Hằng năm vào mỗi dịp lễ tết hoặc trong những ngày rằm, mùng 1 âm lịch, các bà các mẹ lại đi chợ sớm để lựa chọn những loại hoa trang trí hoặc bày trên ban thờ. Trong đó, có lẽ cúc là loài hoa được trồng phổ biến nhất vì chúng có màu sắc đẹp, phù hợp với khí hậu Việt Nam, dễ trồng và được người tiêu dùng ưa chuộng. Hoa cúc được ưa dùng trong nhiều dịp, kể cả trưng bàn thờ những ngày lễ hay dùng để cắm trang trí. Hiện nay có rất nhiều loại hoa cúc được trồng phổ biến tại Việt Nam, trong đó có các giống cúc vạn thọ, cúc đại đoá, cúc hoạ mi, cúc đồng tiền, cúc bách nhật,… Từ đó, trồng hoa cúc cũng trở thành một nghề mang lại cho người nông dân nguồn thu nhập lớn. Tuy nhiên, trong quá trình canh tác, hoa cúc thường hay gặp một số bệnh, trong đó bệnh đốm đen rất thường gặp và gây hại ảnh hưởng rất lớn đến năng suất và phẩm chất hoa. Bài viết này sẽ cung cấp những thông tin về nguyên nhân, triệu chứng cũng như những biện pháp phòng trừ bệnh hại này để bà con nông dân nắm được và chăm sóc hoa cúc tốt hơn.
Giới thiệu bệnh hại
Bệnh đốm xám đen trên lá hoa cúc được gây ra bởi nấm Septoria chrysanthemi Halst thuộc họ Sphaeropsis Ceae, bộ Sphaeropsidales, lớp Coelomycetes. Nấm gây bệnh là một loại nấm đa bào, không màu, bào tử nấm phân nhiều nhánh, nấm gây bệnh sinh sản dưới hình thức vô tính, tạo thành các quả cành hình cầu. Đường kính bào tử nấm 70-130 micro met, có màu nâu hoặc nâu đen. Cành bào tử nấm là dạng bào tử phân sinh đơn bào, có hình gậy, dài và mảnh, thon gọn về phía hai đầu, mỗi đầu thường có 3 đến 5 ngăn. Bào tử nấm phát triển thuận lợi trong điều kiện độ ẩm cao, lây lan qua nước tưới hoặc nước sương. Mức độ lây nhiễm và thời kỳ tiềm dục của bệnh dài hay ngắn còn phụ thuộc vào các giống cúc và có vết thương hở trên lá hay không.
Đối tượng gây hại
Nguồn bệnh chủ yếu của bệnh đốm đen lá hoa cúc là những tàn dư từ mùa vụ trước tồn tại dưới dạng sợi nấm, còn sót lại trên đồng ruộng. Ngoài hoa cúc, nấm cũng gây hại trên một số loại cây như ớt, chanh dây…
Dấu hiệu, triệu chứng bệnh hại
Bệnh hại chủ yếu trên lá, lúc đầu là một điểm nhỏ như mũi kim màu nâu xám, sau đó mô bệnh lan rộng có dạng hình tròn hoặc hình bầu dục thon dài, trung tâm vết bệnh có màu trắng xám với độ rộng khoảng 0,5 đến 1 cm. Những vết bệnh nhỏ dần phát triển và liên kết với nhau tạo thành những đốm lớn, về sau màu xám xuất hiện lốm đốm những vết màu đen, lâu dần khiến lá bị thối nhũn, toàn bộ phiến lá thối đen. Khi thời tiết khô hanh dần, vết bệnh dễ bị rách hoặc nứt, vỡ ra giải phóng các bào tử nấm bệnh.
Điều kiện phát triển bệnh hại
Bệnh đốm đen lá hoa cúc thường phát sinh và gây hại nặng nề trong điều kiện ẩm ướt, nhiệt độ không khí tăng cao và mưa gió nhiều. Đây là kiểu thời tiết đặc trưng ở miền Bắc nước ta vào giai đoạn tháng 4 đến tháng 7 hàng năm, cuối vụ Xuân Hè. Các giống hoa Cúc vàng Đài Loan, vàng Đà Lạt và cúc trắng Nhật thường có mức độ nhiễm bệnh và gây hại nặng hơn. Giống cúc của Singapore có khả năng chống chịu bệnh cao hơn. Các nghiên cứu cho thấy những vùng trồng hoa cúc trũng thấp, thoát nước không tốt, mật độ cây trồng quá dày cũng khiến cho nấm bệnh dễ lây lan hơn. Bệnh hại nặng trên các ruộng hoa cúc trồng độc canh nhiều năm mà không luân canh với những cây trồng khác.
Sự phát triển của bệnh còn liên quan mật thiết với những vết thương hở được tạo ra bởi sự phá hại của các loại côn trùng và những vết thương gây ra bởi nông cụ và con người trong quá trình cắt tỉa, chăm sóc vun xới. Bệnh cũng gây thiệt hại nặng nề trên những ruộng hoa cúc bón NPK không cân đối, thừa đạm, thiếu Kali.
Nguyên nhân gây bệnh
Một số nguyên nhân gây ra bệnh đốm xám đen trên lá của hoa cúc có thể được chỉ ra như sau:
Do nguyên nhân thời tiết: Bệnh gây hại trong điều kiện thời tiết ẩm ướt và nhiệt độ cao, vậy nên trong mùa mưa từ tháng 4 đến tháng 7 bệnh có nguy cơ phát sinh và phát triển mạnh, vậy nên trong thời điểm này người nông dân cần lưu ý phòng bệnh cho cây.
Do điều kiện canh tác: nghiên cứu chỉ ra những vườn trồng hoa với mật độ quá dày, có điều kiện tưới tiêu, thoát nước kém có nguy cơ nhiễm bệnh cao hơn so với những ruộng khác. Ngoài ra bào tử nấm tồn tại trong những tàn dư cây bệnh, vậy nên ruộng vườn chưa được vệ sinh sạch sẽ dế khiến cho nấm bệnh có điều kiện phát triển hơn.
Do điều kiện dinh dưỡng, phân bón: Những ruộng bón quá nhiều phân đạm gây ra mất cân bằng dinh dưỡng có nguy cơ nhiễm bệnh cao hơn
Do các nấm bệnh, côn trùng khác: nấm bệnh và côn trùng gây hại cho gây khi đã xâm nhập và tạo ra các vết thương hở sẽ dễ khiến cho nấm bệnh đốm đen dễ xâm nhập gây hại ở cây hoa cúc hơn.
Mức độ ảnh hưởng
Bệnh đốm đen trên lá hoa cúc gây hại chủ yếu trên lá, tuy nhiên lại gây ảnh hưởng lên toàn bộ cây hoa. Nếu không phòng trừ và ngăn chặn bệnh hại, bệnh có thể phát triển rất nghiêm trọng, các đốm bệnh này kết hợp với nhau tạo thành mụn nước lớn với nhiều đốm đen nhỏ (bào tử), khiến lá vàng và rụng, cây phát triển kém, hoa nhỏ. Nếu bệnh phát triển quá nặng khiến cây rụng hết lá và không còn đủ điều kiện quang hợp sẽ dẫn đến chết cây và gây ra thiệt hại đến vụ mùa. Điều này làm ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng phẩm chất của cây hoa, từ đó dẫn đến ảnh hưởng đến thu nhập của bà con nông dân. Vậy nên nắm rõ nguyên nhân phát sinh bệnh hại và những biện pháp phòng trừ là rất quan trọng trong quá trình canh tác cây hoa cúc.
Biện pháp phòng bệnh
Để phòng trừ bệnh đốm đen lá hoa cúc, bà con nông dân cần kết hợp áp dụng các biện pháp quản lý dịch hại như sau:
– Biện pháp quản lý giống: Mức độ nhiễm bệnh của các giống hoa cúc khác nhau nên việc lựa chọn giống có vai trò rất quan trọng trong việc trừ bệnh sau này
– Biện pháp canh tác:
+ Chọn đất cao ráo, lên luống cao, bố trí hệ thống tưới tiêu, thoát nước tốt
+ Trồng cây với mật độ vừa phải, không quá dày để cây có môi trường phát triển đầy đủ
+ Không độc canh cây hoa cúc trong nhiều năm, nên luân canh với các cây khác họ
+ Bón phân cân đối: Nên bón lót phân chuồng hoai mục trước khi trồng cây, bón phân cân đối, tránh tình trạng thừa đạm – thiếu kali
+ Vệ sinh đồng ruộng sạch sẽ sau thu hoạch và trước khi gieo trồng để hạn chế mầm bệnh
+ Nếu có điều kiện có thể gieo trồng canh tác trong nhà vòm để hạn chế các tác hại của thời tiết, sâu bệnh…
+ Thường xuyên thăm vườn để phát hiện kịp thời các sâu bệnh hại cây
Biện pháp xử lý bệnh
Trường hợp bệnh xuất hiện có thể sử dụng một số loại thuốc có chứa một trong số các hoạt chất có hiệu quả phòng trừ bệnh nấm như: Mancozeb, Azoxystrobin, Difenoconazole,…Bà con hãy tham khảo một số sản phẩm điển hình của Nghi Anh: Kibul, Nazosi, Sunfur,…
Thuốc trừ bệnh
Cây cúc của mình bị như vậy có phải của bệnh này không ạ. Có cách nào khắc phục không? Cảm ơn