Giới thiệu bệnh hại
Bệnh đốm xám hại cây cà chua tên khoa học là Colletotrichum sp hay còn gọi là bệnh đốm trái hay nổ trái xuất hiện thường xuyên vào mùa mưa.
Bệnh gây hại trên tất cả các bộ phận của cây từ thân lá đến trái nhưng ảnh hưởng mạnh mẽ nhất khi trái bắt đầu tới thời kỳ thu hoạch. Đây là một bệnh nghiêm trọng vì khả năng lây lan và mức độ ảnh hưởng đến năng suất vụ mùa. Bệnh phổ biến ở nhiều nước đặc biệt ở các nước nhiệt đới nóng ẩm như Việt Nam.
Đối tượng gây hại
Bệnh thán thư gây hại trên các bộ phận của cây ớt
Dấu hiệu của bệnh hại
Bệnh gây hại trên hầu hết mọi bộ phận của cây ớt như lá thân và quả.
– Điển hình trên lá, phần bệnh sẽ có hình tròn hoặc không xác định, theo chiều dài của gân lá để xếp. Ban đầu, đốm bệnh sẽ xuất hiện ở mặt sau lá, lan rộng và lõm sâu.
– Tương tự lá, trên cuống lá và thân cây thì các phần bệnh cũng lõm tạo thành vết dọc màu nâu đen phân bố tùy vào mức độ bệnh. Cây bị bệnh phát triển rất kém lá vàng úa và rụng sớm.
– Điều đáng lo ngại nhất của bệnh hay có thể nói thiệt hại nặng nhất của bệnh là việc thối trái hàng loạt, trường hợp xấu gây thất thu 100%. Và bệnh hay tấn công mạnh mẽ trong thời gian đang thu hoạch. Khi giống bị nhiễm bệnh, thì trái non cũng là đối tượng bị ảnh hưởng, thời gian đầu xuất hiện các đốm tròn nhỏ xanh thẫm, có xu hướng lõm xuống, ướt nhẹ, khi bệnh nặng hơn thì vết bệnh sẽ chuyển biến to dần chuyển hình dạng sang hình thoi đến bầu dục, màu cũng chuyển sang vàng nhạt hoặc xám đen, bên trong là các vòng tròn đồng tâm và nhô lên, trên đó có những chấm nhỏ li ti màu vàng. Sau khi thu hoạch ớt vẫn bị nhiễm bệnh. Hạt giống của những cây nhiễm bệnh cũng nhiễm bệnh và mầm bệnh còn tồn tại trong đất 1-2 năm nếu không có biện pháp vệ sinh tàn dư trên đất một cách hợp lý.
Nguyên nhân phát sinh bệnh hại
Bệnh do nấm Colletotrichum spp gây ra. Mặc dù có 8 chi của loại nấm này nhưng chỉ có 2 loài gây hại chính và hiện đang được nghiên cứu sâu hơn là Colletotrichum gloeosporioides (Penz.) Penz. And Sacc và Colletotrichum capsici (Syd.) Butler and Bisby gây ra. Hai loại nấm này là hai điển hình khiến quả thối và hỏng nhanh nhất. Hai loại thường có hình dáng đĩa cành, bào tử, giác bám hoàn toàn khác nhau.
Hai loại nấm có màu xám đến xám sẫm, phồng lên ở giữa và xẹp đều ra ngoài. Nấm có nhánh, đa bào, thường màu sắc nâu nhạt. Các cành của nấm hình thành với số lượng lớn trên môi trường và và là các vòng tròn đồng tâm như những đĩa đen có thể nhìn thấy rõ rệt. Đĩa cành nấm có bán kính 35-100 micromet longo gai nau sẫm hình trụ, thẳng có vách ngăn, gốc phồng và thon hướng về phía đỉnh, đỉnh hơi vàng có nhiều vách ngăn và dài 150 micromet, rộng 4,52 ± 0,52 micromet. Hai loại đều là bào tử phân sinh không màu, đơn bào, cong lưỡi liềm, kích thước 17 – 28 x 3 – 4 micromet.
Điều kiện phát triển bệnh hại
Nấm gây hại cho cây trồng có thể ủ trong cây rất lâu, tuy nhiên để chúng có thể phát triển vẫn cần có điều kiện thuận lợi, ở đây là thời tiết nóng, có mưa nhiều, độ ẩm cao là môi trường rất thích hợp cho sự phát triển của nấm thán thư
Trồng với mật độ dày (không phù hợp với điều kiện trồng cho phép), bón thừa vi lượng đạm cũng là điều kiện tốt giúp nấm bệnh thán thư phát triển mạnh hơn
Trong môi trường tự nhiên gió, mưa và côn trùng giúp phát tán bào tử nấm
Mức độ ảnh hưởng
Bệnh thâm nhập vào đồng ruộng từ việc trồng các cây đã bị nhiễm bệnh trước đó, bệnh lan truyền từ vụ trước đó, hoặc các ký chủ phụ trên cỏ dại hoặc các cây hoa màu như khoai lang khoai tây,…
Nấm lây lan nhờ côn trùng, gió, nước mưa và nước tưới trên ruộng hoặc lan truyền từ chính dụng cụ làm đồng
Bệnh lan rộng và phát triển mạnh trong điều kiện thời tiết ấm, ẩm ướt (nhiệt độ từ 28-30ºC). Đối với những ruộng ớt mất cân đối dinh dưỡng, trũng úng nước, chăm bón nhiều đạm sẽ khiến bệnh phát sinh, phát triển và gây hại nặng.
Thường bệnh thán thư ớt gây hại trong mùa mưa và khi trái đã chín trở đi. Nhưng gần đây bệnh đang phát sinh và gây hại sớm hơn trong khi trái còn non, làm rụng trái. Bệnh có thể gây hại cả mùa nếu gặp điều kiện ẩm độ cao , đối với nhiều nơi có sương mù hoặc tưới tiêu quá nhiều.
Biện pháp phòng bệnh
Biện pháp giống:
Chọn thật kỹ giống cây trước khi tiến hành trồng.Chọn những cây khỏe mạnh có nguồn gốc rõ ràng. Ưu tiên các loại giống có sức kháng bệnh cao hoặc các loại có khả năng chống chịu bệnh hoặc biểu hiện nhẹ để trồng giúp hạn chế những thiệt hại của bệnh. Trước khi trồng có thể dùng thuốc trừ nấm bệnh, phòng bệnh thán thư trên cây ớt như Ketomium
Biện pháp canh tác
Vệ sinh đồng ruộng thường xuyên, thu gom tàn dư có nguy cơ lây bệnh đảm bảo không có mầm bệnh ở đất hoặc khu vực lân cận, điển hình một số phương thức đơn giản hiệu quả mà người nông dân có thể tiến hành là:
– Làm luống cao thoát nước tốt, tưới tiêu vừa đủ không tưới quá nhiều vì bệnh dễ lây lan sinh sản nhiều trong môi trường ngập úng.
– Bón phân cân đối không bón nhiều đạm cho lá phát triển dễ nhiễm bệnh hơn.
– Tránh trồng liền 2 vụ ớt hoặc 2 vụ cà, luân canh với các cây khác họ cà, ớt.
– Lựa chọn bón các loại phân hữu cơ có thể trộn với chế phẩm sinh học Trichoderma cho ớt
Biện pháp kiểm dịch thực vật:
Thường xuyên thăm nom vườn ớt để kịp thời phát hiện và xử lý bệnh hại. Khi phát hiện ra cây nhiễm bệnh thì cần nhanh chóng loại bỏ ngay cây ra khỏi ruộng trồng để tránh lây lan bệnh trên diện rộng.
Biện pháp xử lý bệnh
Kinh nghiệm truyền thống
Bà con nên chọn giống kỹ ngay từ đầu. Khi phát hiện mầm bệnh thì lập tức tách cây nhiễm bệnh ra khỏi ruộng để tránh lây lan. Thường xuyên dọn dẹp phần gốc cây cho thông thoáng.
Biện pháp hóa học
Khi phát hiện bệnh cần tìm loại thuốc phù hợp để phun. Bà con hãy tham khảo một số loại thuốc trị nấm điển hình của Nghi Anh để trị bệnh thán thư ở cây ớt như Nazosi (chứa Azoxystrobin)
Lưu ý khi phun thuốc thì cần pha theo đúng hướng dẫn sử dụng trên bao bì.
