Giới thiệu bệnh hại
Nho là một loại cây ăn quả thân leo rất phổ biến ở trên thế giới và Việt Nam, có nguồn gốc từ các vùng ôn đới khô ở châu Âu và châu Á. Có rất nhiều giống nho khác nhau với các màu quả đa dạng từ xanh, vàng, tím, đỏ, đen,… các hình dạng như tròn, bầu dục, thuôn dài (nho ngón tay). Quả nho mang lại giá trị dinh dưỡng cao với nhiều dưỡng chất và vitamin, đồng thời chứa một số chất chống oxy hóa và tốt cho sức khỏe. Quả nho được sử dụng để ăn luôn hoặc chế biến thành 1 số loại thực phẩm rất phổ biến như rượu nho, siro nho, nho khô, nước ép nho,… từ đó chế biến thành vô cùng nhiều các đồ uống và bánh kẹo khác nhau. Một số loại nho được trồng theo quy trình, công nghệ hiện đại thậm chí còn rất đắt đỏ, giá lên đến hàng triệu đồng một chùm như nho mẫu đơn, nho sữa,… có xuất xứ từ Hàn Quốc hoặc Nhật Bản. Chính vì vậy, trồng nho được xem là một ngành mang lại kinh tế và việc làm cho rất nhiều người.
Tại Việt Nam cũng có một số vùng trồng nho nhưng lớn nhất phải kể đến Ninh Thuận, nơi có sản lượng nho nhiều nhất và chất lượng nổi tiếng nhất. Trồng nho đem lại nguồn thu kinh tế lớn và trở thành đặc sản đối với địa phương này. Tuy nhiên trong quá trình canh tác, cây nho cũng thường mắc phải rất nhiều bệnh hại ảnh hưởng đến sản lượng và năng suất và nếu không giải quyết kịp thời sẽ ảnh hưởng đến cả vùng trồng nho. Trong số đó có bệnh gỉ sắt là bệnh rất thường gặp và gây hại trên các giống nho. Vậy nguyên nhân và các biện pháp phòng trừ căn bệnh hại này ra sao?
Tác nhân gây bệnh
Theo các nghiên cứu, bệnh gỉ sắt do một loại nấm mang tên Pysopella Vitis gây nên.
Triệu chứng, dấu hiệu bệnh hại
Bệnh gỉ sắt ở nho gây ảnh hưởng đến hệ tán nặng nhất. Nấm chủ yếu gây hại trên những lá già và lá bánh tẻ nên thường xuất hiện vào cuối vụ. Trên lá gần những gân lá phía gần cuống sẽ xuất hiện những đốm nhỏ màu vàng nhợt nhạt có đường kính 0.5 – 1.5 mm, thường xuất hiện ở mặt dưới của lá. Dần dần, những đốm này phát triển thành các cấu trúc sản sinh bào tử gọi là mụn mủ, lan rộng và chiếm dần diện tích của lá. Lúc này mụn mủ thường có màu đậm hơn như vàng cam, nâu thẫm hoặc nâu đen, có màu như màu gỉ sắt. Các mụn mủ to dần và liên kết với nhau, có khi đến hàng chục mủ to trên một lá, khiến lá giảm diện tích quang hợp, vàng dần rồi rụng đi. Bệnh có thể lan ra cuống lá và thân nhưng ít khi bắt gặp trên hoa và quả. Bệnh thường gặp vào cuối vụ thu hoạch.
Điều kiện, yếu tố phát triển
Bệnh gỉ sắt thường xuất hiện vào đầu mùa xuân và khoảng tháng 8 đến tháng 12 âm lịch. Bệnh phát triển mạnh với điều kiện thời tiết có mưa nhỏ, độ ẩm cao trên 80%, nhiệt độ thích hợp cho nấm bệnh sinh sôi là 18 đến 25 độ C. Vào thời tiết giao mùa, khi nhiệt độ bắt đầu tăng cao (vụ đông xuân) hoặc xuống thấp (vụ hè thu) là nhiệt độ thích hợp cho nấm phát triển, kèm theo đó là những cơn mưa phùn, mưa rải rác khiến độ ẩm không khí tăng cao khiến nấm gỉ sắt và các loại nấm khác đều có khả năng sinh sôi mạnh mẽ hơn. Trong điều kiện có những cơn gió thì bào tử nấm cũng lây lan theo mưa và gió, dễ dàng tiếp cận những cây xung quanh nếu không được điều trị kịp thời.
Nguyên nhân gây bệnh
Một số nguyên nhân gây ra các bệnh nấm hại cây trồng nói chung và bệnh nấm gỉ sắt nói riêng có thể được chỉ ra như sau:
Trồng cây với mật độ chưa hợp lý: Nho là cây thân leo nên trong quá trình sinh trưởng, các cây dễ đan xen vào nhau, nếu trồng với mật độ không hợp lý dẫn đến cây không đủ không gian để phát triển, cây còi cọc và tạo ra độ ẩm lớn, là điều kiện khiến nấm bệnh phát triển mạnh hơn
Chưa vệ sinh sạch sẽ tàn dư từ vụ trước: Bào tử nấm còn sót lại trong những cây bị bệnh chưa được tiêu huỷ hết từ vụ trước có thể tồn tại rất lâu trong đất và dễ dàng lây lan cho những cây khác
Bón phân mất cân đối: Những vườn cây bón phân mất cân đối, thừa đạm sẽ khiến cho cây phát triển quá mức nhưng yếu ớt, sức đề kháng kém, dễ bị nhiễm bệnh, đồng thời gây ra tăng độ ẩm trong vườn cây
Do điều kiện thời tiết thay đổi, nhiệt độ và độ ẩm tăng cao là môi trường thích hợp cho nấm bệnh phát triển, trong những điều kiện thời tiết này người nông dân phải đảm bảo hạn chế những yếu tố khác để nấm bệnh không gây hại
Do hệ thống tưới tiêu và thoát nước cũng ảnh hưởng đến độ ẩm của vườn cây
Do các sâu bệnh hại khác: nấm bệnh xâm nhập vào cây thông qua nước mưa, nước tưới và gió, qua các vết thương hở trong quá trình canh tác hoặc do côn trùng gây ra, vậy nên đối với các trường hợp này, người nông dân cần phòng chống các bệnh hại khác nữa
Mức độ ảnh hưởng
Bệnh gỉ sắt trên cây nho tuy không nguy hiểm bằng bệnh mốc sương tuy nhiên đây là một bệnh thường gặp và ảnh hưởng không nhỏ đến vườn cây. Như đã kể trên, nấm bệnh gây ra những đốm mụn trên lá, khi lan rộng sẽ làm giảm diện tích quang hợp của lá, dẫn đến chết và rụng lá. Điều này cũng ảnh hưởng đến cây tuy nhiên không quá nhiều. Bệnh chủ yếu thường gặp vào cuối vụ, tuy không ảnh hưởng hoặc ít ảnh hưởng đến quả nhưng làm giảm sức đề kháng và ảnh hưởng đến sản lượng và chất lượng quả mùa sau. Điều này làm giảm chất lượng quả, quả ít và không lớn, không đều quả, dẫn đến giảm giá trị của quả nho. Trong khi nho là một loại trái cây có nhu cầu rất lớn trên thị trường, hiện nay cũng rất nhiều loại nho nhập khẩu từ Trung Quốc, Hàn Quốc, Nhật Bản, châu Âu, châu Mỹ,… nho Việt Nam nếu như chất lượng quả không tốt thì không thể cạnh tranh với các giống nho này. Trong tình thế nâng tầm giá trị của hàng nông sản Việt Nam chất lượng cao như hiện nay, việc phòng ngừa các bệnh hại cho cây trồng là rất cần thiết cho người nông dân.
Biện pháp phòng trừ
Một số biện pháp phòng trừ bệnh gỉ sắt trên cây nho có thể kể đến như sau:
Lựa chọn giống cây trồng khoẻ mạnh, kháng bệnh, lựa chọn cây giống khỏe mạnh, phát triển tốt, không còi cọc và không có dấu hiệu nhiễm bệnh
Kiểm tra, theo dõi vườn thường xuyên: theo dõi phát hiện sớm các triệu chứng của nấm bệnh cũng như kiểm tra nếu cây bị các loại sâu bệnh hại khác tấn công, gây ra các tổn thương cũng dễ làm nấm bệnh xâm nhập hơn.
Xử lý thoát nước tốt giúp vườn thông thoáng hơn
Trồng cây với mật độ thích hợp để đảm bảo không gian phát triển của cây, đồng thời hạn chế làm độ ẩm tăng cao, hạn chế sự lây lan của mầm bệnh
Vệ sinh các thiết bị làm vườn vì bào tử nấm có thể tồn tại trong lòng đất và bám vào các nông cụ rồi lây lan vào cây.
Cắt bỏ những bộ phận nhiễm bệnh của cây và đem đi tiêu huỷ sạch sẽ tránh để bào tử nấm còn sót lại trong tàn dư và lây nhiễm sang mùa vụ sau
Bón phân cân đối: Kiểm soát lượng phân đạm bón vào vườn, tránh để vườn thừa đạm, bổ sung các nguyên tố vi lượng và phân chuồng hoai mục để tăng sức đề kháng cho vườn cây.
Biện pháp xử lý bệnh
Khi cây đã có dấu hiệu lá bị nhiễm bệnh, cần phải được loại bỏ ngay, xới đất gần gốc để loại bỏ những lá rụng, sau đó bạn đem toàn bộ số lá bệnh này đi đốt. Tham khảo các loại thuốc trừ nấm để ngăn cản sự phát triển và lây lan như: Kibul, Nazosi,…
Thuốc trừ bệnh 
Câu hỏi thường gặp
Bệnh gỉ sắt phát sinh, phát triển ở giai đoạn nào trên cây nho?
Vết bệnh có hình dạng như thế nào?
Trị bệnh bằng cách nào?
