Giới thiệu bệnh hại
Bệnh ghẻ khoai lang tên khoa học là Sphaceloma batatas Sawada hiện nay là một bệnh khá phổ biến gây thiệt hại đối với những khu vực trồng khoai hiện nay.
Bộ phận non của cây khoai lang luôn là nơi bắt đầu của nguồn bệnh. Khi nhiễm bệnh bộ phận này thường biến dạng sau đó ảnh hưởng đến sự sinh trưởng và phát triển của cây dẫn đến củ nhỏ hoặc rất ít củ. Nghe thì có vẻ không nghiêm trọng nhưng nếu bệnh hại trên diện rộng thì có thể dẫn đến thất thu đối với người nông dân trồng khoai lang.
Đối tượng gây hại
Bệnh do nấm gây hại trên phần non của dây khoai lang
Dấu hiệu của bệnh hại
Bệnh ghẻ khoai lang có thể nhận biết thông qua phần thân và lá cây nhất là các bộ phận non. Thường các phần bệnh chuyển từ màu trắng xám sang màu nâu nhạt, kích thước thường là tròn hoặc bầu dục dài, theo thời gian thì bề mặt phần bệnh sẽ chuyển sang sần sùi màu nâu xám có thể là nâu tối. Các phần bệnh có khả năng liên kết tạo thành vệt hay đám trên thân khoai và phần cuống lá.
Biểu hiện tại thân và cuống lá: Biểu hiện ban đầu nhận thấy chính là biểu hiện đặc trưng như nêu trên của bệnh ghẻ khoai lang. Các vệt bệnh chuyển màu, bề mặt thay đổi thường có kích thước tròn hoặc bầu dục và đôi khi liên kết tạo đám.
Trên riêng phần lá: Vết bệnh thường là những đám nhỏ, màu thường là nâu trên thân chính. Khi vết bệnh nặng hơn thì gân lá bị co lại và cả chiếc lá cũng co lại quăn queo hoặc bị đổi kích thước lá.
Riêng phần mặt dưới của lá, vùng bệnh sẽ tụ lại thành đám nhỏ trên những gân chính và khiến lá co, cong xoăn tít lại, thân và cuống lá bắt đầu bị teo và cũng còi cọc. Triệu chứng phần hình do bệnh ghẻ gây ra sẽ gần giống với các bệnh do virus gây hại ở lá khoai lang.
Nguyên nhân phát sinh bệnh hại
Bệnh do nấm sphaceloma batatas gây ra trực tiếp trên cây. Các yếu tố lây truyền bệnh có rất nhiều, nhưng vết thương cọ xát, thân lá tiếp xúc qua mưa, lây truyền từ côn trùng và việc dùng giống có sẵn mầm bệnh là những nguyên nhân chủ yếu. Lý do khoai lang ngon và khỏe mạnh khi trồng ở đất cát vì đất thịt khả năng khoai bị nhiễm bệnh cao hơn. Tương tự như vậy trồng luống thì hạn chế được hơn nguy cơ nhiễm bệnh ghẻ.
Hiện nay ở Việt Nam, ghẻ ảnh hưởng nhất ở hai vụ chính xuân hạ và thu đông. Trong đó vụ xuân hạ bị ảnh hưởng nặng nề nhất, khoảng 50-60 ngày sau khi trồng (đây là khi thân lá sinh trưởng mạnh) thì cây sẽ bị nhiễm nặng nhất. Hầu hết ruộng khoai đều nhiễm bệnh nên giống cũng bị nhiễm bệnh. Các giống khoai mới thì sẽ có khả năng nhiễm bệnh thấp hơn những giống gây trực tiếp từ ruộng
Điều kiện phát triển bệnh hại
– Sự lan truyền của nấm bệnh trên đồng ruộng chủ yếu qua vết thương cọ xát, tiếp xúc giữa thân lá, qua mưa hay côn trùng tiếp xúc lây truyền và thói quen sử dụng dây khoai nhiễm bệnh làm giống.
– Khoai lang trồng nơi đất trũng hay đất thịt nặng thì dễ bị nhiễm bệnh hơn. Và khoai lang trồng bãi có mức độ bệnh nặng hơn với trồng luống. Hiện nay tại nước ta bệnh ghẻ khoai lang xuất hiện ở vụ xuân hè và vụ đông xuân. Và gây thiệt hại cao hơn ở vụ xuân hè.
Mức độ ảnh hưởng
Trong các giai đoạn sinh trưởng khác nhau thì mức độ nhiễm bệnh cũng khác nhau. Khoảng sau 35 ngày trồng thì khả năng nhiễm bệnh nặng nhất, đây cũng là thời điểm thân lá phát triển mạnh mẽ nhất.
Mỗi một loài giống sẽ có hình thái biểu hiện nhiễm bệnh khác nhau nhưng hầu hết các loại giống nước ta hiện nay đều có nguy cơ nhiễm bệnh cao. Giống Muống Bí, Chiêm dâu là có mức độ nhiễm nặng nhất. Tiếp theo là giống khoai Lim, Đà Nẵng có mức độ nhiễm bệnh nhẹ hơn và khoai Hoàng Long thì có khả năng chống chịu bệnh. Các giống khoai khác như VSP2, VSP3, V3 – 158 và một số giống vô tính BIS 183, BIS 186,…thì còn có khả năng kháng bệnh cao, và được nhân bản trồng tại Fiji, Papua, Tonga, Indonesia và Philippines.
Biện pháp phòng bệnh
Biện pháp giống:
Chọn thật kỹ giống cây trước khi tiến hành trồng. Ưu tiên các loại giống có sức kháng bệnh cao hoặc các loại có khả năng chống chịu bệnh hoặc biểu hiện nhẹ để trồng giúp hạn chế những thiệt hại của bệnh.
Biện pháp canh tác
Bà con cần chú ý đánh luống cao, chủ động tưới tiêu phù hợp cho cây ở từng giai đoạn phát triển. Đặc biệt ở phần chọn đất trồng cũng hết sức lưu ý loại đất phù hợp, vệ sinh đất trước khi trồng để tránh lây bệnh từ những mầm bệnh còn sót lại trong đất.
Biện pháp kiểm dịch thực vật:
Thường xuyên thăm nom ruộng khoai. Khi phát hiện ra cây nhiễm bệnh cần nhanh chóng loại bỏ cây ra khỏi ruộng trồng để tránh lây lan trên diện rộng.
Biện pháp xử lý bệnh
Kinh nghiệm truyền thống
Bà con nên chọn giống kỹ ngay từ đầu. Khi phát hiện mầm bệnh thì lập tức tách cây nhiễm bệnh ra khỏi ruộng để tránh lây lan.
Biện pháp hóa học
Xử lý trước khi trồng bằng cách ngâm củ hoặc cành trong dung dịch thuốc Kibul – sản phẩm trừ bệnh của Nghi Anh, nồng độ 0.2-0.3% trong 15 phút.
Thuốc trừ bệnh 
Khi phát hiện những triệu chứng đầu tiên trên đồng ruộng thì một số sản phẩm đặc trị như Nazosi…có thể phun để ngăn chặn nấm bệnh. Nếu biểu hiện bệnh nặng thì phun lặp lại lần 02 cách nhau 5 – 7 ngày và cách ly trong vòng 7 ngày
Câu hỏi thường gặp
Bệnh ghẻ khoai lang phát sinh, phát triển ở giai đoạn nào trên cây khoai lang?
Vết bệnh có đặc điểm như thế nào?
Trị bệnh bằng cách nào?
