Giới thiệu bệnh hại
Một trong những cây lương thực quan trong hiện phải kể đến ngô, cây trồng này góp phần nuôi sống khoảng 1/3 dân số thế giới. Diện tích trồng ngô trên thế giới khá lớn, đạt 159.32 triệu ha, năng suất đạt 5.24 tấn/ha, số liệu được thống kê năm 2010. Trên thế giới thì Hoa Kỳ, Trung Quốc, Brazil được xem là những quốc gia trồng ngô chính.
Ở nước ta, diện tích trồng ngô ngày càng tăng, cụ thể từ năm 2008 – 2009 diện tích trồng ngô tăng từ 1.126 ha lên 1.171 ha, cùng với đó thì đương nhiên sản lượng và năng suất cũng tăng theo. Dù vây, theo thống kê sản lượng ngô trong nước ta vẫn chưa đáp ứng đủ nhu cầu hằng năm, chúng ta phải nhập khẩu khá nhiều. Hiện nay và cho đến các năm tới, ngô vẫn được xem là cây ngũ cốc chiếm vai trò quan trọng ở nước ta.
Tuy nhiên một điều đáng lo là hàng năm có đến 23.5 triệu tấn ngô bị mất do bệnh gây ra, gây nên nhiều thiệt hại kinh tế. Ở nước ta, với điều kiện khí hậu nhiệt đới gió mùa, mưa nhiều và nóng ẩm quanh năm, riêng miền Bắc có mùa đông lạnh. Đây là điều kiện giúp cho thực vật nước ta luôn xanh tốt, tuy nhiên điều đó cũng thuận lợi để sâu bệnh tấn công thực vật nói chung và virus hại ngô nói riêng. Đặc bệnh virus hại ngô khá phong phú về chủng loại và số lượng, trong đó phải kể đến virus gây bệnh khảm lá trên ngô. Bệnh khảm lá virus hại ngô do Maize dwarf mosaic virus (DMV) gây ra. Bệnh có tên gọi khác lá làm bệnh khảm lá, bệnh khảm lùn. Virus là loại bệnh nguy hiểm trên tất cả cây trồng không riêng ngô. Bệnh virus có thể làm hủy diệt nhanh chóng diện tích cây trồng, làm ảnh hưởng xấu đến năng suất và chất lượng nông sản.
Đối tượng bệnh hại
Bệnh khảm virus gây hưởng đến hơn 150 loại thực vật, bao gồm cây ăn trái, rau quả, hoa và cả cây lương thực. Một số cây nhiễm bệnh khảm virus phổ biến nhất gồm cà chua, sắn, bầu, bí, dưa leo, khoai tây, đậu, vừng…
Triệu chứng, dấu hiệu
– Bệnh thường xuất ở giai đoạn cây còn nhỏ (ở độ tuổi 6 tuần tuổi trở lại)
– Bệnh xuất hiện trên lá với biểu hiện đầu tiên là những đốm bệnh có màu vàng nhạt hoặc xanh nhạt, hình hơi tròn nhỏ, xuất hiện loang lổ tạo thành vân trên mặt lá.
– Trên phiến lá có xuất hiện các vết chấm với màu sắc đậm nhạt khác nhau, sau đó kết nối lại và tạo thành các vết bệnh chạy dọc theo gân lá.
– Lá bị tấn công bởi virus chuyển thành màu vàng, đỉnh lá và rìa lá có pha màu đỏ nhạt, càng về sau màu càng đậm dần.
– Lá khô dần, xuất hiện các sọc vàng trên thân do các lóng thân phát triển kém, cây thường không cho trái hoặc cho trái có ít hạt thậm chí là không có hạt.
– Cờ bắp bị thoái hóa, có thể xuất hiện trên các chồi con mọc từ nách lá. Cây con có thể mọc thành bụi.
Nguyên nhân phát sinh
– Bệnh khảm lá ở ngô do Maize dwarf mosaic virus (DMV) gây ra. Virus được ghi nhận đầu tiên ở Brazil và Venezuela là có nhiều dòng khác nhau.
– MDMV thuộc giống Potyvirus, họ Potyviridae. Virus này được xác định có hình que hơi cong, dài khoảng 750 nm và đường kính khoảng 12 – 15 nm.
– Virus gây bệnh chủ yếu được truyền nhờ các loại côn trùng hút chích, đặc biệt rầy mềm Rhopalosiphum maidis, rầy xanh hoặc rầy nâu nhỏ (Delpacides striatella).
– Mầm bệnh có thể truyền bệnh sau 2 tuần khi hút nhựa cây bệnh. Cây sẽ biểu hiện bệnh sau khi nhiễm virus được 3 tuần. Virus không truyền qua hạt và mất hoạt tính ở nhiệt độ 50 – 55 độ C.
Điều kiện phát triển bệnh
MDMV thường được lây lan truyền vào các vùng ngô mới trồng thông qua qua cây giống bị bệnh. Virus được truyền liên tục từ cây bệnh đến cây khỏe nhờ sự hút chích của các côn trùng môi giới truyền bệnh. Virus cũng có khả năng trú qua mùa đông trong giai đoạn ấu trùng của côn trùng khi không có mặt cây ngô. MDMV được cho là không sinh ra từ hạt, không có khả năng lây lan qua hạt (hoặc khả năng rất thấp, dưới 0.5%). Tuy nhiên virus có khả năng trên lan lây qua cơ vết thương cơ giới.
Khi gặp điều kiện nhiệt độ cao, thời tiết ẩm ướt kéo dài và cây bị căng thẳng sẽ tạo thuận lợi cho bệnh phát triển.
Mức độ ảnh hưởng
– Bệnh khảm lá virus làm cây ngô còi cọc, phát triển kém, tạo bắp nhỏ, kém chất lượng, ảnh hưởng đến khả năng tiêu thụ sản phẩm và giá thành sản phẩm.
– Bệnh xuất hiện và tấn công sớm có thể khiến cây mất khả năng ra hoa, tạo bắp.
– Bệnh khảm lá virus có thể gây hại mạnh, nếu không có biện xử lý kịp thời và hiệu quả có khả năng làm năng suất ngô sụt giảm lên đến 70%, gây nên thiệt hại nặng nề về kinh tế cho bà con.
Biện pháp phòng bệnh
Giống
Đối với phòng trừ các bệnh do virus nói chung và bệnh khảm virus lá ngô nói riêng thì việc chọn giống kháng là yếu tố quan trọng nhất để chống lại bệnh này. Bà con nên chọn giống khỏe, có tính kháng virus, giống được xác nhận và nên đến các cửa hàng uy tín để chọn giống. Bà con tuyệt đối không được lấy giống từ ruộng đã bị nhiễm bệnh nặng ở vụ trước.
Biện pháp canh tác
– Vệ sinh đồng ruộng sạch sẽ trước gieo trồng ngô. Cày đất sau thu hoạch, để chôn vùi tàn dư cây trồng còn sót lại vào đất.
– Bà còn cần kiểm soát các cây ký chủ thay thế đặc biệt là các loại cỏ dại. Làm sạch cỏ trên đồng ruộng ngô trước gieo trồng, thường xuyên theo dõi nhổ cỏ trên vụ sản xuất.
– Bà con nên lên kế hoạch thường xuyên thăm đồng, kiểm tra, giám sát và tiến hành loại bỏ cây ngô bị nhiễm bị.
– Tránh gây thiệt hại cơ học cho cây ngô trong quá trình canh tác trên đồng ruộng ngô.
– Trong trường hợp đồng ruộng thường xuyên nhiễm bệnh thì bà con cần lên kế hoạch luân canh, xen canh với các loại cây trồng không mẫn cảm với bệnh trong 1 năm.
Dự tính các tác động
Bộ NN và PTNT cùng các cơ quan chuyên môn thường xuyên cập nhập, cảnh báo mật độ các côn trùng môi giới truyền bệnh virus đến bà con, tránh để mật độ môi giới quá cao, gây bệnh mất kiểm soát, dễ thành dịch thì rất khó khống chế và sẽ gây hại nặng nề đến vụ mùa của bà con. Bên cạnh đó, cơ quan chuyên môn nên kết hợp với lãnh đạo địa phương thực hiện các buổi tập huấn kỹ thuật, và tuyên truyền nâng cao nhận thức cho nông dân về dấu hiệu nhận biết, tác hại cũng như cách phòng trừ đối với bệnh khảm virus ở ngô. Đồng thời, tổ chức tiêu hủy nguồn bệnh để giảm nguy cơ bệnh xâm nhiễm lây lan, nhằm hạn chế tối đa thiệt hại cho bà con nông dân.
Biện pháp sinh học
Bà con có thể áp dụng biện pháp sử dụng thiên địch của các loại côn trùng môi giới ra nên bệnh khảm virus như bọ cánh cứng, bọ trĩ, hoặc nhện.
Bệnh khảm virus vô cùng nguy hiểm bà con cần chủ động phòng và xử lý với bệnh bằng cách sử dụng các chế phẩm sinh học phù hợp nhằm tăng sức đề kháng, khả năng miễn dịch của cây.
Biện pháp xử lý bệnh
Bệnh do virus gây ra hiện chưa có thuốc đặc trị, vì vậy chủ yếu là các sản phẩm tiêu diệt côn trùng truyền bệnh. Để tiêu diệt môi giới truyền bệnh khảm virus trên ngô bà con hãy sử dụng các thuốc BVTV chứa các hoạt chất như Thiamethoxam, Pymetrozine…Bà con có thể tham khảo chế phẩm diệt côn trùng của Nghi Anh: NA-Đại Bàng
