Măng cụt còn được gọi là quả tỏi ngọt bởi hình dạng múi giống củ tỏi, là một loài cây thuộc họ Bứa, có nguồn gốc từ các nước nhiệt đới ở Đông Nam Á và hiện có mặt ở cả Tây Nam Ấn Độ và các nước thuộc châu Mỹ. Quả măng cụt có vỏ cứng bên ngoài màu tím sẫm, thịt bên trong chia thành các múi màu trắng. Đây là một loại trái cây rất được ưa thích vì có mùi thơm, vị chua ngọt đậm rất dễ ăn, ngoài ra còn nhiều công dụng tuyệt vời cho sức khoẻ như thanh nhiệt, chống lão hoá và giảm cholesterol trong máu… Một số các bộ phận khác của cây cũng được ứng dụng vào chế tạo các đồ dùng hoặc ứng dụng trong mỹ phẩm, thuốc tẩy.
Ở Việt Nam, cây măng cụt thường được trồng với diện tích lớn ở các vùng ven sông thuộc các tỉnh đồng bằng sông Cửu Long như Bến Tre, Vĩnh Long, Sóc Trăng, Bình Dương,… Đặc biệt, măng cụt nước ta còn được xuất khẩu sang thị trường Trung Quốc. Đây là cơ hội cũng là thách thức lớn cho người nông dân trồng loại trái cây này. Vì trong quá trình trồng trọt và phát triển, cây măng cụt có thể gặp phải rất nhiều sâu bệnh, côn trùng phá hại. Vậy nên chăm sóc đúng kỹ thuật sẽ giúp người nông dân có thể hạn chế được tác hại của các sâu bệnh này. Trong quá trình sinh trưởng và phát triển, cây măng cụt cũng chịu tác động của một số loại sâu bệnh hại gây ảnh hưởng trực tiếp đến năng suất chất lượng, trong đó có bệnh chết nhánh.
Giới thiệu bệnh hại
Bệnh chết nhánh cây măng cụt có thể do chủng nấm Zignoella Gorcirea hoặc Pestalotiopsis sp gây ra. Trong đó nếu như Zignoella Gorcirea khiến cho cây gặp phải tình trạng u sần và chảy nhựa dẫn đến thất thoát chất dinh dưỡng khiến cành nhánh dần khô và chết nhánh thì Pestalotiopsis sp lại tấn công lá, khiến lá chết khô, cây không thể quang hợp và phát triển bình thường, từ đó khiến cành nhánh chết dần. Tuy hình thức khác nhau song cả hai loại nấm này đều gây chết cành, làm quá trình vận chuyển dinh dưỡng trong cây bị rối loạn, giảm khả năng ra hoa và đậu quả.
Đối tượng gây hại
Theo một số nghiên cứu về bệnh chết nhánh, nấm Zignoella Gorcirea thường xuất hiện và gây hại trên măng cụt và một số cây lá kim như thông, tùng… Pestalotiopsis sp ngoài măng cụt còn gây hại trên khá nhiều loại cây ăn quả như dâu tây, kiwi, nho…
Dấu hiệu, triệu chứng bệnh hại
Bệnh chết nhánh cây măng cụt do nấm Zignoella Gorcirea có biểu hiện trên thân và cành. Ở gần những mấu thân cành có sự xuất hiện của những vết loét, u sần nhỏ và lan dần ra với diện tích rộng hơn. Vết bệnh đôi khi chảy nhựa, khiến cho cuống lá cành bị khô héo dần, nếu để lâu không xử lý sẽ dẫn đến chết cây.
Bệnh chết nhánh cây măng cụt do nấm Pestalotiopsis sp gây ra có biểu hiện rõ nhất ở lá. Nấm tấn công gây cháy lá và làm chết những nhánh nhỏ trên cây. Lâu dần bệnh gây ra chết những cành nhánh lớn hơn hoặc thậm chí là chết cây.
Điều kiện phát triển, yếu tố tác động
Nấm bệnh chết nhánh cây măng cụt tồn tại trong tàn dư cây bị bệnh còn sót lại ở ruộng vườn và tiếp tục xâm nhập vào những cây khác.
Cũng giống với các nấm bệnh khác, nấm bệnh chết nhánh và rụng lá cũng phát triển thích hợp đối với điều kiện thời tiết ấm nóng và độ ẩm cao. Nhiệt độ thích hợp cho nấm bệnh phát triển là khoảng 28 độ C, độ ẩm thích hợp là trên 85%. Đặc biệt vào những ngày trời nắng nóng, vào sáng sớm xuất hiện sương mù, ẩm ướt, nấm bệnh dễ lây lan thông qua nước mưa, sương mù và hệ thống tưới tiêu trên cao. Khi gặp gió hoặc nước, các bào tử nấm gây bệnh sẽ lan truyền sang các thân leo lân cận, khiến các cây nhiễm bệnh.
Ngoài ra, do bào tử nấm nhiễm vào cây thông qua các vết thương hở, nên nếu cây măng cụt đã bị một số loại sâu phá hại hoặc bị một tổn thương do các loại nấm khác gây ra, cây cũng có khả năng cao bị nấm bệnh xâm nhập dễ dàng hơn.
Nguyên nhân gây bệnh
Nguyên nhân gây ra bệnh chết nhánh măng cụt chủ yếu nằm trong quá trình canh tác cây này, một số nguyên nhân có thể được chỉ ra như sau:
Do chưa vệ sinh đất trồng và chưa tiêu huỷ sạch tàn dư mầm bệnh: Bào tử nấm tồn tại rất lâu trong lòng đất hoặc trong những bộ phận đã chết của cây, vì vậy nó tồn đọng và dễ dàng xâm nhập vào cây thông qua nước và các vết thương hở.
Do mật độ trồng cây chưa hợp lý: Nếu trồng với mật độ quá dày sẽ khiến cành cây mọc theo nhiều hướng không có quy tắc, điều này khiến cho độ ẩm không khí trong vườn tăng cao, cây trong vườn không đủ không gian để phát triển, lá cây không có đủ không khí và ánh nắng mặt trời.
Do bón phân chưa hợp lý: Khi vườn bị thừa đạm và thiếu các nguyên tố vi lượng, cành lá mọc xum xuê nhưng sức đề kháng không cao, vừa khiếm vườn um tùm tạo độ ẩm, vừa khiến độ ẩm tăng cao, tạo điều kiện thích hợp cho nấm bệnh phát triển và lây lan.
Do điều kiện thời tiết: Thời tiết mùa hè thu dễ khiến nấm bệnh sinh sôi, đặc biệt vào những ngày sương mù, nấm bệnh dễ dàng theo sương hoặc hệ thống tưới nước xâm nhập vào cây.
Do sâu bệnh hại khác: Vào mùa sâu bệnh, các loại nấm và côn trùng khác gây ra tổn thương cho cây cũng là điều kiện để nấm bệnh đốm nâu xâm nhập vào.
Mức độ ảnh hưởng
Như đã nêu trên, bệnh chết nhánh ở cây măng cụt gây ra do nấm, nếu không phát hiện và xử lý kịp thời sẽ dẫn đến chết cành, nhánh, nặng hơn sẽ chết cây. Điều này cho thấy mức độ nghiêm trọng của nấm bệnh, khi cây rụng lá, rụng cành sẽ khiến cây ngừng sinh trưởng hoặc sinh trưởng rất chậm, khó có khả năng ra hoa, đậu quả chứ chưa nói đến chất lượng quả khi thu hoạch như thế nào. Khi cây không có hoặc có rất ít quả, đồng thời chất lượng quả giảm sút đồng nghĩa với việc người nông dân mất mùa và không có thu nhập. Đối với những vườn măng cụt lớn, nếu để nấm bệnh lây lan trên diện rộng sẽ có thể khiến cả vườn mất mùa và không có thu hoạch, vừa gây tổn thất về kinh tế, vừa không đảm bảo được nhu cầu về nguồn cung loại trái cây này trên thị trường. Vậy nên tìm hiểu nguyên nhân để có các giải pháp phòng tránh nấm bệnh này là rất quan trọng mà người nông dân cần nắm được.
Biện pháp phòng bệnh
Dựa trên các nguyên tắc phòng trừ sâu bệnh, nấm hại cây, một số các biện pháp phòng và trừ nấm đốm nâu trên cây chanh dây có thể kể đến:
Lựa chọn giống kháng bệnh, lựa chọn hạt giống, cây con khỏe mạnh, không có dấu hiệu nhiễm bệnh
Chọn đất hữu cơ, không chua để trồng cây, có thể bón vôi khử chua trước khi trồng
Trồng cây với mật độ thích hợp, không trồng quá dày khiến cây bị hạn chế không gian phát triển, mọc chen chúc vào nhau. Chú ý tỉa bớt cành lá già cho cây để vườn cây thông thoáng, có độ ẩm thích hợp.
Quét vào gốc cây ở thời điểm đầu mùa mưa để hạn chế sự xâm nhập của nấm
Trong quá trình sinh trưởng và phát triển của cây, cần thường xuyên kiểm tra quan sát và phát hiện sớm các dấu hiệu bệnh chết nhánh và các bệnh, sâu hại khác.
Bón phân hợp lý và cân đối, tránh bón quá nhiều đạm, chú ý bổ sung các nguyên tố dinh dưỡng vi lượng để tăng sức đề kháng cho cây.
Xây dựng hệ thống tưới tiêu và thoát nước hợp lý, tránh độ ẩm quá cao trong vườn
Biện pháp xử lý bệnh
Khi có dấu hiệu nhiễm bệnh ở bất kỳ bộ phận nào của cây, cần tỉa bỏ và tiêu huỷ ngay, tiêu huỷ tận gốc tránh để lại tàn dư gây bệnh. Quét vôi lên vết bệnh và phần gốc thân để khử nấm. Đồng thời bà con hãy sử dụng một số sản phẩm có tác dụng trừ bệnh của Nghi Anh như Kibul, Nazosi,…
Thuốc trừ bệnh
