Giới thiệu bệnh hại
Bệnh gỉ sắt ổi có tên khoa học là Phragmidium mucronatum, thuộc lớp nấm đảm Basidiomycetes
Đây là một bệnh hại rất phổ biến trên cây trồng như ổi, phong lan, ngô, cà phê… đặc biệt trong vườn ổi ta sẽ bắt gặp nhiều bệnh gỉ sắt. Bệnh gỉ sắt mặc dù chưa quá nguy hiểm nhưng nếu không xử lý kịp thời thì sẽ ảnh hưởng đến quá trình sinh trưởng và năng suất thu hoạch trái ổi của cây, để càng lâu thì bệnh càng nặng và bà con sẽ lại càng khó tìm phương thức chữa trị hơn. Nếu không tìm hiểu phát hiện sớm có thể khiến cây rụng lá, sinh trưởng kém và gây ảnh hưởng đến năng suất cây trồng.
Đối tượng gây hại
Bệnh do nấm Puccinia psidii gây ra. Loại nấm này hiện có rất nhiều chủng loại khác nhau. Chủng loại này thuộc họ nấm đảm Basidiomycetes
Dấu hiệu của bệnh hại
Bệnh gỉ sắt ta quan sát thấy xuất hiện chủ yếu trên lá, các vết bệnh đầu tiên màu vàng nhạt, là các chấm nhỏ, khi nấm phát triển thì kích thước vết bệnh phát triển lớn dần thành ổ bào tử hạ màu vàng nâu. Cuối cùng thì những vết bệnh biến thành các vết như rỉ sắt màu nâu đen.
Trên cây ổi, bệnh gỉ sắt thường xuất hiện trên lá, cành và lá non. Tại giai đoạn này, vi khuẩn nấm dễ tấn công làm ổ và phát triển.
Ban đầu, khi mới nhiễm bệnh, dưới mặt sau của lá ổi sẽ xuất hiện các chấm vàng tròn nhỏ. Một thời gian sau, ta thấy các đốm nhỏ tăng số lượng liên kết và bao phủ gần như mặt sau của lá. Giai đoạn này diễn ra khá nhanh nên cần chú ý quan sát để phát hiện bệnh.
Khi bệnh nặng hơn, ta thấy các vết chuyển rỉ sắt nâu đen trên lá. Điều này khiến cho lá cây quang hợp kém hơn từ đó cây kém phát triển còi cọc, lá có thể bị rụng. Trên quả non thì dấu hiệu tương tự, vết gỉ sắt trên quả tới lúc thu hoạch.
Nguyên nhân phát sinh bệnh hại
Nguyên nhân chủ yếu gây nên bệnh là do nấm Puccinia psidii gây ra. Và loại nấm này được tự sinh ra trong điều kiện môi trường sau:
Ở những nơi có khí hậu lạnh, nấm tồn tại qua mùa đông bằng bào tử đông trong tàn dư cây bệnh ở sẵn trên đất, khi mùa xuân đến bào tử sẽ nảy mầm hình thành đảm và bào tử đảm. Đảm và bảo từ đảm theo gió lan truyền xâm nhập vào lá non trên cây ổi, hoặc cành, quả non tạo vết vàng và bắt đầu phát triển. Với trường hợp qua đông nảy mầm xâm nhập thì giai đoạn bào tử xuân sẽ không hình thành. Ở những nơi có nhiệt độ nóng nấm tại bằng bào tử hạ (cũng có thể bào tử đông) sẽ nảy mầm và xâm nhập đầu tiên trên đồng ruộng.
Với thời tiết ở nhiệt độ thuận lợi (thường từ 15 đến 35 độ C, tùy thuộc vào chủng nấm gây bệnh) sẽ phát triển mạnh mẽ, gây ảnh hưởng xấu đến cây trồng. Các bào tử nấm của gỉ sắt đều có khả năng lan truyền theo gió đi rất xa. Con người, động vật và công cụ làm đồng cũng có thể là nhân tố giúp nấm lan truyền.
Điều kiện phát triển bệnh hại
Tại nhiệt độ 10 – 30 độ C hoặc thích hợp nhất là 16 – 22 độ C bào tử nấm có thể nảy mầm. Nhiệt độ 15 – 24 độ C là điều kiện tốt nhất cho nấm hình thành bào tử hạ và xâm nhập qua lỗ khí để lây bệnh trên bộ phận non của cây ổi. Ở nhiệt độ 2 – 6 độ C, nhiệt độ lạnh nên bào tử hạ không thể hình thành. Bào tử nấm ưa hoạt động trong điều kiện ẩm độ cao trên 95 %. Giọt nước ướt trên bề mặt lá, hay hạt sương là điều tốt để nấm nảy mầm và xâm nhập, vì vậy giọt sương đêm, sương mù rất có tác dụng đối với sự phát triển gây hại của bệnh gỉ sắt. Trong điều kiện môi trường thích hợp, bào tử hạ nảy mầm xâm nhập ký chủ đến khi hình thành. Các bào tử tiếp tục phát triển sau 8 – 10 ngày sau mới phá vở biểu bì của mình và lộ ra ngoài để phát tán.
Cành, lá và quả non của ổi khi mới bị nấm xâm nhập có đốm vàng nhỏ. Sau đó liên kết thành mảng tạo màu nâu như gỉ sắt gây ảnh hưởng sinh trưởng phát triển của cây.
Mức độ ảnh hưởng
Bệnh gỉ sắt bắt gặp ở rất nhiều giống cây không chỉ ổi. Vì bệnh tiến triển khá chậm nên cần chú ý để phát hiện và xử lý kịp thời. Hiện nay nấm bệnh phát triển và gây hại ở hầu hết các khu vực trồng ổi nước ta đặc biệt gây hại nặng và thời gian khí hậu ẩm ướt và lây lan qua đường gió nên mức độ nhiễm bệnh rất nhanh và rộng.
Biện pháp phòng bệnh
Biện pháp giống:
Chọn thật kỹ giống cây trước khi tiến hành trồng. Chọn những cây khỏe mạnh có nguồn gốc rõ ràng. Ưu tiên các loại giống có sức kháng bệnh cao hoặc các loại có khả năng chống chịu bệnh hoặc biểu hiện nhẹ để trồng giúp hạn chế những thiệt hại của bệnh.
Tiến hành ngâm ủ giống, làm sạch hạt trước khi gieo trồng
Chọn cây giống có sức chống chọi với bệnh gỉ sắt.
Biện pháp canh tác
- Vệ sinh đồng ruộng thường xuyên, thu gom tàn dư có nguy cơ lây bệnh đảm bảo không có mầm bệnh ở đất hoặc khu vực lân cân
- Sử dụng nguồn giống không có mầm bệnh, hoặc có sức chống chọi bệnh cao.
- Lưu ý trồng đúng khoảng cách mật độ, không trồng quá gần nhau để vườn thông thoáng, ngăn chặn nấm phát triển
- Bón phân đầy đủ, cân đối dinh dưỡng đất trồng cho từng giai đoạn sinh trưởng và phát triển của cam chanh. Nếu cây phát triển khỏe mạnh thì sẽ hạn chế được nhiều sự phát sinh phát triển và gây hại của các đối tượng sâu bệnh hại. Cần tăng cường Kali cho cây.
Biện pháp kiểm dịch thực vật
Thường xuyên thăm nom vườn ổi nhất là khi cây còn non và thời kỳ cây ra hoa kết trái. Khi phát hiện ra cây nhiễm bệnh thì cần nhanh chóng loại bỏ ngay cây ra khỏi ruộng trồng hoặc phạt cành lá nhiễm bệnh để tránh lây lan trên diện rộng. Tiến hành làm sạch khu vực nhiễm bệnh tránh lây lan.
Biện pháp xử lý bệnh
Kinh nghiệm truyền thống
Bà con nên chọn giống kỹ ngay từ đầu. Khi phát hiện mầm bệnh thì lập tức tách cây nhiễm bệnh ra khỏi ruộng để tránh lây lan. Chọn vị trí trồng ổi sao cho cao, thoáng nhiều ánh sáng tránh ẩm thấp để hạn chế sinh sôi và lây lan của nấm bệnh.
Biện pháp hóa học
Khi phát hiện bệnh cần tìm loại thuốc phù hợp để phun. Một số loại thuốc của Nghi Anh bà con nên tham khảo: Kibul, Nazosi,… là loại thuốc vừa dùng để giúp loại bỏ bào tử nấm từ khi chưa hình thành, giúp cây có thể chống chọi tốt hơn với bệnh từ bé. Thuốc có chứa hoạt chất Azoxystrobin, Mancozeb trừ bệnh phổ rộng có hiệu quả trên các loại nấm bệnh cây trồng. Hai hoạt chất này chứng minh là có tính nội hấp mạnh
Thuốc trừ bệnh 
Câu hỏi thường gặp
Bệnh gỉ sắt phát sinh, phát triển ở giai đoạn nào trên cây ổi?
Vết bệnh có hình dạng như thế nào?
Xử lý bằng cách nào?
