Giới thiệu bệnh hại
Cà chua là một loại thực phẩm giàu dinh dưỡng, chứa vitamin C và A. Đặc biệt trong có chứa nhiều lycopene – rất tốt cho sức khỏe. Cà chua thường xuyên xuất hiện trong bếp của mọi nhà, được dùng để chế biến thành rất nhiều món ăn. Vì nhu cầu sử dụng cà chua khá lớn, nên hiện nay ở nước ta cà chua cũng được khá phổ biến nhiều nơi. Tuy nhiên cũng giống như các loại cây trồng khá, cà chua cũng gặp phải rất nhiều sâu bệnh. Trong đó, bệnh đốm đen vi khuẩn là căn bệnh hàng đầu gây ảnh hưởng đến sự sinh trưởng của cà chua. Bệnh chủ yếu gây hại ở lá, quả, đôi khi vết bệnh xuất hiện ở cả cuống lá và thân cây. Gây thiệt hại không nhỏ đến năng suất cũng như chất lượng quả cà chua.
Bệnh đốm đen vi khuẩn được phát hiện đầu tiên vào năm 1912 ở Mỹ và vào năm 1914 ở Nam Phi. Nhưng đến năm 1921 ở Nam Phi bệnh được xác định là do loài vi khuẩn Xanthomonas campestris pv. vesicatoria (Doidge) Dye gây nên. Vi khuẩn có tên mới là Xanthomonas vesicatoria (Doidge) Dows. Bệnh đốm đen vi khuẩn ở cà chua còn gọi là bệnh đốm lá vi khuẩn.
Đối tượng bệnh hại
Bệnh đốm đen vi khuẩn thường xuất hiện trên cà chua và ớt.
Triệu chứng, dấu hiệu
Bệnh đốm đen vi khuẩn cà chua thường gây hại trên lá, thân và quả từ khi cây cà chua còn nhỏ đến khi thu hoạch.
+ Trên lá: xuất hiện vết bệnh là các chấm nhỏ khoảng 1 – 2 mm, có màu xanh trong giọt dầu hay xam xám, sau dần chuyển màu nâu đen, xung quanh đốm đen có màu vàng (xung quanh mô có màu vàng nhạt). Phần ở giữa đốm bệnh khô dần, thường hay bị rách.
+ Trên cuống lá, thân cành xuất hiện các vết bệnh kéo dài, có màu đen.
+ Trên quả: vết bệnh là những đốm nhỏ có màu nâu đen, nhìn hơi ướt, hơi nổi trên mặt quả. Ở giữa vết bệnh, mô chết có thể rách nát nên nhìn giống như vết lở loét. Xung quanh vết mốc có quầng xanh ủng nước hoặc có thể không xuất hiện. Vết bệnh trên quả có đường kính rộng tới 6 – 8 mm.
Nguyên nhân phát sinh bệnh
– Vi khuẩn Xanthomonas vesicatoria (Xanthomonas campestris) là tác gây ra bệnh đốm đen trên cà chua.
– Vi khuẩn Xanthomonas vesicatoria có hình gậy ngắn, thuộc dạng hiếu khí, nhuộm Gram âm, kích thước trung bình khoảng 0.7 – 1 x 2 – 2.4 µm, vi khuẩn có một lông roi ở một đầu. Trên môi trường nhân tạo, khuẩn lạc của vi khuẩn nhầy ướt và có màu vàng. Khi vi khuẩn phân giải đường glucose, lactose và maltose hay saccharose sẽ tạo axit và không sinh khí. Vi khuẩn còn có khả năng khử nitrat, không tạo ra indol (ex Doidge). Vi khuẩn X. Vesicatoria có tính chuyên hoá hẹp nên chỉ gây bệnh trên cà chua và ớt.
– Nhiệt độ thích hợp cho vi khuẩn phát triển là 25 – 30ºC, nhiệt độ 560 C sẽ gây chết cho vi khuẩn. Ở những điều kiện thuận lợi, thời kỳ tiềm dục của bệnh khoảng 3 đến 6 ngày. Ở nhiệt độ cho phép càng thấp, thời kỳ tiềm dục của bệnh sẽ càng kéo dài.
– Nguồn bệnh chủ yếu lưu truyền qua tàn dư cây bệnh. Trong tàn dư lá và quả bệnh, vi khuẩn có thể sinh sống đến 2 năm. Nguồn bệnh vi khuẩn trong hạt giống có thể tồn tại đến 16 tháng. Vi khuẩn không thể bảo lưu trong đất mà chúng chết nhanh trong 2 – 3 ngày sau khi tàn dư hoai mục, giải phóng vi khuẩn trực tiếp vào trong đất.
– Nếu cà chua trồng độc canh trên đất cũ vi khuẩn sẽ truyền bệnh từ tàn dư cho cây con và phát triển trên đồng ruộng. Bệnh lây lan trên đồng ruộng từ cây này sang cây khác nhờ nước mưa, nước tưới, gió và trong quá trình chăm sóc cây như vun xới, bẻ nhánh, thu hái quả. Vi khuẩn xâm nhập thông qua lỗ khí khổng. Thậm chí còn tấn công qua vết thương trên lá, quả do côn trùng hay do cơ giới gây ra.
Điều kiện phát triển bệnh
Bệnh đốm đen vi khuẩn (đốm lá vi khuẩn) có thể xâm nhiễm ở mọi giai đoạn sinh trưởng, phát triển của cây cà chua. Bệnh thường gây hại nhiều nhất trong điều kiện thời tiết ẩm ướt, bệnh thường xảy ra sau khoảng thời gian mưa liên tục trong nhiều ngày. Trong giai đoạn sinh trưởng nếu tán lá cà có độ che phủ lớn, làm hạn chế sự chuyển động không khí trong tán làm cho ẩm độ dưới tán lá cao, thì diễn tiến của bệnh sẽ phát triển rất nhanh, do vậy bà con cần theo dõi đồng ruộng thường xuyên trong những ngày mưa nhiều để có những biện pháp xử lý kịp thời.
Mức độ ảnh hưởng của bệnh
Tác hại của bệnh đốm đen vi khuẩn (đốm lá vi khuẩn) là làm giảm năng suất và chất lượng quả cà chua. Vi khuẩn gây bệnh cho cây làm giảm sự nảy mầm và gây rụng lá, khi bệnh xảy ra sớm có thể giảm chất lượng quả lên tới 52% khi quả bị nhiễm bệnh. Nếu bệnh nặng và xuất hiện sớm thì cà chua có thể sẽ không ra quả hoặc nếu có quả thì quả có tỷ lệ cao là biến dạng, kích thước quả nhỏ, vỏ xấu xí đồng thời xuất hiện nhiều vết đốm nâu đen gây thiệt hại lớn đến năng suất và thương phẩm quả cà chua.
Biện pháp phòng ngừa bệnh
Giống
Do bệnh đốm đen vi khuẩn (đốm lá vi khuẩn) hại cà chua chủ yếu bắt nguồn từ hạt giống bị nhiễm khuẩn. Thế nên việc lựa chọn hạt giống chất lượng, không có mầm bệnh và có khả năng kháng, chống chọi tốt với mầm bệnh nên ưu tiên hàng đầu. Trong thời gian sau gieo hạt bà con nên kiểm tra, kiểm soát cây ngay từ lúc nảy mầm. Sử dụng dung dịch diệt khuẩn hoặc các thuốc hóa học được khuyến cáo để xử lý hạt giống trước gieo trồng.
Biện pháp canh tác
Biện pháp phòng trừ tổng hợp chính là vệ sinh đồng ruộng, xử lý tàn dư cây bệnh sau thu hoạch.
– Loại bỏ và đốt sạch bất cứ cây giống hoặc bộ phận nào của cây xuất hiện đốm lá. Đồng thời nên loại bỏ cỏ dại trong và xung quanh vườn.
– Cày sâu, xới kỷ để chôn các tàn tích của cây sau khi thu hoạch hoặc loại bỏ tàn tích cây bệnh. Bà con nên để cho đất nghỉ vài tuần hay 1 tháng bằng cách phơi ải.
– Trước và sau làm vườn, làm cỏ, cắt tỉa lá cành cần vệ sinh thiết bị, dụng cụ làm vườn.
– Nếu có điều bà con nên sử dụng màng phủ trên mặt đất để hận chế mầm bệnh lây nhiễm cho cây.
– Nên tránh sử dụng các hệ thống tưới phun từ trên cao, hạn chế làm vườn trong lúc tán lá còn ẩm ướt.
– Nên trồng với mật đồ vừa phải để tạo độ thông thoát cho ruộng và đảm bảo dinh dưỡng cho cây.
– Bón phân đầy đủ, hợp lý và cân đối giữa các loại phân để giúp cây tăng trưởng khỏe, năng sức đề kháng, chống chọi với bệnh.
– Giám sát vườn thường xuyên, đặc biệt giai đoạn có thời tiết âm u.
– Lên kế hoạch luân canh với các cây trồng không mẫn cảm với bệnh như lúa nước, ngô. Tuyệt đối không được luân canh với cây cùng họ cà.
Biện pháp sinh học
Đối với các bệnh do nấm gây hại, bà có thể sử dụng các Chế phẩm sinh học chứa các nấm đối kháng Trichoderma, hay nấm cộng sinh như Mycorrhiza hoặc các xạ khuẩn có lợi, các CPSH này có hiệu quả trong việc ức chế, cạnh tranh và tiêu diệt vi khuẩn gây bệnh đồng thời giúp tăng khả năng sinh trưởng và phát triển thuận lợi cho cây cà chua.
Biện pháp xử lý bệnh
Để xử lý đốm vi khuẩn hại cà chua bà con đầu tiên nên thu gom cây bệnh đưa tiêu hủy xa đồng ruộng tránh lây lan trên diện rộng. Sau đó sử dụng các thuốc bảo vệ thực vật có hiệu quả trong điều trị bệnh đốm đen trên cà chua thường chứa các hoạt chất như Azoxystrobin, kết hợp Azoxystrobin + Difenoconazole, Mancozeb,…có trong một số sản phẩm của Nghi Anh như Kibul, Nazosi,…Bà con nên phun khi thấy bệnh vừa chớm xuất hiện để có hiệu quả phòng trừ tốt nhất. Nên phun sau khi mưa, cần tuân theo hướng dẫn sử dụng trên bao bì. Có thể phun lặp lại sau 5 đến 7 ngày.
Thuốc trừ bệnh
Khi quan sát tình trạng bệnh đã có cải thiện, bà con nên bổ sung dinh dưỡng phân bón giúp cây phục hồi và tăng trưởng nhanh hơn như Tonik, Humate, Ado, Hero…
Phân bón lá
Phân bón lá
