Dâu tây là một loại cây ăn quả thuộc họ Hoa hồng, có xuất xứ từ Mỹ và các vùng ôn đới mát mẻ. Quả dâu tây có màu đỏ tươi, có hương thơm đặc trưng và vị chua ngọt nổi bật, mọng nước và chứa nhiều vitamin. Dâu tây là một loại quả có giá thành trung bình, và một số loại dâu hiếm còn có giá rất cao.
Tại Việt Nam, trước đây dâu tây chỉ có mặt tại các vùng có khí hậu mát mẻ như Đà Lạt, Mộc Châu, Sapa. Tuy nhiên hiện nay, với sự tiến bộ trong khoa học nông nghiệp và các phương pháp đảm bảo điều kiện cho dâu tây phát triển, rất nhiều giống dâu tây đã có mặt tại Việt Nam. Dâu tây được trồng trong các nhà màng và có quy trình chăm sóc riêng, khiến năng suất dâu tây đã phần nào đáp ứng được nhu cầu trong nước. Do giá thành khá cao so với các loại hoa quả nhiệt đới, trồng dâu cũng là một phương pháp gia tăng thu nhập cho các chủ trang trại có điều kiện trồng loại cây này. Tuy nhiên không phải ai cũng đáp ứng được những tiêu chuẩn trong chăm sóc dâu tây, dễ dẫn đến việc cây gặp phải các bệnh hại làm giảm năng suất và giá trị của thành phẩm thu hoạch. Trong đó có một số bệnh hại gây ra những ảnh hưởng nghiêm trọng đến chất lượng cây dâu tây cũng như khả năng đậu quả, và không thể không kể đến bệnh đốm đen dâu tây.
Giới thiệu bệnh hại
Đốm đen là một trong những hiện tượng gây ảnh hưởng nghiêm trọng và đáng quan ngại đối với người trồng dâu tây. Khi cây bị bệnh sẽ làm giảm quá trình sinh trưởng của cây, ảnh hưởng đến khả năng ra hoa và đậu quả, từ đó gây ảnh hưởng lớn đến mùa vụ và đến thu nhập của người nông dân.
Bệnh đốm đen trên dâu tây là một bệnh hại bởi nấm, được gây ra bởi nấm Colletotrichum acutatum. Mầm bệnh đốm đen có thể xâm nhập vào lá, quả non. Sau khi xâm nhập chúng sẽ tồn tại dưới dạng tiềm sinh. Khi quả bắt đầu chín, những bào tử nấm này sẽ bắt đầu phát sinh và tạo thành triệu chứng trên quả. Bào tử nấm lan truyền qua gió, nước mưa và hệ thống tưới tiêu.
Đối tượng gây hại
Theo các nghiên cứu, nấm Colletotrichum acutatum nói riêng và chủng nấm Colletotrichum nói riêng tạo ra phản ứng với hầu hết các loại cây trồng và thực vật, là loại nấm được tìm hiểu và nghiên cứu khá nhiều. Theo đó, những cây trồng chịu ảnh hưởng bởi nấm này không chỉ có dâu tây mà còn có nhiều loài thực vật khác như táo, cam quýt, quả hạch và một số loại ngũ cốc như ngô và lúa…
Dấu hiệu, triệu chứng bệnh hại
Bệnh đốm đen dâu tây gây ra những biểu hiện, triệu chứng trên lá, hoa và quả. Vết bệnh là những đốm màu nâu đen hoặc đen hình tròn hoặc bầu dục. Trên lá và hoa, vết bệnh hình bầu dục. Trên quả vết bệnh có hình tròn, kích thước lên đến 20mm, vết bệnh không bị căng mà hơi lõm xuống, khi sờ vào thấy mềm và cảm giác da của quả bị chùng.
Trên vết bệnh, các sợi nấm trắng mọc lên trên bề mặt đốm đen, các lớp bào tử màu hồng hoặc cam sinh sôi trên các sợi nấm trong điều kiện thời tiết ẩm ướt. Quả non bị nhiễm bệnh trước khi chín khiến quả bị teo lại, đen dần và khô héo. Trong quá trình thu hoạch và vận chuyển, mầm bệnh tiếp tục lây lan khiến quả bị hư hỏng nặng hơn.
Điều kiện phát triển, yếu tố tác động
Bệnh đốm đen trên cây dâu tây lây lan chủ yếu thông qua các tàn dư còn sót lại trong đất hoặc do quá trình tưới tiêu, mưa và gió. Dâu tây thường được trồng trong các nhà màng để đảm bảo nhiệt độ cho sự phát triển của cây, tuy nhiên điều này cũng làm gia tăng nguy cơ nhiễm các bệnh nấm hại. Sinh trưởng trong môi trường nhà màng, dâu tây tránh được các công trùng phá hoại xong nếu độ ẩm không thể kiểm soát sẽ khiến cho nấm bệnh dễ sinh sôi hơn. Bệnh đốm đen và các bệnh nấm hại khác thường phát triển trong môi trường độ ẩm trên 80%, khi nhiệt độ ngoài trời tăng khiến cho mặt đất bị bốc hơi và tạo độ ẩm nhiều. Ngoài ra trong quá trình chăm sóc có thể gây ra một số tổn thương cho cây như vết cắt, vết xước… nấm bệnh cũng dễ xâm nhập hơn thông qua tưới tiêu, nước mưa hoặc sương.
Nguyên nhân gây bệnh
Các nguyên nhân gây ra bệnh nấm đốm đen cây dâu tây chủ yếu là do mầm bệnh còn trong môi trường sinh sống và do sự gia tăng độ ẩm không khí:
Chưa vệ sinh sạch sẽ tàn dư của bệnh còn sót lại trong đất hoặc trong môi trường canh tác
Trồng cây với mật độ quá dày: điều này khiến cho cây không có đủ không gian để phát triển, cũng như việc mọc chen chúc vào nhau khiến các cây dễ tiếp xúc và lan truyền mầm bệnh, tạo ra độ ẩm lớn hơn trong vườn cây
Bón phân mất cân đối: thực tế cho thấy bệnh đốm đen và các nấm bệnh khác thường gặp hơn ở những vườn cây bón quá nhiều đạm. Việc thừa đạm và thiếu các nguyên tố vi lượng sẽ khiến cây phát triển mạnh nhưng yếu ớt, sức đề kháng kém, khó chống chọi lại bệnh và tạo ra mật độ cây dày hơn
Do điều kiện thời tiết thay đổi: khi thời tiết trở nên ấm hơn làm cho độ ẩm không khí tăng cao là điều kiện thuận lợi cho các loại nấm bệnh phát triển. Trong điều kiện thời tiết này, người nông dân chăm sóc cây cần hết sức lưu ý kiểm soát các yếu tố khác để hạn chế tối đa sự lây nhiễm gây hại của nấm bệnh.
Mức độ ảnh hưởng
Như đã nêu trên, bệnh đốm đen ở dâu tây gây hại trên lá, hoa, quả non và cả quả chín. Bệnh gây hại trên lá và hoa khiến cây kém phát triển, khả năng đậu quả kém, dẫn đến giảm năng suất mùa vụ. Khi nấm bệnh xâm hại vào quả non và phát triển mạnh sẽ có thể khiến quả bị ngừng phát triển, teo tóp lại và rụng quả. Vào giai đoạn quả bắt đầu chín, nấm bệnh sẽ phát triển rất mạnh và gây ra những biểu hiện rõ ràng, những đốm lớn chiếm đến một nửa diện tích vỏ quả. Vết bệnh khiến thịt quả bị thối, quả lõm vào và có màu nâu, đen rất khó chịu, không những làm giảm tính thẩm mỹ mà thậm chí gây hỏng quả, không thể sử dụng được. Từ đó có thể thấy được, bệnh đốm đen gây ra những tác động và ảnh hưởng rất lớn đến mùa vụ dâu tây. Hơn nữa mầm bệnh còn rất dễ lây lan, nếu không phòng tránh kịp thời sẽ dẫn đến ảnh hưởng cả vườn dâu và thiệt hại về kinh tế. Vậy nên người nông dân cần tìm hiểu và thực hiện những phương pháp để phòng trừ và hạn chế nấm bệnh này.
Biện pháp phòng bệnh
Một số biện pháp phòng trừ bệnh đốm đen trên cây dâu tây có thể kể đến như sau:
Lựa chọn giống cây trồng khoẻ mạnh, kháng bệnh, một số giống dâu tây có khả năng kháng nấm bệnh, lựa chọn cây giống khỏe mạnh, phát triển tốt, không còi cọc và không có dấu hiệu nhiễm bệnh
Kiểm tra, theo dõi vườn thường xuyên: theo dõi phát hiện sớm các triệu chứng của nấm bệnh cũng như kiểm tra nếu cây bị các loại sâu bệnh hại khác tấn công, gây ra các tổn thương cũng dễ làm nấm bệnh xâm nhập hơn.
Xử lý thoát nước tốt giúp vườn thông thoáng hơn
Trồng cây với mật độ thích hợp để đảm bảo không gian phát triển của cây, đồng thời hạn chế làm độ ẩm tăng cao, hạn chế sự lây lan của mầm bệnh
Vệ sinh các thiết bị làm vườn vì bào tử nấm có thể tồn tại trong lòng đất và bám vào các nông cụ rồi lây lan vào cây.
Cắt bỏ những bộ phận nhiễm bệnh của cây và đem đi tiêu huỷ sạch sẽ tránh để bào tử nấm còn sót lại trong tàn dư và lây nhiễm sang mùa vụ sau
Bón phân cân đối: kiểm soát lượng phân đạm bón vào vườn, tránh để vườn thừa đạm, bổ sung các nguyên tố vi lượng và phân chuồng hoai mục để tăng sức đề kháng cho vườn cây.
Biện pháp xử lý bệnh
Trước tiên cần loại bỏ cây và những phần bị bệnh ra khỏi ruộng và tiêu huỷ ngay lập tức
Tham khảo một số loại thuốc có tác dụng ngăn chặn sự gây hại của nấm bệnh cho cây dâu tây như: Kibul, Nazosi,…
Thuốc trừ bệnh
