Giới thiệu bệnh sâu hại
Tên khoa học của sâu hồng là Pectinophora gossypiella. Chúng phân bố khắp các vùng nhiệt đới và cận nhiệt đới. Đây là một trong những loài sâu đục quả khó kiểm soát và gây thiệt hại nặng nề đến các vùng sản xuất bông trên toàn thế giới.
Sâu hồng là nguyên nhân khiến cho các nụ hoa không thể nở, quả rụng, xơ vải bị ố vàng và mất hạt. Chúng tấn công từ khi cây trổ bông cho đến khi thu hoạch, thậm chí chúng còn có khả năng phá hoại trong giai đoạn cất trữ.
Ấu trùng chui vào quả bông để ăn hạt, khiến cho xơ vải bị rách và ố vàng, ảnh hưởng nghiêm trọng đến năng suất và chất lượng. Trong điều kiện độ ẩm cao, quả còn bị thối do nấm mốc xâm nhập thông qua các vết đục của sâu hồng.
Đặc điểm hình thái
Vòng đời của sâu hồng trải qua 4 giai đoạn là trứng, ấu trùng, nhộng và sâu bướm trưởng thành.
Trứng được con cái đẻ thành từng cụm nhỏ dưới lá bấc của hoa hoặc đài xanh của quả non. Trứng mới đẻ có màu trắng, sau chuyển dần thành màu cam. Sau khoảng 3 – 4 ngày thì trứng nở.
Giai đoạn ấu trùng kéo dài 10 – 14 ngày ở trong quả. Ấu trùng có màu trắng cùng các dải màu hồng vắt ngang lưng, đầu màu nâu sẫm khi chúng còn non. Chúng sẽ chuyển dần sang màu hồng khi trưởng thành.
Ấu trùng hóa nhộng trong lớp đất mặt dưới ngay gốc cây chứ không phải trong quả. Nhộng dạng màng, có màu nâu, dài chừng 1,5cm. Chúng sẽ không ăn và di chuyển trong suốt quá trình lột xác kéo dài 7 – 8 ngày.
Sâu bướm trưởng thành là một loại bướm đêm nhỏ có vằn sọc xám ngả sang nâu xám. Sải cánh dài khoảng 12 – 20mm. Đầu màu nâu đỏ kèm những vảy nhỏ óng ánh. Chúng có thân thon dài, cánh trước hình bầu dục có màu nâu sẫm kết hợp những dải màu sáng nằm ngang, đôi khi giữa cánh có các đốm tròn, mép viền khá rõ ràng. Cánh sau rộng hơn cánh trước, có dạng hình thang và màu xám bạc. Cơ quan sinh dục của con đực rộng ở gốc, thuôn nhọn về một điểm; còn ở con cái có đầu móc.
Đối tượng gây hại
Sâu hồng là loại sâu đục quả gây hại nghiêm trọng cho các cây họ bông như cây bông vải, đậu bắp, vông vang,…
Triệu chứng gây hại
Ấu trùng sâu hồng gây hại trên chồi, nụ, hoa và quả của cây bông. Cánh hoa sẽ bị cột chặt lại bởi những sợi tơ do ấu trùng nhả ra. Trên quả xuất hiện các lỗ đục, nổi lên những nốt sần trên thành lá noãn. Nếu dùng dao bổ quả sẽ thấy sâu nằm trong quả để ăn hạt. Xơ vải trong những quả bông có sâu sẽ bị xé nát và nhiễm màu. Nếu thời tiết ẩm, quả còn có thể bị thối nhũn. Sâu bướm trưởng thành cũng ăn lá của cây bông nhưng thiệt hại gây ra không lớn.
Đặc điểm sinh thái
Nhiệt độ thích hợp để sâu phát triển là ở khoảng 20 – 34 độ C, nếu nhiệt độ tăng cao hơn 37,5 độ C sẽ khiến sâu chết.
Đầu mùa hè, lứa sâu đầu tiên sẽ phát triển và bắt đầu cắn các chồi hoa. Các chồi hoa tuy bị cắn nham nhở nhưng vẫn có thể tạo hoa. Ấu trùng sâu hồng sẽ vừa ăn vừa nhả tơ cột chặt những cánh hoa lại, khiến hoa bị túm đầu không nở được. Thế hệ tiếp theo sẽ bắt đầu đục lỗ và chui vào quả. Chúng sẽ nằm trong quả và ăn hạt bông khiến xơ vải bị cắn nát và nhiễm màu.
Thiên địch
Ấu trùng của sâu hồng nằm sâu bên trong quả nên các loài ăn thịt rất khó tiếp cận. Vì vậy, ký sinh trên trứng sâu là biện pháp kiểm soát sinh học hiệu quả nhất để tiêu diệt loài sâu hồng. Một số loài thiên địch ký sinh phổ biến:
– Ong mắt đỏ: Ong cái sẽ tìm kiếm và dùng râu xác định chất lượng của trứng của vật chủ. Một con ong cái có thể ký sinh tới 10 trứng vật chủ mỗi ngày.
– Vi khuẩn Bacillus thuringiensis: Đây là một loại vi khuẩn phổ biến trong đất. Chúng có khả năng tổng hợp protein gây tê liệt hệ thần kinh của ấu trùng. Khi bị vi khuẩn xâm nhập, sâu non sẽ bỏ ăn và chết dần.
Biện pháp phòng bệnh
Biện pháp canh tác
Thường xuyên xới xáo đất để tiêu diệt nhộng nằm trong đất. Bên cạnh đó, việc này cũng giúp kích thích rễ phát triển.
Tưới tiêu: Giữ cho đất ẩm ở mức 70 – 80%. Việc kiểm soát độ ẩm tốt cũng giúp tiêu diệt nhộng tồn tại trong đất. Ngưng tưới nước vào khoảng cuối tháng 8 để cây không sản xuất quả xanh vào đầu tháng 9.
Kiểm dịch thực vật
Cuốc lật đất và cày sâu ít nhất 18cm hòng tiêu diệt toàn bộ mầm bệnh có trong đất.
Trồng cây muộn hơn thời vụ để tránh thời điểm sâu phá hoại mạnh nhất. Nên sử dụng các giống trưởng thành nhanh vì tình trạng sâu hồng tấn công xảy ra khá muộn.
Bà con có thể tham khảo giống bông Bollgard II mang gen Bt cho vụ mùa tiếp theo. Đây là giống bông đã được chuyển gen mã hoá protein từ vi sinh vật đất Bacillus thuringiensis, do đó cây được bảo vệ khỏi sự tấn công từ ấu trùng của sâu hồng và một số loại sâu đục quả khác.
Luân canh cây trồng để cắt đứt chu kỳ sống của sâu. Ít nhất trong vòng 7 tháng không được trồng bông vải trên những cánh đồng đã nhiễm bệnh, nên trồng các loại ngũ cốc loại nhỏ hoặc cỏ linh lăng.
Thu hoạch càng sớm càng tốt để tránh thời điểm mật độ sâu tăng cao nhất.
Dọn sạch ruộng đồng trước và sau khi thu hoạch. Cần tiêu huỷ toàn bộ cỏ dại và các bộ phận của cây còn sót lại.
Nếu sau khi thu hoạch nhiệt độ cao thì hãy băm nhỏ các bộ phận của bông vải rồi rải ra khắp ruộng để diệt sâu. Sau 2 tuần dọn sạch mảnh vụn hoặc vùi sâu xuống nhằm tiêu diệt tận gốc sâu hại.
Giám sát cánh đồng thường xuyên để có biện pháp xử lý kịp thời. Đặc biệt chú ý đến thời gian cây ra chồi và nở hoa.
Biện pháp sinh học
Sử dụng hợp lý các loại thuốc trừ sâu để tránh hưởng đến thiên địch và ngăn tình trạng kháng thuốc.
Trồng các loại hoa có màu sặc rực rỡ quanh ruộng để thu hút ong. Đặc biệt là cà rốt và mù tạt là 2 loại cây ong mắt đỏ cực kỳ yêu thích.
Phun hooc môn sinh dục chiết xuất từ sâu hồng để gây cản trở quá trình sinh sản của bướm đêm Pectinophora gossypiella.
Sử dụng các loại thuốc sinh học lên men từ vi khuẩn Bacillus thuringiensis để phòng trừ sâu hồng.
Lắp đặt bẫy hooc môn sinh dục nhằm ngăn chặn sự sinh sản và kiểm soát số lượng sâu. Mỗi hecta trồng bông nên đặt từ 8 bẫy trở lên xung quanh ruộng. Thời điểm đặt bẫy tốt nhất là khoảng 45 ngày sau khi gieo hạt, thời điểm ra hoa. Định kỳ 21 ngày thay thuốc 1 lần và phải duy trì bẫy cho đến khi thu hoạch.
Biện pháp xử lý bệnh
Kinh nghiệm truyền thống
Sử dụng bẫy đèn: Bướm đêm rất dễ bị hấp dẫn bởi ánh sáng, do đó sử dụng bẫy đèn là biện pháp hiệu quả và tiết kiệm để tiêu diệt sâu bướm. Chuẩn bị một bóng đèn, một nón chụp ngăn mưa và một thau nước. Nên đặt bẫy lên những phiến đá cao hơn mặt ruộng để thu hút bướm đêm nhiều nhất. Mỗi ruộng bông sẽ cần 4 – 5 bẫy. Nên dùng bẫy ngay khi phát hiện dấu hiệu của sâu.
Biện pháp hoá học
Nếu nhận thấy 10% hoa bị túm đầu hoặc 10% quả non có sâu thì bắt đầu phun thuốc trừ sâu. Vì sâu non nằm sâu bên trong mô cây nên phun thuốc chỉ có hiệu quả diệt sâu bướm trưởng thành. Hãy sử dụng các loại thuốc trừ sâu miệng nhai hay có tác dụng vị độc. Một số sản phẩm điển hình của Nghi Anh như Chim én, Sumo, Lửng mật,…
Thuốc trừ sâu 
Câu hỏi thường gặp
Cây bông vải bị sâu hồng tấn công có biểu hiện gì?
Thiên địch của chúng là loại nào?
Xử lý bệnh bằng cách nào?
