Nguyên nhân do đâu, có nguy hiểm hay không và cách chữa trị bệnh phấn trắng như thế nào? Những thắc mắc của người dân về bệnh hại này sẽ được giải đáp rõ ràng trong bài viết này.
Giới thiệu bệnh hại
Tên tiếng anh: Erysiphe xanthii(1845) hoặc Erysiphe cichoracearum.
Bệnh phấn trắng bầu bí là một hiện tượng bệnh xảy ra ở rất nhiều loại cây trồng, bệnh này là do 1 loại nấm Erysiphe cichoracearum De Candolle gây nên, nó thuộc bộ Erysiphales, lớp Nấm Túi – là 1 loại ký sinh chuyên tính, là loại nấm ngoại ký sinh.
Các sợi nấm thì bám dày đặc trên bề mặt của lá, tạo các vòi hút chọc sâu vào bên trong của tế bào để hút các chất dinh dưỡng. Giai đoạn sinh sản vô tính được diễn ra như sau:
+ Cành bào tử phân sinh của nấm thẳng góc với sợi nấm, không phân nhánh, không có màu. Bào tử phân sinh có dạng hình trứng hay hình bầu dục, là 1 đơn bào, không màu, kích thước khoảng 4-5 x 5-7 micromet.
+ Về khoảng độ cuối thời kỳ sinh trưởng của cây, trên các lá bệnh nấm hình thành các quả thể kín hình cầu, có lông bám khá đơn giản, nhỏ, có màu đen, đường kính trong khoảng 80 – 140 Mm. Bên trong quả thể có chứa các túi dạng hình trứng. Thường trong mỗi túi có 2 bào tử túi hình bầu dục, đơn bào và không màu, kích thước nằm khoảng 12 – 20 x 20 – 28mm.
Bệnh này phát triển mạnh ở những nơi mọc nấm mốc bình thường. Thường thì thấy các loại nấm mọc ở những nơi ẩm ướt nhưng bệnh phấn trắng này lại hợp ở các nơi khô và ấm.
Đối tượng gây hại
Bệnh hại này thường diễn ra ở hầu hết các loại bầu bí như bầu, bí xanh, dưa hấu, dưa bở, dưa chuột…và có cả họ đậu đỗ.
Triệu chứng của bệnh hại
Bệnh phấn trắng lúc đầu là xuất hiện phá hại ngay từ thời kỳ cây con (còn nhỏ), thường là lúc này chỉ có lớp bụi bẩn mỏng, và có thể bị quẹt đi bằng tay nhưng sau đó nó lại quay trở lại. Ban đầu trên lá xuất hiện những đốm nhỏ mất màu xanh và hoá thành màu vàng, dần dần bao phủ một lớp nấm trắng xám dày đặc như bột phấn, bao trùm hết cả phiến lá, nên gọi là bệnh trắng bầu bí.
Sau đó, lá bệnh chuyển dần từ màu xanh sang vàng, lá thường khô cháy dẫn đến rất dễ rụng. Nếu bệnh nặng hơn thì lớp phấn trắng sẽ xuất hiện trên cả các bộ phận khác của cây như: thân, cành, hoa, điều này khiến hoa khô và chết. Những cây mà bị bệnh thì khả năng sinh trưởng khá kém và phải thu hoạch quả trước thời hạn, dẫn đến năng suất và chất lượng của sản phẩm kém. Mùa thu hoạch không đạt kết quả tốt như mong muốn.
Tuy là bệnh phấn trắng gây hại trên cả 2 mặt của lá, nhưng thường nó sẽ phát sinh gây hại mạnh ở mặt trên nhiều hơn.
Nguyên nhân phát sinh của bệnh hại
Nấm gây bệnh trắng bầu bí có tên là Erysiphe cichoracearum De Candolle. Nó sẽ hình thành vào lúc tán lá khô, ánh sáng yếu, nhiệt độ vừa phải và độ ẩm cao. Lý tưởng cho bệnh phấn trắng phát triển hơn thường vào cuối mùa xuân hoặc đầu hè, lúc nhiệt độ môi trường còn mát, ẩm hay ấm nó sẽ bắt đầu phát sinh bệnh hại.
Điều kiện phát triển bệnh hại
Trong thời kỳ cây sinh trưởng, bệnh hại lây lan nhanh bằng bào tử và nhờ không khí và gió:
+ Bào tử phân sinh dễ nảy mầm thuận lợi thường ở nhiệt độ 20-240C và độ ẩm không khí cao. Tuy nhiên bệnh phấn trắng vẫn có thể phát triển được trong điều kiện khô hạn. Hoặc là do các sợi nấm và quả thể bảo tồn trên tàn dư cây bệnh sẽ khiến bệnh phát triển mạnh hơn.
Mức độ ảnh hưởng của bệnh hại
Bệnh hại ảnh hưởng trực tiếp đến quá trình quang hợp của cây, làm rụng lá, cây sinh trưởng kém, giảm năng suất, gây mất mùa vụ.
Thông thường, bệnh này sẽ không trực tiếp làm chết cây trồng, nhưng nó liên quan đến vẻ ngoài của cây nhiều hơn.
Nhưng nếu không được điều trị, bệnh phấn trắng có thể lấy đi hầu hết chất dinh dưỡng của cây. Có thể nó sẽ gây nhiễm trùng nặng hoặc lặp đi lặp lại khiến 1 phần làm cho sức khỏe của cây yếu hơn, dễ bị nhiễm các bệnh khác và hay bị côn trùng phá hoại.
Rõ hơn nó có thể lấy đi nhiều chất dinh dưỡng của cây trồng, khiến lá bị héo và bị vàng, có thể còn bị rụng, đặc biệt nó ảnh hưởng đến hương vị của quả và làm giảm năng suất cây trồng. Bởi nó không chỉ ảnh hưởng đến lá mà còn lây lan ra nhiều bộ phận khác của cây trồng.
Biện pháp phòng bệnh
Một cách để ngăn chặn tránh bệnh hại phát sinh từ lúc đầu là lựa chọn giống trồng tốt, sạch và kháng nấm mốc, nhưng nó không hoàn toàn là cây sẽ không mắc các bệnh hại mà nó chỉ giảm được một phần nhất định cho cây mà thôi. Nhưng có thể phòng bệnh bằng nhiều cách khác như là:
- Vệ sinh đồng ruộng sạch sẽ, ngắt bỏ các lá cây bị bệnh thu gom và đem đi tiêu hủy
- Lên luống cao, thoát nước tốt để tránh ẩm độ cao trên đồng ruộng.
- Tiêu diệt cỏ dại
- Trồng với mật độ hợp lý, không trồng quá dày sẽ dễ làm cho bệnh gây hại phát triển nặng hơn, và lây lan mạnh.
- Hình 4. Cách trồng bí hợp lí
- Dọn sạch tàn dư cây bệnh sau khi thu hoạch. Cần thăm vườn thường xuyên để phát hiện bệnh hại kịp thời và xử lý.
- Xử lý hạt giống trồng bằng những loại thuốc đặc hiệu cho từng loại bệnh trước khi trồng sẽ giúp làm giảm nguy cơ mắc bệnh hại cho cây trồng.
Biện pháp xử lý bệnh hại
Tuy đây là loại bệnh hại này không giết chết cây ngay lập tức nhưng cần phòng bệnh và chữa bệnh kịp thời để tránh ảnh hưởng đến chất lượng của quả cũng như giá trị của mùa thu hoạch. Nhưng trong trường hợp cây bị mắc bệnh hại thì nên xử lý ngay bằng những cách sau đây:
- Để diệt trừ bệnh phấn trắng bầu bí này cần áp dụng các biện pháp kỹ thuật canh tác, đặc biệt là chú ý thu dọn sạch tàn dư thân, lá bệnh, tiêu diệt cỏ dại và sử dụng các giống chống bệnh. Sau đó, cần tạo độ thông thoáng cho vườn, đặc biệt là khi trời mưa, cần phải thoát được nước nhanh, không gây tình trạng đọng nước trong ruộng.
- Phun thuốc phòng trừ kịp thời ngay sau khi phát hiện cây bị bệnh. Có thể tham khảo sử dụng sản phẩm có thành phần Mancozeb của Nghi Anh: Kibul
Thuốc trừ bệnh
- Có thể dùng thuốc BVTV sinh học nấm đối kháng để phun trừ khi bệnh nặng và gặp điều kiện thời tiết thuận lợi cho sự phát sinh gây hại của bệnh
Super Mocabi SL gồm 2 chủng nấm cơ bản: nấm Trichoderma, nấm đối kháng Chaetomium, đây có thể coi là một tác nhân sinh học đầy tiềm năng trong việc phòng trừ bệnh hại cho cây trồng. Nó có khả năng đối kháng loại chủng nấm gây bệnh khó tiêu diệt nhất và cũng không ảnh hưởng đến con người và cây trồng. Mặt khác, nó bảo quản bào tử lâu dài, và đặc biệt có khả năng sinh ra các chất có lợi cho chuyển hóa kích kháng cho cây trồng.
- Tiếp theo bà con nên sử dụng Vacxin kết hợp với Siêu đồng phun ướt đẫm hết thân cành, lá quả bao gồm cả mặt trên và mặt dưới của lá cũng nên phun luôn. Sau khi phun được 3 ngày thì bắt đầu phun lại lần 2.
- Ngoài ra, với những vườn trồng cây mà chưa xuất hiện bệnh thì cũng cần chủ động phun phòng định kỳ cỡ 7-15 ngày/lần bằng thuốc Sunfur để phòng tránh bệnh hại phát triển mạnh gây ảnh hưởng đến chất lượng của quả và hoạt chất lưu huỳnh trong thành phần cung cấp thêm dưỡng chất giúp tăng năng suất và chất lượng nông sản
- Nếu có điều kiện và trồng với quy mô lớn thì bà con nên cân nhắc sử dụng máy bay không người lái để phun thuốc trừ sâu bệnh là giải pháp tốt nhất, hiệu quả và an toàn nhất cho bà con hiện nay. Với việc phun thuốc bằng máy bay không người lái, người nông dân không phải tiếp xúc trực tiếp với các hóa chất độc hại, giúp 1 phần tiết kiệm được thời gian và chi phí nhân công, giảm cỡ 30% thuốc, 90% nước, nó điều chỉnh được lưu lượng thuốc khi phun, tránh được tình trạng dư lượng thuốc bảo vệ thực vật tồn lại trên nông sản khi đã thu hoạch. Và đặc biệt là nó an toàn cho sức khỏe của bà con nông dân.
Chú ý: Thường là bà con hay nhầm lẫn giữa 2 loại bệnh: bệnh phấn trắng với giả sương mai, bởi chúng đều có những nấm phấn trắng trên lá. Nhưng với bệnh phấn trắng thì những nấm trắng này xuất hiện ở mặt trên của lá, ngược lại bệnh sương mai thì xuất hiện nhiều hơn ở mặt dưới lá.
