Giới thiệu bệnh hại
Chuối là một loại quả không có gì là xa lạ đối với người dân Việt Nam. Cây chuối là một loại cây thuộc chi Musa, có nguồn gốc từ vùng nhiệt đới Đông Nam Á và Úc. Ngày nay, chuối được trồng rộng rãi ở hơn 100 quốc gia và vùng có khí hậu nhiệt đới. Chuối là loại cây quen thuộc gắn bó với đời sống của người dân Việt Nam từ xa xưa với hầu hết tất cả các bộ phận trên cây đều có thể sử dụng trong cuộc sống hàng ngày, trong đó quả chuối là phần đem lại giá trị lớn nhất. Trong quả chuối có chứa nhiều vitamin và khoáng chất, thường được dùng để ăn ngay hoặc chế biến ra các loại bánh Việt hoặc kể cả các loại bánh có nguồn gốc từ phương Tây.
Chuối là một loại cây ăn quả hết sức phổ biến, tại Việt Nam có thể bắt gặp những ruộng chuối ở hầu hết các vùng quê cho đến vùng ngoại ô thành phố. Các vùng có diện tích trồng chuối lớn tại Việt Nam có thể kể đến Đồng Nai, Sóc Trăng, Quảng Trị, Thanh Hoá… có diện tích lên đến hàng nghìn ha. Ngoài ra các tỉnh phía Bắc cũng có những ruộng chuối với diện tích nhỏ hơn. Chuối có giá trị xuất khẩu cao và được trồng rộng rãi, tuy nhiên trong quá trình canh tác cũng sẽ gặp phải nhiều loại sâu bệnh và kỹ thuật phòng chống sâu bệnh cũng là một yếu tố quyết định đến sản lượng chuối. Trong số đó có căn bệnh hại thường gặp là bệnh cháy lá chuối.
Đối tượng gây hại
Bệnh cháy lá gây hại trên tất cả các giống chuối đang được canh tác hiện nay như chuối tiêu, chuối tiêu hồng, chuối lá, chuối ngự,…
Dấu hiệu, triệu chứng bệnh hại
Vết bệnh đầu tiên thường xuất hiện ở mép các lá già rồi dần dần là các lá bánh tẻ, có hình bầu dục màu nâu viền vàng. Các lá non bị nhiễm bệnh thường phát triển chậm, còi cọc, cong queo và có màu xanh vàng, xanh héo. Khi các lá già và lá bánh tẻ nhiễm bệnh, mép lá chuyển từ màu vàng nhạt sang đỏ rồi chuyển sang nâu, vết bệnh chuyển từ hình bầu dục thành những sọc dài chạy song song với gân lá, lan từ mép lá vào đến cuống lá làm cho toàn bộ lá chết khô, tuy nhiên lá chết vẫn treo trên cây, đôi khi gãy giữa cuống lá.
Lá chết héo rũ làm cho vườn chuối xơ xác, giảm khả năng quang hợp ảnh hưởng đến quá trình sinh trưởng của cây. Những cây bị hại nặng thường không trổ buồng hoặc trổ buồng không thoát, quả chuối thường không phát triển hoặc dị dạng méo mó. Bệnh cũng khiến bên trong các bẹ lá có màu thâm đen.
Điều kiện, yếu tố phát triển
Tác nhân gây bệnh cháy lá chuối là một loại nấm. Nấm mang tên Mycosphaerella sp, tồn tại dưới dạng bào tử. Bào tử nấm tồn tại trong đất trồng và trong tàn dư cây bị bệnh, xâm nhập vào cây chuối thông qua các vết thương hở trong quá trình canh tác như sâu bọ phá hại, máy móc và các thiết bị làm nông… hoặc theo nước mưa để xâm nhập vào.
Bệnh cháy lá chuối phát triển mạnh mẽ trong mùa xuân hè, khi thời tiết bắt đầu có sự thay đổi, nhiệt độ và độ ẩm tăng cao kèm theo mưa giông là những yếu tố khiến nấm phát triển mạnh. Nấm bệnh xâm nhập qua vết thương hở trong quá trình sinh trưởng, lây lan sang các cây khác trong ruộng bởi nước sương, nước mưa, tưới tiêu và gió. Mùa xuân hè có điều kiện thích hợp để bệnh cháy lá cũng như các bệnh hại khác phát triển. Cùng với độ ẩm không khí, vườn không thoát nước cũng là nguyên nhân khiến vườn chuối ẩm thấp, vi khuẩn và nấm dễ sinh sôi hơn.
Ngoài ra độ pH trong đất cũng là yếu tố ảnh hưởng đến sự phát triển của nấm bệnh. Đất quá chua (độ pH dưới 6) khiến nấm bệnh dễ sinh sôi. Đất trồng không được bón phân cân đối, thiếu các nguyên tố vi lượng cũng góp phần vào quá trình nhiễm bệnh của cây chuối.
Nguyên nhân gây bệnh
Trong quá trình canh tác, các nhà nghiên cứu đã tổng hợp và chỉ ra những nguyên nhân gây ra bệnh cháy lá trên cây chuối như sau:
Trồng cây với mật độ chưa hợp lý: Chuối là một loài cây có quá trình sinh trưởng và phát triển nhanh, cùng với việc bẹ chuối chứa rất nhiều nước, nếu trong quá trình canh tác, cây chuối được trồng với mật độ quá dày sẽ khiến cây không đủ không gian phát triển và làm độ ẩm không khí trong vườn tăng cao.
Chưa vệ sinh sạch sẽ tàn dư cây bệnh từ vụ mùa trước: bào tử nấm tồn tại trong đất rất lâu và trong tàn dư cây bệnh, vậy nên nếu vệ sinh không sạch sẽ dễ khiến bào tử nấm lại tiếp tục xâm nhập vào cây mới.
Bón phân mất cân đối: vườn chuối được bón quá nhiều đạm sẽ khiến cây phát triển nhanh nhưng nếu thiếu các yếu tố vi lượng sẽ làm giảm sức đề kháng cho cây, khiến cây dễ mắc các bệnh nấm hại, sâu bọ hơn.
Hệ thống tưới tiêu, thoát nước chưa tốt, gây ngập úng trong vườn.
Độc canh cây chuối trên cùng một vườn quá lâu khiến mầm bệnh dễ xâm nhập.
Cây bị tấn công bởi các loại sâu bệnh hại khác tạo ra các vết thương hở, khiến nấm bệnh dễ xâm nhập hơn.
Mức độ ảnh hưởng
Như đã nêu trên, bệnh cháy lá chuối là một bệnh rất hay gặp ở tất cả các giống chuối hiện nay, cùng với thói quen để cây con phát triển ngay trên thân cũ của mẹ, bệnh hầu như thường gặp ở rất nhiều vườn chuối dù lớn hay nhỏ. Bệnh trong thời gian đầu tuy không gây hại nhiều đến chất lượng quả, tuy nhiên nếu để bệnh trong thời gian dài đến khi phát triển và lây lan mạnh mẽ sẽ rất ảnh hưởng đến năng suất của vườn. Bệnh hại ở giai đoạn nặng sẽ khiến lá chết và héo rũ, bẹ chuối chết dần từ bên trong dẫn đến thiếu hụt chất dinh dưỡng để cây tạo hoa và trổ buồng. Hoặc kể cả khi đã trổ buồn thì chất lượng của quả cũng không tốt, không đồng đều và không mang nhiều dinh dưỡng. Điều này khiến cho giá trị của chuối bị giảm, ảnh hưởng trực tiếp đến mùa vụ và kinh tế của người nông dân. Vậy nên ta cần hiểu rõ nguyên nhân cũng như tìm hiểu những giải pháp phòng ngừa căn bệnh hại thường gặp này.
Biện pháp phòng trừ
Từ những nguyên nhân kể trên, trong quá trình canh tác các giống chuối khác nhau, người nông dân cần lưu ý những biện pháp để phòng tránh và hạn chế tối ta tác hại của bệnh cháy lá:
Sử dụng các giống kháng bệnh để hạn chế mầm bệnh ngay từ đầu, lựa chọn những cây giống khỏe mạnh để đem ra trồng đại trà.
Vệ sinh sạch sẽ tàn tích từ vụ mùa trước, tránh để mầm bệnh tồn tại đến vụ mùa sau
Chọn đất trồng có độ pH trung tính hoặc hơi kiềm, có độ pH lớn hơn 6. Nên bón lót phân chuồng kết hợp với vôi bột để làm sạch mầm bệnh sót lại. Nếu có điều kiện có thể bổ sung nấm đối kháng trước khi trồng.
Trồng cây với mật độ thích hợp, tránh trồng quá dày khiến cây phát triển chen chúc nhau khiến độ ẩm tăng cao và dễ lây lan bệnh.
Xử lý hệ thống tưới tiêu, đảm bảo thoát nước cho vườn đặc biệt là vào những mùa mưa
Bón phân cần bằng các nguyên tố vi lượng
Luân canh cây chuối với các cây trồng khác như lạc, mía…
Khi có dấu hiệu các lá nhiễm bệnh cần nhanh chóng tỉa bỏ và tiêu huỷ sạch sẽ để tránh lây lan cho các lá và cây khác
Thường xuyên quan sát và phát hiện các bệnh nấm hại và côn trùng khác để tránh tạo thương tổn cho cây.
Biện pháp xử lý
Khi mới chớm bệnh cần sử dụng một số loại thuốc gốc đồng và có hiệu quả cao trong công tác diệt trừ nấm gây hại như: Mancozeb, Azoxystrobin, Difenoconazole,…có trong một số sản phẩm của Nghi Anh như: Kibul, Nazosi,…
Thuốc trừ bệnh 
Phun thuốc ướt đều các lá già đến lá non, đối với những lá bị nặng, có thể phun lặp lại sau 5-7 ngày
Câu hỏi thường gặp
Bệnh cháy lá phát sinh, phát triển ở giai đoạn nào trên cây chuối?
Vết bệnh có hình dạng như thế nào?
Xử lý bằng cách nào?
