có chiều ngang to hơn chiều ngang thân mình và các sọc trên cơ thể chưa rõ ràng.
+ Ấu trùng tuổi 2: Thời điểm sâu mới lột xác có màu vàng nhạt hoặc màu xanh lá cây, màu sắc trên thân sâu bắt đầu hiện rõ dần. Bụng sâu có màu vàng xanh, các đốt trên thân rõ hơn. 1 cơ thể sâu có ba sọc màu trắng mờ trong đó có một sọc giữa lưng và 2 sọc bên thân, cả ba sọc trên chạy từ đốt thứ nhất đến đốt cuối của bụng. Ở giai đoạn này sâu có kích thước cơ thể trung bình là 0.45 – 3.7 mm, kích thước vỏ đầu trung bình của một con là 0.36 x 0.25 mm. Sâu ở giai đoạn này phát triển dao động cỡ từ 2 – 4 ngày.
+ Ấu trùng tuổi 3: Khi sâu bước sang giai đoạn tuổi 3, các sọc nhạt màu chạy dọc cơ thể sâu bắt đầu xuất hiện rõ hơn. Lúc mới lột xác sâu có màu vàng xanh, nhưng sau đó thì nó chuyển sang màu xanh lá cây đậm hơn, nhưng đầu vẫn còn nhiều lông, khá giống lúc đầu, và các chấm trên mình thì nhỏ dần. Lúc này, phần bụng có màu xanh nhạt, chân trong suốt, từ đầu cuối chân có màu hồng. Kích thước thân lúc mới lột xác trung bình khoảng 6.5 mm x 0.25 mm, trong đó kích thước của vỏ đầu trung bình là 0.56 mm x 0.39 mm, thời gian phát triển của sâu lúc này là dao động từ 2-3 ngày.
+ Ấu trùng tuổi 4: Biểu bì của sâu thì bóng láng và sẫm màu hơn các giai đoạn trước, tuy nhiên có thêm 1 sọc đen chạy dọc mặt lưng của sâu.
+ Ấu trùng tuổi 5: Mặt lưng của sâu có màu xanh lá hoặc hồng, còn phía dưới bụng là màu vàng, các sọc chạy dọc cơ thể hiện rất rõ. Cuối tuổi 5, sâu bắt đầu co rút lại, không ăn, không hoạt động và chuôi xuống đất để hóa thành nhộng.
– Giai đoạn hóa nhộng
+ Sâu làm nhộng trong đất, có màu vàng nâu, thời gian phát triển của nhộng dao động từ khoảng 6-7 ngày.
– Giai đoạn thành sâu
+ Loài sâu xanh da láng, màu trắng xám, chiều dài thân từ 7-10 mm, nó sải cánh rộng từ 20 – 25 mm. Khi này đầu sâu có màu xám, mang nhiều lông.
+ Cánh trước màu xám hơi ngả nâu, thon dài, hình tam giác, góc cánh hơi bầu, có nhiều vân, còn cánh sau là cánh màng, màu xám trắng, càng ra cạnh ngoài cánh thì các gân có màu đậm, có 1 đường viền màu nâu đậm, ngoài cùng là rìa lông màu trắng.
+ Thời gian sống của loài sâu này là từ 5-10 ngày và con cái có thể đẻ được từ 300-400 trứng trong vòng từ 3-5 ngày.
Đối tượng gây hại
Sâu xanh da láng gây hại ở khoai lang, tuy nhiên nó vẫn còn gây hại ở nhiều loại khác như: cây họ đậu, hành, kiệu,…
Triệu chứng gây hại
Sâu trưởng thành ăn biểu bì thân, lá và quả, làm dây khoai bị dị dạng, có màu đen và phình to, thậm chí có thể gây chết dây. Ngoài ra, chúng còn ăn bề mặt củ, tạo ra lỗ thủng nhỏ hình tròn, sâu và bị lấp kín bằng chất của khoai thải ra, dần dần lỗ này càng to và lây lan ra vị trí khác trên củ. Sâu nó đục thành đường hầm trong củ, khiến củ bị thủng lỗ chỗ, vết thủng có màu đen là do chất thải của sâu non, các chất thải này làm củ bị thối và khi ăn thì có vị đắng do các độc tố của củ sản sinh để chống lại sự gây hại của sâu non và đó cũng là môi trường tốt để nấm bệnh phát triển, và lây lan nếu không kịp ngăn chặn.
Đặc điểm sinh thái
Sâu xanh da láng thường phát triển và gây hại nặng chủ yếu trong điều kiện thời tiết nắng nóng, khô hạn. Đặc biệt vào ban đêm sâu gây hại mạnh, còn ban ngày khi thời tiết nắng nóng sâu thường chui xuống đất. Sâu xanh da láng thường gây hại bằng cách cạp nhu mô lá từ bên trong, làm lá mất chất diệp lục, giảm khả năng quang hợp khiến lá khoai còi cọc. Sâu mới nở sống tập trung ăn các phần non của cây, sâu tuổi lớn ăn phá mạnh hơn, lá, thân và quả đều bị cắn thủng lỗ chỗ, gãy gập và khiến quả bị hư không thu hoạch được.
Nếu không phát hiện sớm và diệt trừ kịp thời, số lượng sâu sẽ tăng rất nhanh cắn phá rất mạnh dẫn đến giảm năng suất mùa vụ.
Thiên địch
– Thiên địch nhóm ký sinh có hai loài ong kén nhỏ thuộc họ Braconidae và ruồi thuộc họ Tachinidae, ngoài ra có nhóm vi sinh vật có vi khuẩn tấn công gây bệnh cho sâu này. Tuy nhiên để biện pháp này đạt hiệu quả thì hạn chế sử dụng thuốc hóa học cho cây trồng hoặc chỉ phun khi mật độ sâu quá cao
– Nhóm bắt mồi có nhện ăn thịt
Biện pháp phòng bệnh
+ Sử dụng giống khoai ít bị sâu bệnh và tăng trưởng khỏe.
+ Thăm vườn thường xuyên, nếu phát hiện sớm ổ trứng thì lập tức ngắt bỏ ngay. Bắt sâu non bằng tay khi sâu còn nhỏ sống tập trung trên lá thì dễ hơn khi chúng di chuyển nhiều nơi.
+ Có thể kết hợp luân canh với lúa nước để diệt nhộng sâu trong đất.
+ Nên trồng mật độ thích hợp, tránh quá dày.
+ Vệ sinh đồng ruộng trước và sau thu hoạch, dọn sạch tàn dư thực vật bị nhiễm.
+ Bón phân phù hợp, tránh thừa phân đạm cây quá xanh tốt dễ bị sâu tấn công.
Biện pháp xử lý bệnh
Khi mật độ sâu quá cao thì có thể sử dụng thuốc hóa học, tuy nhiên sâu non từ tuổi lớn chúng có tính kháng thuốc mạnh vì vậy cần sử dụng luân phiên các loại thuốc để tiêu diệt chúng hiệu quả nhất. Bà con có thể tham khảo một số sản phẩm trừ sâu của Nghi Anh như Chim én, Sumo, Lửng mật,…
Thuốc trừ sâu 
Lưu ý khi dùng thuốc
- Thời gian thích hợp nhất để phun thuốc là vào lúc sáng sớm hoặc chiều tối, đây là lúc sâu chui lên phá hại cây trồng nên dễ tiếp xúc với thuốc hơn.
- Khi phát hiện sâu non mới nở hoặc còn nhỏ sống tập trung thì nên tiến hành phun thuốc luôn, lúc này có thể tiêu diệt được số lượng lớn, chặn sự sinh trưởng của nó.
- Do sâu lớn có tính kháng thuốc mạnh nên cần phải áp dụng phun luân phiên thuốc chứa các hoạt chất khác nhau.
Câu hỏi thường gặp
Cây khoai lang bị sâu xanh da láng gây hại có biểu hiện gì?
Thiên địch của chúng là loại nào?
Xử lý bệnh bằng cách nào?
