Rầy mềm hại xoài

Giới thiệu về sâu hại

Rầy mềm, có tên khoa học là Toxoptera sp. là một loài côn trùng chích hút nhựa cây trong họ Aphididae (Aphids) và bộ  Hemiptera. Rệp ăn các loài cây ăn quả, cây có múi và đôi khi ăn các loài cây khác, do đó cũng lý do tại sao thực vật không có rễ thường không phải là vật chủ thích hợp của rầy mềm. Tại các cây ký chủ này, chúng có thể bị xâm lấn ở các tán lá non và mềm, chồi non, chồi hoa và đôi khi cả quả non nhưng tác hại chính của rầy mềm là do nó truyền Virus tristeza closterovirus. Trong số các vectơ rệp, loài rầy mềm này được coi là hiệu quả nhất bởi tính hiệu quả lây truyền cao, sinh sản nhiều, phát tán đúng thời điểm với các chu kỳ phát tán trên các loại cây ký chủ để tối đa hóa cơ hội thu nhận và truyền virus. 

Đặc điểm hình thái 

Cơ thể của loài rầy mềm Toxoptera sp. này có hình quả lê, bóng, dài khoảng 1,5 – 2mm, màu nâu đen hay màu nâu đỏ. Kích thước của chúng nhỏ như hạt mè, có đầu nhỏ nhưng bụng lại khá to. 

Trưởng thành của loài rầy mềm này có hai dạng: có cánh và không có cánh. Trong điều kiện bình thường ở vùng nhiệt đới như nước ta, rệp cái thường không có cánh, có độ dài khoảng 1.4-1.8mm, thân có nhiều màu khác nhau như màu xanh thẫm hoặc xanh đen hoặc một số ít khác có màu vàng xanh. Loài có cánh có độ dài lớn hơn khoảng 1.5-2.0mm, bụng màu vàng nhạt hoặc xanh đậm, đầu và ngực màu nâu đen, phía trước của lưng ngực cũng có màu đen. Loài có cánh thường chỉ xuất hiện khi mật độ rệp đã tăng cao hoặc khi lá cây đã già.

Đối tượng gây hại

Ngoài xoài, rầy mềm còn gây hại trên cam, quýt, chanh, cà phê, trà, cacao…  đặc biệt là những cây thuộc họ cam quýt như chanh, cam ngọt, bưởi, quýt tiều, quýt đường

Triệu chứng gây hại

Rầy mềm sẽ tấn công chủ yếu trên chồi, hoa, lá và quả non. Rầy trưởng thành và rầy non ăn mặt dưới lá của cây ký chủ dọc theo gân chính, bu bám thành đàn dày đặc trên các chồi non để chích hút nhựa. Do đó, chồi non, lá non biến dạng, lá cong queo, còi cọc, không phát triển được và ảnh hưởng tới khả năng sinh trưởng của cây. Tại hoa và trái non, nếu ảnh hưởng của rầy mềm gây hại nặng thì sẽ bị khô héo, thậm chí sẽ bị rụng.

Như các loài rầy rệp khác, ngoài gây hại trực tiếp thì chúng còn tiết ra một loại chất ngọt chứa đầy đường mật, tạo môi trường thuận lợi cho phát sinh nấm bồ hóng. Lúc này, cây xoài xuất hiện các lớp đen trên bề mặt các bộ phận chúng gây hại, thậm chí phát triển phủ kín cả cành nên các bộ phận này khó đón nhận được ánh sáng mặt trời và khả năng lấy chất dinh dưỡng của cây bị kém đi.

Vây nên, sự gây hại của rầy mềm ảnh hưởng tới phẩm chất kém của quả xoài, làm giảm sút về giá trị thương phẩm, thiệt hại về năng suất mùa vụ trồng xoài.

Đặc điểm sinh thái

Rầy mềm hại xoài thường xuất hiện sớm ngay từ đầu vụ, gây hại mạnh mẽ khi có nhiệt độ cao và ẩm độ thấp, do đó khoảng thời gian trước và sau các trận mưa lớn, mật độ rầy thường giảm đi.

Thời gian sống trung bình của rầy mềm trung bình từ 7- 9 ngày, một số có thể sống đến 3 tuần. Ở các vùng bị ảnh hưởng bởi rầy mềm hại xoài nói chung, tất cả các cá thể đều là những con cái không có cánh sinh sản đơn tính sinh trưởng quanh năm, để con mà không đẻ trứng và đối với loại có cánh, chúng chỉ xuất hiện khi mật độ rầy quá cao hoặc ở những cây ký chủ có lá cây đã quá già. Thông thường quần thể tăng rất nhanh khi điều kiện thuận lợi. Có thể nói, một con rầy mềm có thể sinh ra hơn 4.400 con trong vòng ba tuần khi chúng không bị thiên địch ăn thịt. Do vậy, nếu không phát hiện sớm và phòng trừ kịp thời, ảnh hưởng của rầy mềm lên vườn xoài là rất nặng, trong khi chúng cũng là  môi giới truyền bệnh Tristeza, bởi chúng chỉ cần chích hút cây bệnh trong vòng 5- 10 phút là có thể truyền bệnh trong 24 giờ.

Thiên địch của rầy mềm hại xoài

Rầy mềm trong tự nhiên có nhiều thiên địch như bọ rùa, ruồi ăn rệp, các loài ong ký sinh.

Kiến vàng

Đây thiên địch có sẵn quanh năm trong vườn cây ăn quả, sống theo bầy đàn và tập trung theo tổ. Rầy mềm chính là thức ăn của kiến vàng, nên nuôi kiến vàng sẽ giúp khống chế mật độ sâu hại.

Ruồi ăn rệp –  Loài Ischiodon scutellaris

Khi nuôi hoặc sử dụng loài ruồi ăn rệp này để ăn thịt rầy mềm, tỷ lệ rầy sau 24h thử nghiệm đạt trên trên 30%, và tăng lên đến hơn 50% sau 2 ngày. Loài ruồi này sẽ ăn rầy mềm ở giai đoạn nhộng, hơn nữa ruồi trưởng thành cũng rất thích ăn mật hoa nên có khả năng giúp ích cho việc thụ phấn cây trồng

Ong bắp cày 

Ấu trùng của loài ong bắp cày phát triển trong cơ thể rầy, từ đó ăn các bộ phận bên trong và biến loài này thành vỏ rỗng, được gọi là xác ướp.

Bọ rùa

Gồm 3 loại: C. transversalis, M. discolor, M. sexmaculatus. Chúng tấn công trên các loài rầy mềm như Aphis glycines, Aphis craccivora, Rhopalosiphum maidis, Myzus persicae, Toxoptera sp…

Biện pháp phòng 

Kỹ thuật canh tác

– Thực hiện cắt tỉa cành lá nơi có nhiều rầy mềm bu bám và tập trung 

– Cần tưới bù nước cho cây

– Nên chăm sóc tốt  cho cây, đặc biệt, nên bón thúc phân cho lộc non ra tập trung

Biện pháp sinh học

Bà con nên sử dụng BS25-Insect để phòng trừ rầy mềm hại xoài, chứa nấm xanh và nấm trắng, xâm nhập vào bên trong cơ thể rầy mềm và hút chất dinh dưỡng khiến chúng chết đi chỉ sau 2-4 ngày. Đồng thời, loại thuốc sinh học này cũng tối ưu trong việc phòng trừ côn trùng gây hại, làm tăng khả năng đề kháng cho cây trồng, an toàn và bền vững. 

Biện pháp kiểm dịch thực vật

– Bà con cần theo dõi vườn thường xuyên, nhất là vào các đợt cây ra đọt, lá non, ra hoa và trái non, từ đó ngăn ngừa và xử lý rầy mềm kịp thời

Biện pháp trừ bệnh

Kinh nghiệm truyền thống 

Các biện pháp phòng ngừa qua canh tác và kiểm dịch thường xuyên và ưu tiên sử dụng về sinh học được coi là tốt nhất trong việc phòng tránh sự gây hại của rầy mềm 

Biện pháp hóa học

Đối với vùng bị triệu chứng nặng trên lá: xuất hiện nấm bồ hóng thì phun thuốc trừ rầy thuốc có chứa hoạt chất Pymetrozine,… khi xoài giai đoạn ra đọt non để ngăn chặn rầy sinh sản

– Sử dụng thuốc có hoạt chất Thiamethoxam, Abamectin, Acetamiprid,… và có thể xử lý 2 lần, cách nhau 3 – 5 ngày nếu mật độ rầy cao. Bà con hãy tham khảo các sản phẩm của Nghi Anh như Báo hoa, Chim én, Bay rầy, Đại bàng, Lửng mật,…

Câu hỏi thường gặp