Giới thiệu bệnh hại
Vải thiều là một loại cây cho trái được bà con nông dân tin tưởng và trồng ở nhiều vườn rộng khắp cả nước. Với khả năng phát triển và sinh trưởng tốt, cho quả năng suất cao và ổn định đã giúp bà con nông dân có nguồn thu nhập ổn định. Tuy nhiên, cây cũng dễ bị mắc các bệnh như sương mai, mất màu quả, quả bị nứt. Một loại bệnh phổ biến không kém là bệnh chết rũ ở cây vải thiều. Bệnh phát sinh từ mầm bệnh trong đất và được gây ra bởi nhiều loại nấm khác nhau tùy theo khu vực trồng cây.
Đối tượng gây hại
Bệnh chết rũ xuất hiện ở rất nhiều loại cây khác nhau như cà chua, dưa leo, dưa lưới, cây tiêu,…Mỗi cây có thể sẽ bị ảnh hưởng bởi một hoặc vài loài nấm khác nhau.
Triệu chứng, dấu hiệu của bệnh hại
Dấu hiệu thường thấy cho những cây bị mắc bệnh chết rũ là phần lá sẽ chuyển dần từ màu xanh sang nâu vàng. Bệnh thường sẽ gây chết cả cây nhưng có nhiều trường hợp chỉ gây chết một phần của cây tại nơi cây bị nhiễm bệnh.
Cây bị nhiễm bệnh chết rũ sẽ có lá chuyển từ xanh sang nâu hoặc vàng, không thể cho ra hoa và quả. Với những cây bị bệnh đã chết những lá khô vẫn còn bám trên cành, rồi mới từ từ rụng dần theo thời gian. Khi cây bị nhiễm bệnh, phần bên trong thân được bao bọc bởi lớp vỏ gỗ bên ngoài sẽ có màu tím hồng. Đối với rễ cây, phần rễ của cây bị nhiễm bệnh sẽ có màu nâu đen ở phần đầu rễ và các chóp của rễ phụ, khi bệnh phát triển, màu nâu đen trên rễ cũng sẽ lan dần cho đến khi toàn bộ rễ chuyển thành màu nâu đen.
Khi cây bị bệnh một phần thì phần rễ tương ứng cũng sẽ chuyển thành màu thâm đen. Đồng thời, khi cả bộ rễ đều chuyển thành màu thâm đen thì toàn cây đã nhiễm bệnh và sẽ chết dần theo sự phát triển nhanh hay chậm của bệnh.
Nguyên nhân phát sinh bệnh hại
Bệnh chết rũ ở vải thiều được gây ra bởi nhiều loại nấm khác nhau như Phytophthora, Pythium, Rhizoctonia, Fusarium… nhưng trong đó tỷ lệ được tìm thấy nhiều nhất là hai loại nấm Fusarium solani và Pythium sp.
Fusarium solani là một dạng nấm sợi có màu trắng hoặc kem, thường mọc thành từng đám nhưng thưa thớt. Nấm sinh ra bào tử lớn và bào tử nhỏ. Bào tử lớn có hình cong dạng lưỡi liềm hoặc móc câu, không có màu. Bào tử nhỏ có dạng hình o van hoặc bầu dục, có sức chứa từ 1 đến 2 tế bào, bào tử nhỏ cũng không có màu. Loài nấm này có thể gây hại cho cả con người lẫn cây trồng. Đối với con người, chúng sẽ gây viêm màng mắt. Chúng cũng dễ dàng tìm thấy trong ao, sông, hệ thống cống rãnh và đường dẫn nước.
Nấm Pythium sp thường ký sinh trên chân của các loài muỗi nhỏ và xem chúng như vật trung giản để truyền bệnh lên các cây thực vật. Chúng thường gây hại lên các cây đã lớn hoặc già, dẫn đến việc cây bị nhiễm trùng sinh học và trở nên hoại tử, sau đó héo nhẹ hoặc chết do hoạt động của rễ cây đã bị cản trở. Và theo nghiên cứu cũng chưa có cây trồng nào có đủ khả năng để kháng bệnh do nấm Pythium sp gây ra. Và chúng cũng phát triển và lây lan mạnh mẽ hơn nếu được trồng trong nhà kính, nơi các loại cây được trồng cùng một loài. Tuy nhiên, nấm Pythium thường sẽ bị giới hạn về khu vực bị ảnh hưởng vì chúng cần có sự hỗ trợ từ trung gian như muỗi hoặc dòng nước tưới cây.
Điều kiện phát bệnh hại
Bệnh thường phát triển nhanh và mạnh vào mùa mưa. Bệnh sẽ nặng hơn nếu nấm sinh sống trong môi trường ẩm thấp và điều kiện thoát nước kém hoặc cây được trồng trên đất cát nặng thịt.
Mức độ ảnh hưởng của bệnh
Bệnh chết rũ ở cây vải thiều thường xuất hiện chủ yếu ở các vườn cây đã được 4 đến 5 năm tuổi trở lên. Bệnh xâm nhập vào cây rất nhanh và cây sẽ chết sau 15 đến 20 ngày nếu không được chữa trị kịp thời. Hiện nay, đối với loại nấm Pythium sp vẫn chưa có loại cây nào có thể sinh ra kháng thể để kháng được bệnh do nó gây ra. Đây cũng sẽ là điều khiến bà con nông dân gặp khó khăn trong quá trình trồng trọt. Vì nấm thường gây hại cho các cây đã lớn nên có thể khiến cho bà con nông dân bị ảnh hưởng về mặt kinh tế cực kỳ nghiêm trọng.
Biện pháp phòng bệnh
Đối với hạt giống, bà con nên chọn loại hạt giống sạch, có khả năng kháng các bệnh thường gặp ở cây vải hoặc có thể sử dụng với các dung dịch làm sạch hạt giống đang có trên thị trường. Tuy nhiên, nên sử dụng theo sự hướng dẫn trên bao bì hoặc của các chuyên gia.
Đối với đất trồng, bà con nên làm vệ sinh sạch sẽ, rải bột vôi 15 ngày trước khi bắt đầu trồng vụ mùa mới để tránh các tàn tích còn sót lại làm ảnh hưởng đến cây. Nên chú ý mật độ trồng cây, không nên trồng cây quá sát với nhau tránh tình trạng lây lan nhanh, khó kiểm soát. Đối với đất đồng bằng, có thể trồng không quá 150 cây trên một hecta đất. 100 cây đối với những nơi đất xấu và 250 cây đối với đất màu mỡ.
Bà con nên chú ý xây dựng hệ thống tưới tiêu có đường thoát nước tốt, tránh đi qua các cây trồng mà nên cho thoát thẳng ra bên ngoài, nhằm giảm việc nấm bị nước cuốn theo xâm nhập vào các cây khác.
Nên bón phân hợp lí, vừa phải. Tốt hơn nên sử dụng phân bón hữu cơ để bón cho cây. Chú ý không nên sử dụng phân tươi vì phân tươi mang nhiều mầm bệnh có thể làm ảnh hưởng đến sự phát triển của cây.
Đối với những cây được trồng trong nhà kính, bà con nên lựa chọn phương pháp trồng xen canh vải thiều với những loài cây khác họ khác như bưởi da xanh để ngăn chặn sự lây lan mất kiểm soát của nấm gây bệnh. Đồng thời cũng nên chú ý hệ thống tưới nước và thoát nước, tránh tạo nên môi trường có độ ẩm cao hoặc nước ứ đọng thời gian dài có thể khiến nấm dễ dàng phát triển.
Thường xuyên cắt tỉa cây, cắt bỏ những cành đã già, dư thừa, tạo độ thông thoáng cho vườn. Tuy nhiên, tránh làm cây bị thương vì nấm có thể xâm nhập t các vết thương của cây và gây bệnh cho cây.
Bà con có thể sử dụng chế phẩm sinh học có chứa chất Trichoderma bổ sung cho cây vì các loại dung dịch này có khả năng kháng các bệnh từ nấm gây ra cho cây. Hoặc sử dụng thuốc Bavistin 50FL có nồng độ 0,1% để tưới vào gốc cây để phòng trừ cây bị bệnh.
Biện pháp xử lý bệnh
Nếu phát hiện cây bị nhiễm bệnh có thể sử dụng biện pháp thủ công bằng cách chặt bỏ và đem đi tiêu hủy ngay lập tức. Ở nơi bị nhiễm bệnh nên rải bột vôi để tiêu diệt nấm bệnh còn sót lại. Trong hoạt động canh tác, nên bắt đầu xử lý, tưới nước từ khu vực cây khỏe mạnh, tươi tốt xử lý dần xuống khu vực bị nhiễm bệnh để tránh mầm bệnh chảy theo dòng nước tiếp tục lây lan sang các cây khỏe mạnh.
Đối với biện pháp hóa học, bà con có thể tiêm thuốc trực tiếp vào cây đang bị bệnh bằng cách dùng khoan, khoan một lỗ sâu từ 2 đến 3cm trên thân cây. Sau đó dùng tiêm bơm trực tiếp vào lỗ khoan. Hoặc lựa chọn thuốc phun qua lá có tác dụng hiệu quả để trừ bệnh cho cây, bà con có thể sử dụng một số sản phẩm trừ bệnh điển hình của Nghi Anh như Kibul, Nazosi, Sunfur,…. Lưu ý sử dụng thuốc theo sự hướng dẫn trên bao bì hoặc sự khuyên dùng của các chuyên gia.
Thuốc trừ bệnh 
Câu hỏi thường gặp
Bệnh chết rũ phát sinh, phát triển ở giai đoạn nào trên cây vải thiều?
Cây bệnh có đặc điểm như thế nào?
Xử lý bệnh bằng cách nào?
