Trong những năm qua, nông nghiệp Việt Nam vẫn tiếp tục phát triển song theo hướng hiện đại hoá hơn, ngành nông nghiệp ngày càng áp dụng những thành tựu khoa học, công nghệ để đạt được sản lượng và chất lượng cao hơn. Công nghiệp hoá, hiện đại hoá góp phần khiến cho ngành nông nghiệp được kiểm soát và phát triển theo hướng đúng đắn hơn, tuy nhiên những thay đổi về mặt môi trường, khí hậu lại gây ra một số khó khăn cho ngành này. Biểu hiện là ngày càng có nhiều biến đổi khiến khí hậu khó kiểm soát hơn, các loại vi khuẩn, virus phát triển mạnh mẽ hơn khiến cho quá trình trồng trọt, chăn nuôi phải đối đầu với nhiều khó khăn. Ngành nông nghiệp nói chung và trồng trọt nói riêng cũng gặp phải nhiều vấn đề mới, đòi hỏi người nông dân, các chủ trang trại, các hợp tác xã cần chủ động tích cực trong việc nắm bắt những kiến thức mới liên quan đến những bất lợi trong vụ mùa. Trong bài viết này, chúng ta cùng tìm hiểu về một trong những yếu tố ảnh hưởng rất lớn đến chất lượng mùa vụ, đó chính là các loại nấm bệnh. Trong số các loại nấm bệnh thường gặp không thể không kể tên bệnh đốm phấn trắng trên một số cây trồng như cây vừng, cây cao su, một số cây ăn quả…
Giới thiệu bệnh hại
Bệnh đốm phấn trắng do chủng nấm mang tên Oidium sp gây ra. Nấm tồn tại dưới dạng bào tử, thường xuất hiện trên một số cây công nghiệp như vừng mè, cao su.. và các cây ăn quả như xoài, chôm chôm… Bệnh gây ra những đốm phấn trắng như mốc, sợi nấm bao phủ vết bệnh trên các bộ phận của cây. Bệnh gây ra những ảnh hưởng nghiêm trọng đối với cây trồng và thường xuất hiện trong những mùa mưa ẩm, khi điều kiện nhiệt độ xuống thấp và độ ẩm không khí cao. Bệnh khiến cây kém phát triển, lá và hoa sớm rụng, giảm tỉ lệ tạo quả từ đó làm giảm phẩm chất của cây trồng.
Đối tượng gây hại
Ngoài các cây thường bị bệnh hại như chôm chôm, cao su, xoài, vừng… Oidium sp còn xâm nhập và gây hại trên các cây như đậu tương, nho, các loại ngũ cốc, hoa hồng, cà chua…. Đốm phấn trắng là một trong những bệnh hại phổ biến và gây ra nhiều ảnh hưởng đến cây trồng.
Dấu hiệu, triệu chứng bệnh hại
Dấu hiệu biểu hiện trên cây vừng (mè): Bệnh đốm phấn trắng gây ra những biểu hiện chủ yếu trên lá cây. Ban đầu lá xuất hiện những đốm nhỏ màu vàng nhạt, dần dần lan rộng ra không có hình dạng rõ ràng. Trên bề mặt vết bệnh có lớp phấn màu trắng dần chuyển vàng, bên trong có những chấm đen nhỏ là những ổ bào tử. Lá nhiễm bệnh dần dần khô vàng, khiến cây phát triển kém, rụng hoa và ít đậu quả.
Dấu hiệu biểu hiện trên cây cao su: Bệnh đốm phấn trắng gây ra những biểu hiện chủ yếu trên lá, gây hại nhiều ở những lá non. Nấm xâm nhập sau 7 đến 10 ngày sẽ hình thành ổ bào tử trong những vết bệnh loang lổ nằm rải rác trên lá. Vết bệnh ban đầu là những đốm nhỏ vàng, dần lan rộng và xuất hiện lớp phấn trắng như mốc ở cả hai mặt lá. Những lá non còn màu nâu nhạt bị xoăn lại, trở nên khô héo và rụng dần lá chét, tiếp đến là rụng cuống lá. Những lá dễ nhiễm bệnh là lá non dưới 2 tuần tuổi và những chồi non mọc lên sau mùa đông.
Dấu hiệu biểu hiện trên cây xoài: Bệnh đốm phấn trắng xâm nhập và gây bệnh trên cả lá, hoa, quả, nhất là hoa và chùm hoa xoài. Sau khi xâm nhập, nấm bệnh gây là lớp phấn trắng trên lá non, phát hoa và quả non. Thông thường bệnh phát triển từ ngọn của phát hoa, lan dần đến cuống hoa, quả non, lá non và cành. Hoa thường bị bệnh trước khi thụ phấn, quả khi bệnh sẽ dẫn đến biến đổi về hình dạng, méo mó, nhạt màu, khô và rụng sớm.
Dấu hiệu biểu hiện trên cây chôm chôm: Bệnh đốm phấn trắng gây hại trên cành non, lá non, hoa và quả non của cây, thường là vào thời điểm ra bông. Vết bệnh không có hình dạng nhất định, được bao trùm bởi một lớp phấn xám trắng của bào tử nấm và phát tán cực kỳ nhanh. Bệnh nặng dần khiến chùm hoa bị cong queo và khô dần. Trên quả non nhiễm bệnh, đầu gai bị đen và lan dần vào phía quả khiến quả méo mó biến dạng dần, khô héo (còn gọi là bệnh thối khô) và dần lan ra cả chùm quả, nhất là đối với những chùm ở phía ngoài nắng.
Điều kiện phát triển bệnh hại
Bệnh đốm phấn trắng chủ yếu phát triển ở môi trường có độ ẩm cao trên 80%. Đây cũng là điều kiện cho nhiều loại nấm khác phát triển. Đối với cây vừng (mè), cây xoài và cây chôm chôm do chủ yếu sống ở vùng khí hậu ấm nóng đồng bằng, nên bệnh đốm phấn trắng thường phát sinh vào những mùa nóng và có mưa nhiều, nhiệt độ 25 đến 30 độ C, độ ẩm không khí cao, thường là các tháng mùa xuân hè khi cây phát triển nhiều lá non, ra hoa và bắt đầu tạo quả. Riêng đối với cây cao su do đặc trưng thường được trồng trong những rừng cao su với diện tích lớn, bệnh đốm phấn trắng thường phát triển mạnh vào thời điểm tháng 2 đến tháng 3 dương lịch hàng năm, khi nhiệt độ xuống thấp, có nhiều sương mù và độ ẩm cao. Bệnh đốm phấn trắng gây hại nặng cho lá, hoa và quả, vậy nên trong những điều kiện thời tiết này, người nông dân cần chú ý phòng trừ bệnh hại này.
Nguyên nhân gây bệnh
Các nguyên nhân gây ra bệnh nấm đốm phấn trắng trên các cây trồng chủ yếu là do mầm bệnh còn trong môi trường sinh sống và do sự gia tăng độ ẩm không khí:
Chưa vệ sinh sạch sẽ tàn dư của bệnh còn sót lại trong đất hoặc trong môi trường canh tác
Trồng cây với mật độ quá dày: điều này khiến cho cây không có đủ không gian để phát triển, cũng như việc mọc chen chúc vào nhau khiến các cây dễ tiếp xúc và lan truyền mầm bệnh, tạo ra độ ẩm lớn hơn trong vườn cây
Bón phân mất cân đối: thực tế cho thấy bệnh đốm phấn trắng và các nấm bệnh khác thường gặp hơn ở những vườn cây bón quá nhiều đạm. Việc thừa đạm và thiếu các nguyên tố vi lượng sẽ khiến cây phát triển mạnh nhưng yếu ớt, sức đề kháng kém, khó chống chọi lại bệnh và tạo ra mật độ cây dày hơn
Do điều kiện thời tiết thay đổi: khi thời tiết trở nên ấm hơn làm cho độ ẩm không khí tăng cao là điều kiện thuận lợi cho các loại nấm bệnh phát triển. Trong điều kiện thời tiết này, người nông dân chăm sóc cây cần hết sức lưu ý kiểm soát các yếu tố khác để hạn chế tối đa sự phát triển gây hại và lây nhiễm của nấm bệnh.
Mức độ ảnh hưởng
Như đã nêu trên, bệnh đốm phấn trắng là một bệnh rất thường gặp và gây ảnh hưởng khá lớn cho cây trồng. Đối với cây vừng (mè), cây cao su, bệnh khiến cho lá cây héo vàng rồi rụng dần, thậm chí rụng cuống lá, dẫn đến cây sinh trưởng kém và khả năng ra hoa quả kém với cây vừng và hạn chế tạo mủ với cây cao su. Đối với các cây ăn quả, nấm bệnh khiến cho hoa yếu và rụng, làm giảm khả năng tạo quả, hoặc thậm chí có thể tạo quả nhưng khi phát triển, quả lại bị méo mó, dị dạng, héo quắt và rụng non. Như vậy có thể thấy được, nấm bệnh khiến cho cây giảm năng suất rất nhiều, ảnh hưởng đến chất lượng của thành phẩm thu hoạch. Ngoài ra với tốc độ lây lan rất nhanh, nấm bệnh có thể khiến một bộ phận rất lớn hoặc thậm chí cả vườn cây nhiễm bệnh. Vậy nên phát hiện sớm và có những biện pháp phòng trừ triệt để bệnh hại này là rất quan trọng.
Biện pháp phòng trừ
Một số biện pháp phòng trừ bệnh đốm phấn trắng có thể kể đến như sau:
Lựa chọn giống cây trồng khoẻ mạnh, kháng bệnh: một số giống cây cao su thường nhiễm bệnh nặng như VM515, PB235, RRIV4 ta có thể hạn chế lựa chọn những giống này; lựa chọn cây giống khỏe mạnh, phát triển tốt, không còi cọc và không có dấu hiệu nhiễm bệnh
Kiểm tra, theo dõi vườn thường xuyên: theo dõi phát hiện sớm các triệu chứng của nấm bệnh cũng như kiểm tra nếu cây bị các loại sâu bệnh hại khác tấn công, gây ra các tổn thương cũng dễ làm nấm bệnh xâm nhập hơn.
Đối với các cây ăn quả như xoài, chôm chôm: sử dụng nạng chống đỡ các chùm chôm chôm dưới tán tráng để tiếp xúc gần mặt đất và quá trực tiếp dưới ánh nắng lâu ngày, có thể thực hiện bọc quả khi quả còn non…
Xử lý thoát nước tốt giúp vườn thông thoáng hơn
Trồng cây với mật độ thích hợp để đảm bảo không gian phát triển của cây, đồng thời hạn chế làm độ ẩm tăng cao, hạn chế sự lây lan của mầm bệnh
Vệ sinh các thiết bị làm vườn vì bào tử nấm có thể tồn tại trong lòng đất và bám vào các nông cụ rồi lây lan vào cây.
Cắt bỏ những bộ phận nhiễm bệnh của cây và đem đi tiêu huỷ sạch sẽ tránh để bào tử nấm còn sót lại trong tàn dư và lây nhiễm sang mùa vụ sau
Bón phân cân đối: kiểm soát lượng phân đạm bón vào vườn, tránh để vườn thừa đạm, bổ sung các nguyên tố vi lượng và phân chuồng hoai mục để tăng sức đề kháng cho vườn cây.
Biện pháp xử lý
Khi mới chớm bệnh cần loại bỏ và tiêu huỷ phần bệnh trước để ngăn chặn tối đa sự lây lan. Kết hợp sử dụng các loại thuốc có chứa hoạt chất diệt nấm để tăng hiệu quả trừ bệnh. Bà con có thể tham khảo các sản phẩm thuốc trừ bệnh của Nghi Anh như Kibul, Nazosi, Sunfur,…
Thuốc trừ bệnh
