Giới thiệu bệnh hại
Đu đủ là một loại cây ăn quả rất phổ biến ở Việt Nam cũng như các nước nhiệt đới trên thế giới. Cây đu đủ là cây thân thảo, thường không có hoặc hiếm khi có cành, quả mọc ra từ phần tiếp giáp giữa thân và lá. Quả đu đủ có thể sử dụng lúc xanh để chế biến thành các món ăn dinh dưỡng như hầm xương, làm nộm, hoặc lúc chín sử dụng để ăn trực tiếp với vị ngọt hoặc để làm các món tráng miệng khác. Đu đủ là một loại quả giàu dinh dưỡng, hạt đu đủ có thể dùng để làm thuốc chữa bệnh, hơn hết đây cũng là một loại quả thường gặp và có giá không mấy đắt đỏ, rất được ưa chuộng trên thị trường. Hiện nay đu đủ vẫn được trồng nhỏ lẻ ở một số hộ gia đình, hoặc trồng tập trung thành các ruộng ở các tỉnh phía Bắc và phía Nam. Tuy đây là một loại cây dễ trồng nhưng không tránh khỏi trong quá trình canh tác cây gặp phải một số bệnh hại gây ảnh hưởng đến quả, trong số đó có thể kể đến bệnh đốm đen trên cây đu đủ.
Tác nhân gây bệnh
Bệnh đốm đen trên cây đu đủ do nấm mang tên Asperisporium caricae gây ra. Loại nấm này bắt nguồn từ khu vực Trung và Nam Mỹ cũng như một số vùng của châu Phi.
Dấu hiệu, triệu chứng bệnh hại
Bệnh đốm đen đu đủ gây hại trên lá và quả. Ban đầu có thể xuất hiện những đốm nâu vàng nhạt nằm rải rác, kích thước nhỏ, có viền quầng sáng màu vàng, thường ở những lá phía dưới. Ở mặt dưới của lá, những đốm này dần lan rộng và phát triển thành những nốt mụn nổi màu đen có phấn với đường kính lên đến 4mm. Ở giai đoạn sau của bệnh, các vết bệnh tạo nên tổn thương và khiến lá dần hoại tử và có thể bao phủ phần lớn diện tích lá. Nếu như trong thời điểm này, vết bệnh bị nhiễm trùng nặng hoặc đồng lây nhiễm với các nấm bệnh khác, lá có thể bị rụng, dẫn đến mất sức sống ở những cây bị ảnh hưởng.
Trên quả đu đủ, những vết bệnh ban đầu chỉ là những thương tổn nông, màu nâu nhạt, không đều với các đốm đen ở trung tâm, mặc dù ở quả, vết bệnh có phạm vi hẹp hơn trên lá. Bệnh đốm đen thường xâm nhập vào giai đoạn đầu khiến quả bị rụng khi còn non, chưa phát triển hết. Mặc dù có tổn thương, thịt quả ít khi có dấu hiệu bị thối rữa.
Điều kiện phát triển, yếu tố tác động
Đu đủ được biết đến là loại cây duy nhất có mầm bệnh Asperisporium caricae này và thông thường tác động của nấm này lên cây chưa quá nghiêm trọng. Nấm phát sinh và phát triển trong điều kiện thời tiết ẩm ướt và ấm nóng, nhiệt độ thích hợp 23 đến 28 độ C, độ ẩm không khí trên 85% cũng thích hợp để phát sinh bệnh này. Đu đủ thường được trồng ở những khu vực miền khí hậu nhiệt đới nên trong thời tiết giao mùa rất dễ tạo môi trường cho nấm bệnh đốm đen cũng như các bệnh hại khác sinh sôi. Vậy nên trong những thời điểm giao mùa, người nông dân càng nên chú ý phòng tránh bệnh này cho cây đu đủ.
Nguyên nhân gây bệnh
Một số nguyên nhân gây ra các bệnh nấm hại cây trồng nói chung và bệnh đốm đen trên cây đu đủ nói riêng có thể được chỉ ra như sau:
- Trồng cây với mật độ chưa hợp lý: Đu đủ là loài cây thân thảo, tuy không có cành nhưng các cuống lá cứng cáp và vươn rộng, tán lá to và phiến lá to, nếu trồng với mật độ không hợp lý dẫn đến cây không đủ không gian để phát triển, cây còi cọc và tạo ra độ ẩm lớn, là điều kiện khiến nấm bệnh phát triển mạnh hơn
- Chưa vệ sinh sạch sẽ tàn dư từ vụ trước: bào tử nấm còn sót lại trong những cây bị bệnh chưa được tiêu huỷ hết từ vụ trước có thể tồn tại rất lâu trong đất và dễ dàng lây lan cho những cây khác
- Bón phân mất cân đối: những vườn cây bón phân mất cân đối, thừa đạm sẽ khiến cho cây phát triển quá mức nhưng yếu ớt, sức đề kháng kém, dễ bị nhiễm bệnh, đồng thời gây ra tăng độ ẩm trong vườn cây
- Do điều kiện thời tiết thay đổi, nhiệt độ và độ ẩm tăng cao là môi trường thích hợp cho nấm bệnh phát triển, trong những điều kiện thời tiết này người nông dân phải đảm bảo hạn chế những yếu tố khác để nấm bệnh không gây hại
- Do hệ thống tưới tiêu và thoát nước cũng ảnh hưởng đến độ ẩm của vườn cây
- Do các sâu bệnh hại khác: nấm bệnh xâm nhập vào cây thông qua nước mưa, nước tưới và gió, qua các vết thương hở trong quá trình canh tác hoặc do côn trùng gây ra, vậy nên đối với các trường hợp này, người nông dân cần phòng chống các bệnh hại khác nữa
- Trong quá trình thu hoạch đu đủ, khi xếp chúng lại gần nhau mà không có các biện pháp bao bọc, bào tử nấm từ quả này có thể lây lan sang quả khác theo cấp số nhân
Mức độ ảnh hưởng
Bệnh đốm đen trên cây đu đủ thực sự chưa gây hại nhiều đến năng suất và chất lượng quả, tuy nhiên trong giai đoạn hình thành quả non nếu nhiễm phải nấm hại này mà không trị bệnh dứt điểm, nấm bệnh gây chết lá làm giảm khả năng sinh trưởng của cây dẫn đến cây phát triển và tạo quả kém. Quả non rất dễ bị rụng khỏi cây nếu bệnh phát triển nặng, cây không còn sức đề kháng và không thể chống đỡ được sức nặng khi quả lớn dần. Nấm bệnh trên quả tuy không làm thối rữa thịt quả nhưng gây ảnh hưởng đến thẩm mỹ và làm mất đi giá trị quả đu đủ. Như vậy, tuy không ảnh hưởng quá nhiều đến mùa vụ nhưng nấm bệnh đốm đen trên cây đu đủ cũng gây ra một số thiệt hại nhỏ, mà nếu không phòng trừ sẽ ảnh hưởng đến những mùa vụ sau này.
Biện pháp phòng bệnh
Một số biện pháp phòng trừ bệnh đốm đen trên cây đu đủ có thể kể đến như sau:
- Lựa chọn giống cây trồng khoẻ mạnh, kháng bệnh, một số giống đu đủ có khả năng kháng nấm bệnh đốm đen này, lựa chọn cây giống khỏe mạnh, phát triển tốt, không còi cọc và không có dấu hiệu nhiễm bệnh
- Kiểm tra, theo dõi vườn thường xuyên: theo dõi phát hiện sớm các triệu chứng của nấm bệnh cũng như kiểm tra nếu cây bị các loại sâu bệnh hại khác tấn công, gây ra các tổn thương cũng dễ làm nấm bệnh xâm nhập hơn.
- Xử lý thoát nước tốt giúp vườn thông thoáng hơn
- Trồng cây với mật độ thích hợp để đảm bảo không gian phát triển của cây, đồng thời hạn chế làm độ ẩm tăng cao, hạn chế sự lây lan của mầm bệnh
- Vệ sinh các thiết bị làm vườn vì bào tử nấm có thể tồn tại trong lòng đất và bám vào các nông cụ rồi lây lan vào cây.
- Bón phân cân đối: kiểm soát lượng phân đạm bón vào vườn, tránh để vườn thừa đạm, bổ sung các nguyên tố vi lượng và phân chuồng hoai mục để tăng sức đề kháng cho vườn cây.
Biện pháp xử lý bệnh
Cắt bỏ những bộ phận nhiễm bệnh của cây và đem đi tiêu huỷ sạch sẽ tránh để bào tử nấm còn sót lại trong tàn dư và lây nhiễm trên diện rộng
Những biện pháp trên chỉ phần nào sàng lọc và hạn chế mầm bệnh phát triển trên cây đu đủ. Ngoài ra người nông dân nên tham khảo thêm một số loại thuốc bảo vệ thực vật như Kibul, Nazosi…đây là một số sản phẩm của Nghi Anh có hiệu quả cao trong việc phòng trừ và điều trị nấm bệnh.
Thuốc trừ bệnh 
Chú ý phun ướt mặt dưới của lá nơi tập trung các bào tử nấm để có được hiệu quả cao nhất.
Câu hỏi thường gặp
Bệnh đốm đen phát sinh, phát triển ở giai đoạn nào trên cây đu đủ?
Vết bệnh có hình dạng như thế nào?
Trị bệnh bằng cách nào?
