Cây sầu riêng là loại cây khá nhạy cảm với các loại nấm bệnh. Sau khi trải qua mùa mưa với nhiều nấm bệnh tấn công thì bước qua mùa khô, cây sầu riêng cũng không thể tránh khỏi một số loại bệnh do côn trùng tấn công. Một trong những số đó không thể thiếu tên loài nhện đỏ, kẻ thù số một của những vườn sầu riêng. Giai đoạn này thường là giai đoạn phục hồi cây sau thu hoạch của một số bà con. Chính vì vậy, vấn đề nhện đỏ tấn công và gây hại đang là nỗi lo lắng của rất nhiều bà con. Đừng lo lắng, qua bài viết sau chúng tôi sẽ giúp bà con nhận biết các dấu hiệu gây hại của nhện đỏ và các biện pháp phòng trừ bệnh hiệu quả
Giới thiệu nhện đỏ
Nhện đỏ có danh pháp khoa học là Tetranychus urticae. Theo tài liệu nghiên cứu chúng thuộc họ Tetranychidae và bộ Acarina. Kích thước của nhện đỏ rất nhỏ, chúng nhở đến mức khó có thể nhìn thấy bằng mắt thường, nếu muốn thấy được chúng phải sử dụng tới kính lúp hoặc kính hiển vi. Nhện đỏ có mặt, gây hại và phân bố rộng rãi ở Việt Nam cũng như rất nhiều nước trên thế giới như: Newzealand, Thái Lan, Malaysia, Tây Âu, Tuynidi, Chi Lê, IRan, Thổ Nhĩ Kỳ, Nam Phi, Argentina, Ấn Độ, Sri Lanka, Úc, Brazil, Peru, Colombia, … Ở Việt Nam chúng bùng phát và gây dịch chủ yếu vào mùa nắng khi nhiệt độ lên cao và ẩm độ thấp.
Đặc điểm hình thái của nhện đỏ
Nhện đỏ là loài côn trùng gây hại phổ biến thường sống tập trung thành từng bầy, đàn và có khả năng sinh sản với tốc độ rất nhanh. Chúng sinh sản quanh năm nhưng thời chúng phát triển mạnh nhất là vào mùa hè và mùa thu từ khoảng đầu tháng 4 đến tháng 9 hàng năm.
Vòng đời của nhện đỏ bao gồm 5 giai đoạn sau:
Giai đoạn 1 (Trứng):
Trứng nhện đỏ rất nhỏ, chúng có kích thước khoảng 0.1-0.14mm. Trứng của chúng có hình cầu hoặc hình củ hành, bóng láng và mọng. Trứng được nhện cái đẻ rải rác trên cả hai mặt lá dọc theo các gân lá, đặc biệt đa số trứng thường được gắn chặt ở mặt dưới của lá và dính vào một sợi tơ mỏng như mạng nhện. Thông thường trứng sẽ nở sau khoảng 3 -5 ngày đẻ và chúng chuyển trong suốt sang màu kem trước khi nở ra. Một cá thể nhện cái có thể đẻ từ 20 đến 70 trứng trong vòng 2 – 6 ngày, tuỳ thuộc vào môi trường dinh dưỡng và nhiệt độ mà chúng đang sinh sống.
Giai đoạn 2 (Ấu trùng) :
Ấu trùng nhện đỏ có 3 cặp chân và có màu trong mờ, nếu so với trứng thì chúng có kích thước lớn hơn một chút. Ở giai đoạn này chúng bắt đầu tiến hành chích hút lấy dinh dưỡng từ tế bào trên lá. Thời gian để ấu trùng phát triển là khoảng 5-10 ngày, tuỳ vào số lượng dinh dưỡng chúng hút được để phát triển.
Giai đoạn 3 & 4 (Nhộng):
Sau khi trải qua giai đoạn 2, ấu trùng tiến hành lột xác để thành nhộng và con trưởng thành. Những ấu trùng của nhện đỏ lột xác 3 lần được xác định là thành trùng cái và những ấu trùng chỉ thay da 2 lần là những con thành trùng đực.
Nhộng I: Sau khoảng 2 đến 5 ngày ấu trùng nhện đỏ tiến hành lột xác thành nhộng I, chúng phát triển thêm một đôi chân ở phía sau và có màu trắng hoặc xanh lá. Từ đây chúng bắt đầu có khả năng tạo ra tơ.
Nhộng II: Sau 1-2 ngày, ấu trùng của nhện đỏ I lột xác ở mặt dưới lá và trở thành nhộng II, giai đoạn này có thể phân biệt được con đực với phần bụng nhỏ và nhọn hơn của con cái
Giai đoạn 5 (Thành trùng):
Sau 1 -3 ngày từ nhộng II chúng sẽ tiếp tục lột xác và trở thành thành trùng. Con trưởng thành có hình bầu dục với chiều dài cơ thể khoảng 0,18cm – 0,35mm. Con đực trưởng thành nhỏ hơn con cái, với chiều dài cơ thể khoảng 0,3 mm, mang màu xanh, đỏ và trắng với hai đốm đen trên cơ thể và nhiều lông bao phủ phần trên. Con trưởng thành cái có màu vàng nhạt đến hơi xanh, phủ lông lưa thưa. Có thể nhìn thấy 2 đốm đen bên trong, đó chính là nơi chứa thức ăn của chúng.
Nhện đỏ trưởng thành có 8 chân và nó hoàn thành vòng đời khoảng 20-40 ngày.
Đối tượng nhện đỏ gây hại
Đây là một loài nhện đa thực, chúng được ghi nhận gây hại trên nhiều loài cây khác nhau từ cây rau màu, cây ăn quả, cây công nghiệp. Đặc biệt là với cây sầu riêng, chúng rất thích sống và gây hại bởi sầu riêng là cây có lượng nhựa khá nhiều, đủ cho chúng hút và sinh sôi phát triển nhanh. Hiện nay, tất cả các giống sầu riêng mới đều ghi nhận tình trạng nhện đỏ tấn công, từ đó có thể thấy rằng chưa có giống sầu riêng nào có thể chống chịu được căn bệnh này.
Triệu chứng gây hại
– Khi nhện đỏ gây hại, chúng sẽ để lại các dấu hiệu rất dễ nhận biết.
Cây bị bệnh xuất hiện những đốm nhỏ màu trắng hoặc vàng như những hạt bụi bám gần gân lá hoặc toàn bộ lá. Sau đó chúng dần chuyển sang màu vàng phồng lên, khô rồi cứng lại và rụng như bụi. Nếu cây sầu riêng bị hại nặng thì lá có màu trắng bạc, dễ rụng, cây trở nên còi cọc, sinh trưởng kém. Với mật độ dày, ngay cả những cành non cũng bị nhện đỏ tấn công, cành sẽ khô héo và chết từ từ.
– Khi thăm vườn vào những buổi sáng sớm, bà con có thể nhìn thấy mạng nhện xung quanh cây sầu riêng và những chấm nhỏ di chuyển như kim. Đó chính là những con nhện đỏ đang di chuyển. Khi lật mặt lá bên dưới sẽ thấy những sợi tơ. Nhện đỏ gây hại khiến hoa héo và rụng. Quả có màu vàng, nâu và dễ bị nứt khi quả lớn lên.
Đặc điểm sinh thái
Nhện đỏ thường tập trung ở cả mặt trên và mặt dưới của lá, cắn phá biểu bì và chích hút dịch mô của cây làm giảm khả năng quang hợp, tăng thoát hơi nước, làm giảm sinh trưởng của cây. Cả nhện trưởng thành và nhện non đều cắn phá và gây hại, chúng lây lan từ cành này sang cành khác, cây này sang cây khác và qua con đường giăng tơ, gió, nông cụ lao động, con người. Nhện chích hút là vật trung gian truyền virus cho cây trồng, những vết cắn phá sẽ tạo điều kiện cho nấm bệnh và vi khuẩn xâm nhập gây hại. Do các thế hệ có thể sinh sản quá nhanh nên chồng chéo các thế hệ, nhện đỏ có thể dễ dàng hình thành tính kháng thuốc từ đó chúng gây hại nghiêm trọng và khó có thể tiêu diệt dứt điểm.
Thiên địch của loài nhện đỏ
Loài bắt mồi:
Nhện Galandromus (Metaseiulus) occidentalis, loài này có kích thước tương đương với nhện đỏ gây hại nhưng không có đốm và có màu vàng nhạt hơn. Chúng chuyên đi tìm và ăn thịt loài nhện đỏ, tuy nhiên chúng không có tác dụng diệt nhện nhiều như các loài thiên địch khác
Các loài bọ xít nhỏ như Orius tristicolor và Chysoperla carnea, bọ trĩ ăn thịt, bọ rùa Stethorus, bọ cánh cộc Oligota cũng là loài thiên địch của nhện đỏ. Đây là các loài chuyên ăn thịt và tiêu diệt đáng gờm của loài nhện đỏ.
Loài ký sinh:
Nấm thuộc họ nhà Entomopthora. Đây là loài nấm chuyên ký sinh lên các loài côn trùng. Chúng sẽ hút chất dinh dưỡng của côn trùng đến khi cạn kiệt để phát triển rồi tiếp tục lây lan gây bệnh.
Biện pháp hạn chế nhện đỏ xuất hiện
Tiến hành trồng cây đúng mật độ, thường xuyên tỉa cành tạo sự gọn gàng thông thoáng cho khu vườn để hạn chế tình trạng di chuyển lây lan của nhện
Sử dụng phân bón thúc cân đối, có thể sử dụng thêm các chế phẩm dinh dưỡng để bổ sung và kéo ngọn cho cây từ đó giúp cây ra đọt non đồng loạt. Nếu vườn của bà con bị nhện gây hại nhiều thì nên tăng cường bón thêm hàm lượng phân lân và kali.
Vào mùa khô nên thường xuyên tưới nước giữ ẩm thường xuyên cho bộ lá, vừa giúp cây đủ nước phát triển tốt, vừa giúp tăng độ ẩm hạn chế nhện sinh sôi cũng như rửa trôi nhện đỏ nếu chúng xuất hiện
Thường xuyên kiểm tra lá (nhất là những lá ở giai đoạn bánh tẻ) để sớm nhận biết nhện và có biện pháp phòng trừ kịp thời.
Biện pháp xử lý tình trạng nhện đỏ gây hại
Biện pháp sinh học:
– Bà con có thể sử dụng tinh dầu neem chứa azadirachtin, một hoạt chất chiết xuất từ cây neem ở Ấn Độ, có hiệu quả cao để trừ nhện đỏ. Hoạt chất này có tác dụng ngăn chặn trứng nhện đỏ nở, làm nhện non bỏ ăn từ đó ức chế sinh trưởng và gây rối loạn giới tính. Hoạt chất này còn làm cho con trưởng thành mất khả năng giao phối, giảm tỷ lệ đẻ trứng ở con cái. Đặc biệt hoạt chất này rất thân thiện với môi trường
– Ngoài ra bà con có thể sử dụng hỗn hợp dầu ăn với nước rửa chén: tỉ lệ 1 lít dầu ăn + 1 lít nước rửa chén pha cho 1000 lít nước khuấy mạnh cho lên bọt thật nhiều. Phun xong 4 ngày sau đó bà con phun thêm phân bón lá trung vi lượng để cho cây không bị mất cân bằng dinh dưỡng.
Biện pháp hoá học:
Để có thể phòng trừ nhện đỏ, bà con có thể sử dụng các loại thuốc có chứa hoạt chất như Abamectin,…Bà con hãy tham khảo một số sản phẩm của Nghi Anh như Chim én, Lửng mật,…
Lưu ý:
Nếu trong vườn có mật độ nhện nhiều thì mỗi khi cây ra đọt non nên phun 3 lần cách nhau 15-17 ngày/lần
Giai đoạn trái của mùa sinh trưởng nếu bà con phát hiện có nhện, phun 2 lần cách nhau 15-20 ngày.
Nhện đỏ là một loài rất nhanh kháng thuốc, vì vậy bà con cần thường xuyên thay đổi và pha trộn luân phiên các hoạt chất thuốc khác nhau để đạt hiệu quả cao nhất
