Bệnh đốm lá chuối hay còn gọi là bệnh đốm lá Sigatoka đã được quan sát và mô tả lần đầu vào năm 1902 ở Java. Năm 1973, bệnh lan khắp các vùng trồng chuối ở trên thế giới chỉ trừ một số nước như : Israel, Canary Island, Ai Cập. Hiện nay, bệnh đốm vàng lá Sigatoka là một trong những bệnh hại lá hầu hết ở các vùng trồng chuối, tất cả các giống chuối đều bị nhiễm bệnh rất nghiêm trọng và phổ biến tại các vùng trồng chuối khu vực châu Á Thái Bình Dương. Hiện nay bệnh này đã lan truyền trên toàn thế giới.
Bệnh đốm lá Sigatoka là 1 loại bệnh nguy hiểm ảnh hưởng nặng nề tới năng suất chuối và có nguy cơ xóa sổ chuối toàn cầu (theo Báo cáo của FAO –2016 cho biết)
Giới thiệu bệnh hại
Bệnh Đốm lá Sigatoka là một tổ hợp ba bệnh nấm hại cho cây chuối bao gồm: bệnh lùn sọc đen hoặc đốm đen lá Sigatoka trên chuối, bệnh đốm lá Sigatoka vàng; bệnh đốm lá Eumusae. Theo nghiên cứu cho thấy bệnh lùn sọc đen thường nguy hiểm và khó kiểm soát hơn so với bệnh đốm lá Sigatoka vàng.
Bệnh đốm lá Sigatoka vàng là do nấm Sigatoka vàng (Cercospora musae) gây ra.
Đặc điểm cấu tạo của nhóm nấm gây bệnh Sigatoka: Nấm là bào tử phân sinh không màu, đa bào, kích thước trong khoảng từ 20 – 80 pm x 2 – 6 pm trung bình trong khoảng từ 51.3 – 3.7 pm. Bào tử túi nằm trong quả thể bầu, bào tử túi không màu gồm có hai tế bào kích thước cỡ 14.4 – 1.8 x 3 – 4 pm. Quả thể thường có màu nâu hoặc đen, đường kính khoảng từ 47 – 72 pm. Túi không màu có kích thước khoảng 29 – 36 x 8 – 11pm.
Bệnh đốm lá Sigatoka thường chỉ gây hại chủ yếu ở các phiến lá, triệu chứng bệnh thường thấy là trên các lá thứ 2, 3 hay 4 tính từ ngọn xuống.
Đối tượng gây hại
Thường xảy ra ở cây chuối (chủ yếu là ở phần phiến lá)
Triệu chứng, dấu hiệu bệnh hại
Trong thời kỳ đầu của bệnh hại, triệu chứng bệnh thường sẽ xuất hiện ở hai mặt của phiến lá thứ 2, 3 và thứ 4 tính từ ngọn xuống (Sigatoka vàng xuất hiện mặt trên và Sigatoka đen ở mặt dưới) hình thành 1 đốm sọc nhỏ màu nâu đỏ, vàng lợt hay xanh nâu song song với gân lá, nó thường rộng khoảng 5 – 10mm x 0.1 – 1mm, thường tập trung ở phía bên trái và ở chóp của lá chuối.
Về sau khi bệnh hại phát triển hơn thì các đốm sọc nhỏ mọc loang ra, trở màu đen, đồng thời xuất hiện ở mặt trên của lá chuối. Đến thời kỳ giữa, đốm sọc loang rộng thành hình bầu dục có màu nâu, xung quanh có quầng màu vàng.
Đến thời kỳ cuối, bệnh hại phát triển mạnh hơn nữa khiến lá chuối sẽ trở thành màu đen, sau cùng ngay giữa đốm sọc biến thành màu xám, nhiều đốm liên kết làm phiến lá bị khô thành những mảng lớn, thường những chiếc lá bị nứt vỡ khiến chúng bị rách tả tơi và lá chuối sớm bị héo chết và rụng.
Nguyên nhân phát triển bệnh hại
Các triệu chứng đốm vàng trên lá chuối là do nấm Cercospora musae gây ra và thường xuất hiện trên lá chuối trên khắp thế giới hiện nay. Đây là loại bệnh có sức tàn phá nặng nề đến cây chuối, hầu như các giống chuối đều bị nhiễm bệnh hại này, hiện nay nó đã lan rộng ra toàn thế giới. Thường loài nấm này sẽ xuất hiện và sinh tồn trong các mô thực vật sống hay đã chết đều có mặt chúng, nó sẽ tạo ra bào tử có khả năng phát tán lây lan nhờ gió hoặc nước mưa. Bào tử thường cũng sẽ lan truyền theo các cách khác thông qua quá trình di chuyển các nguyên liệu cây trồng đã bị nhiễm bệnh nấm hại, hay rác thải từ cây trồng, có thể gây ra từ quả đã bị nhiễm bệnh hại này.
Bệnh hại này thường sẽ phát triển ở những vùng cao hơn mặt nước biển và có nhiệt độ lạnh hơn, đặc biệt hay xảy ra vào mùa mưa ở những vùng canh tác cận nhiệt đới có môi trường ấm áp và có độ ẩm tương đối cao, đây là môi trường kích thích bệnh nấm Sigatoka phát triển và sinh trưởng. Loại nấm này thường tồn tại trong các mô thực vật đã chết, còn sống và tạo ra bào tử được gió hoặc mưa phân tán trong môi trường không khí dẫn đến các cây khác cũng nhiễm bệnh theo.
Hay trong môi trường nhiệt độ khoảng 27oC và nhất là các lá non sẽ bị ảnh hưởng và nhiễm bệnh nhiều nhất. Vì vậy các vùng có nhiệt độ ấm thì nên cẩn thận tránh bệnh phát triển gây hại cho cây trồng
Điều kiện phát triển bệnh hại
Nhiệt độ thích hợp cho sự cảm nhiễm của bệnh hại là rơi vào khoảng 22 – 290C, ở nhiệt độ này sẽ dễ phát triển mạnh nhất, còn ở nhiệt độ dưới 250C hoặc trên 290C thì tỷ lệ bị nhiễm bệnh thấp, nhưng với nhiệt độ này thì vẫn có thể bị nhiễm bệnh, vì thể vẫn nên chăm sóc và phòng bệnh cẩn thận cho cây trồng, tránh bị nhiễm bệnh Sigatoka
Về độ ẩm tương đối bệnh hại sinh trưởng: Là trong vòng khoảng 7 ngày lễ, độ ẩm ở mức 90% liên tục trong 50 giờ liền thì bị nhiễm bệnh đốm lá này.
Lượng mưa: Lượng mưa trong thời gian 21 ngày đạt mức 75mm thì bị nhiễm.
Quá trình xâm nhiễm và lây nhiễm bệnh hại sẽ bắt đầu bởi các bào tử vô tính được phát tán trong khoảng cách ngắn do mưa, hoặc bào tử không bào (bào tử hữu tính) được gió mang đi trong vài km trong không khí. Thường là sự phát tán của nấm trong khoảng cách xa hơn là do con người di chuyển qua các vật liệu bị nhiễm bệnh và lá được sử dụng làm vật liệu đóng gói. Những cây dễ bị mẫn cảm có thể bị rụng hoàn toàn lá trong thời gian tương đối ngắn. Điều này dẫn đến quả nhỏ và kém no và chín không đều, với năng suất có thể giảm từ 35% đến 80% so với năng suất thực tế.
Mức độ ảnh hưởng
Đây là một loại bệnh nhiễm gây hại cho cây với mức độ nguy hại cao , nên cần phòng bệnh tốt, nghiêm ngặt. Các cây bị nhiễm bệnh đốm lá nặng thì thường sẽ không phát triển được các lá đọt. Đặc biệt trong mùa mưa, nấm bệnh lan theo dòng nước chảy trên phiến lá làm các vết bệnh xếp thành hàng, vào mùa nắng các đốm bệnh sẽ phát triển ở phần chóp lá, làm cháy khô mép lá hay ngọn lá. Qủa và nải chuối sẽ nhỏ, trái lâu chín, ruột trái màu vàng hay hồng lợt, ăn có vị chát, không được ngọt như thường, buồng chuối cũng nhỏ và nhẹ hơn.
Bệnh hại đốm lá Sigatoka này thường sẽ làm giảm năng suất của cây trồng, do vậy nên kích thước của buồng chuối nhỏ, ít và khiến cho quả chuối bị chín sớm hơn thực tế những cây không bị nhiễm.
Bệnh ảnh hưởng nghiêm trọng không chỉ đến chất lượng, năng suất của cây trồng và còn ảnh hưởng đến sự tồn tại của loài chuối trên toàn thế giới, mức độ lây lan nhanh.
Biện pháp phòng bệnh
Để đảm bảo giảm mức độ nhiễm bệnh của cây chuối, tránh cho cây bị bệnh đốm vàng lá ở chuối thì cần phòng bệnh trước như:
– Sử dụng giống chuối sạch bệnh (chú ý điều này thường ảnh hưởng không tốt đến hương vị của quả)
– Vệ sinh vườn sạch sẽ và tạo độ thông thoáng cho vườn chuối, phát hiện lá nhiễm bệnh thì lập tức đem đi tiêu hủy ngay hạn chế sự lây lan của bệnh.
– Chọn đất trồng có độ pH ở mức trung tính hoặc hơi kiềm. Tuyệt đối không trồng trên đất chua, có độ axit cao gây ảnh hưởng đến cây trồng và dễ bị bệnh
– Tạo môi trường trồng có độ thoát nước tốt, tránh đọng nước gây ẩm.
– Không nên sử dụng hệ thống tưới nước từ trên cao xuống,
– Bón lót phân hữu cơ nở (hoặc có thể sử dụng phân chuồng được xử lý nấm hại kĩ) kết hợp với chế phẩm Trichoderma Tốt có nấm đối kháng trichoderma spp và xạ khuẩn.
– Bón cân đối N, P, K (nên lựa chọn loại phân phức hợp có chứa hàm lượng đạm nitrat cao).
Biện pháp xử lý bệnh
– Khi phát hiện bệnh, cần sử dụng các sản phẩm có chứa hoạt chất trị nấm bệnh để ngăn chặn bệnh hại phát triển, bà con tham khảo một số thuốc của Nghi Anh có chứa những thành phần sau:
+ Difenoconazole + Azoxystrobin (Nazosi)
+ Mancozeb (Kibul).
Nhóm thuốc này có tác dụng tiếp xúc, bám dính và lưu dẫn mạnh trong cây giúp diệt trừ nấm hại tốt và hiệu quả cao
Thuốc trừ bệnh
