Giới thiệu bệnh hại
Bệnh đốm dầu ở cam chanh có tên gọi khác là bệnh vết dầu loang tên khoa học là Mycosphaerella citri.
Đây là một bệnh hại rất phổ biến trên cây có múi đặc biệt trong các vùng trồng cam chanh ở nhiều nước trong đó có nước ta. Bệnh đốm dầu ở canh chanh xuất hiện nhiều ở vườn CCM. Lá non và trái của cam chanh là những bộ phận thường xuất hiện nấm bệnh. Biểu hiện đầu tiên khi ảnh hưởng tới lá đó là làm chậm sự phát triển của cây gây rụng lá. Những đốm trong nhỏ ở mặt dưới của lá là những biểu hiện đầu tiên của bệnh đốm dầu ở cam chanh,sau đó chuyển dần sang màu vàng nhạt. Khi nấm bệnh phát triển mạnh mẽ hơn thì các đốm bệnh này phát triển rộng hơn và chuyển màu nâu sáng. Bệnh đốm dầu thường thấy trên cam quýt trồng ở khu vực nhiệt đới và bán nhiệt đới. Bệnh không chỉ làm chậm phát triển của cây mà còn ảnh hưởng trực tiếp tới năng suất, chất lượng và làm giảm giá trị cam quýt bị nhiễm bệnh. Ở nước ta, bệnh vết dầu loang trên cam quýt cũng gây hại một cách phổ biến quy mô rộng, nhất là vùng đồng bằng sông Cửu Long, nhưng hiện nay bệnh này vẫn chưa được quan tâm và khắc phục triệt để.
Đối tượng gây hại
Bệnh do nấm nấm Mycosphaerella citri gây ra. Loại nấm này hiện có rất nhiều chủng loại khác nhau.
Dấu hiệu của bệnh hại
Bệnh thường sẽ phá hại đối với lá khi ở giai đoạn còn là lá non nên dễ xâm nhập hơn khi lá đã trưởng thành. Một giai đoạn khác mà nấm cũng dễ gây hại đó là khi cây có quả.
Triệu chứng ban đầu của bệnh vết loang trên cam chanh là xuất hiện và hình thành những đốm trong nhỏ ở mặt dưới của lá non sau đó chuyển dần sang màu vàng. Khi nấm phát triển mạnh mẽ thì trên các phần bị bệnh ta quan sát thấy các đốm bệnh này phát triển bắt đầu lan rộng hơn, thay đổi về kích cỡ phần bệnh và đổi màu, lúc này, chúng có màu nâu sáng, bóng và hơi khô. Khi tiến triển nặng, bệnh vệt loang ở cam chanh sẽ làm cho lá bị rụng. Quy trình xâm nhiễm vào cây của bào tử nấm thường là: Bào tử nấm sau khi xuất hiện sẽ tấn công thẳng vào mô cây (cụ thể là phần lá non hoặc quả) qua khí khổng ở mặt dưới. Mùa mưa, ẩm ướt, độ ẩm không khí cao là điều kiện vô cùng thuận lợi để nấm bệnh phát triển và lây lan. Đặc biệt cuối mùa mưa lượng mưa lớn thì khả năng lây nhiễm càng đáng lo ngại hơn.Đây cũng là thời kỳ cam chanh mọc lá non, nấm bệnh càng dễ gây hại. gió giúp lây lan mầm bệnh và nước mưa, độ ẩm giúp nấm bệnh phát triển mạnh mẽ hơn.
Nguyên nhân phát sinh bệnh hại
Bệnh gây ra từ nấm Mycosphaerella citri. Nấm thuộc lớp Dothideomycetes, họ Mycosphaerellaceae, Chi: Mycosphaerella và loài: M. citri. Đây là loại nấm đa bào mọc theo cụm có phân nhánh hoặc thẳng đứng. Mỗi nhánh sẽ có vai trò là một khớp nối tạo thành cụm sát nhau. Nếu bệnh tiến triển nặng thì cụm nấm càng nhiều nhánh và kích thước tăng dần.
Điều kiện phát triển bệnh hại
Thời tiết ẩm ướt, râm mát, mưa nhiều (nhiệt độ không khí khoảng 21-25 độ C) là điều kiện tốt nhất để nấm bệnh phát triển.
Bào tử nấm được tạo ra khi lá của cây cam chanh rụng và bị phân hủy và các tế bào nấm được giải phóng khi lá bị ướt rồi lây sang những lá non hoặc quả khi có cơ hội. Sự nảy mầm của bào tử cần nhiệt độ cao và độ ẩm không khí khá cao.
Độ ẩm nhận thấy tương đối cao và nhiệt độ cũng cần cao để cần thiết cho sự xuất hiện của bào tử và sự phát triển của nấm tiếp theo trên bề mặt lá. Sự nảy mầm và tăng trưởng của bào tử nấm tối ưu xảy ra trong khoảng từ 25°C (77°F) đến 30°C (86°F) khi có nước hoặc gần độ ẩm tương đối ở mức gần 100%.
Trên quả cam hay chanh, các triệu chứng chúng ta thấy được có thể sẽ mất vài tháng mới xuất hiện sau khi nhiễm bệnh. Phần bệnh có đốm nâu trên vỏ, nơi các tế bào đã chết
Trên hầu hết các giống cam chanh, các đốm quá nhỏ để gây ra một vết mờ đáng kể, nhưng sự biến đổi màu sắc có thể diễn ra chậm ở các khu vực xung quanh phần bệnh. Điều này làm cho quả chín không đồng đều về màu sắc
Mức độ ảnh hưởng
Bệnh vết dầu loang gây ra hiện tượng rụng lá sớm trên cây bắt đầu từ mùa thu và kéo dài qua mùa đông và mùa xuân.Chỉ cần điều kiện độ ẩm và thời tiết thích hợp thì bệnh có thể gây hại trên hầu hết giống cây có múi đặc biệt là cam chanh. Kết quả là, năng suất của vụ sau sẽ bị giảm. Hơn nữa, thiệt hại do khí hậu lạnh sẽ trở nên nghiêm trọng hơn trên những cây bị rụng lá do nấm bệnh gây ra. Các vết bệnh trên trái do bệnh này làm suy giảm chất lượng của trái khi tiêu thụ trên thị trường nông sản khiến cam chanh mất giá thiệt hại đến bà con nông dân
Biện pháp phòng bệnh
Biện pháp giống:
Chọn thật kỹ giống cây trước khi tiến hành trồng.Chọn những cây khỏe mạnh có nguồn gốc rõ ràng. Ưu tiên các loại giống có sức kháng bệnh cao hoặc các loại có khả năng chống chịu bệnh hoặc biểu hiện nhẹ để trồng giúp hạn chế những thiệt hại của bệnh. Chọn cây non sao cho có lá bằng toàn bộ chiều dài của thân cây. Các cây có than màu gỗ sáng, không bị hư hại sẽ đạt yêu cầu chọn giống.Đối với cây giống được ghép, vết thương quan sát được phải được chữa lành và vết ghép phải có chiều cao hơn ngọn rễ ít nhất 6 inch.
Biện pháp canh tác
Vệ sinh đồng ruộng thường xuyên, thu gom tàn dư có nguy cơ lây bệnh đảm bảo không có mầm bệnh ở đất hoặc khu vực lân cân
Làm luống cao thoát nước tốt,lên rãnh và tưới tiêu vừa đủ không tưới quá nhiều
Lưu ý trồng đúng khoảng cách mật độ, không trồng quá gần nhau để vườn thông thoáng, ngăn chặn nấm phát triển.
Bón phân đầy đủ, cân đối dinh dưỡng đất trồng cho từng giai đoạn sinh trưởng và phát triển của cam chanh. Nếu cây phát triển khỏe mạnh thì sẽ hạn chế được nhiều sự phát sinh phát triển và gây hại của các đối tượng sâu bệnh hại.
Biện pháp kiểm dịch thực vật:
Thường xuyên thăm nom vườn cam chanh. Khi phát hiện ra cây nhiễm bệnh thì cần nhanh chóng loại bỏ ngay cây ra khỏi ruộng trồng để tránh lây lan trên diện rộng. Đối với các cây lớn nhiễm bệnh thì loại bỏ ngay cành bị bệnh chặt và tiến hành đốt để đạt hiệu quả diệt bệnh tốt nhất.
Biện pháp xử lý bệnh
Kinh nghiệm truyền thống
Bà con nên chọn giống kỹ ngay từ đầu. Khi phát hiện mầm bệnh thì lập tức tách cây nhiễm bệnh ra khỏi ruộng để tránh lây lan. Thường xuyên dọn dẹp phần gốc cây cho thông thoáng. Để phòng trị bệnh nên cắt bỏ và đốt bỏ những cành bị bệnh ngay lập tức, cải thiện đất, tăng chất dinh dưỡng cho đất bằng việc bón phân hữu cơ
Biện pháp hóa học
Khi phát hiện bệnh cần tìm loại thuốc phù hợp để phun. Trong một số trường hợp nhiễm bệnh ta có thể sử dụng dầu khoáng để phòng trừ nhện, bọ trĩ, rầy chổng cánh,… như Sumo, Bay rầy,…kết hợp phun các loại thuốc có chứa các hoạt chất như Mancozeb (Kibul), Azoxystrobin + Difenoconazole (Nazosi), ta sẽ phun ở mặt dưới lá cũng làm giảm bệnh một cách đáng kể. Cách ly 7-14 ngày sau khi phun
Thuốc trừ bệnh
Thuốc trừ sâu
