1. Giới thiệu bệnh hại
Bệnh do nấm Rhizoctonia solani Kuhn gây nên, nấm phát triển được ở khoảng nhiệt độ 28 – 300C, nấm tồn tại ở dạng hạch nấm nhờ đó nấm có thể ủ bệnh được trong một thời gian dài khoảng trên 1 năm, khi gặp điều kiện thuận lợi sẽ bùng phát.
Đây là loại bệnh nấm phổ biến và sức ảnh hưởng của loài nấm này lên cây ngô (bắp) là rất lớn. Tùy theo mức độ bệnh nặng hay nhẹ mà năng suất ngô (bắp) giảm từ 20 – 40%, nếu vết bệnh lan lên đến bắp và bông cờ thì năng suất thậm chí giảm tới 70%. Bệnh xuất hiện ở hầu hết các vùng trồng ngô như Hà Nội, Thanh Hóa,…gây hại ở các vụ ngô đông, xuân và hè thu đặc biệt vụ ngô (bắp) xuân bệnh sẽ phát sinh vào thời kỳ 6 – 7 lá, sau đó phát triển và gây hại nặng ở thời kỳ sinh trưởng và phát triển của ngô (bắp). Vì vậy bà con cần kiến thức căn bản để nhận biết vết bệnh và có biện pháp ngăn ngừa bệnh kịp thời, đảm bảo năng suất và kinh tế cho bà con.
2. Đối tượng gây hại
Bệnh gây hại trên ngô (bắp), ngoài ra người ta còn tìm thấy bệnh trên nhiều loại cây khác như: lúa, khoai tây, thuốc lá, lạc, cà chua, bông, bắp cải, đậu đỗ, bèo tây…
3. Triệu chứng/dấu hiệu của bệnh hại
Bệnh có thể xuất hiện ở nhiều bộ phận của cây như phiến lá, bẹ lá, thân và bắp ngô. Vết bệnh hình dạng bất định giống như đám mây, loang lổ lốm đốm màu xám tro. Bệnh lan từ gốc rồi lên dần phía trên, lên tới áo bắp, bắp, bông cờ, lá sau đó úa vàng rồi tàn lụi, bắp thối khô. Vết bệnh tương tự như vết bệnh trên lúa.
4. Nguyên nhân phát sinh bệnh hại
Bệnh do nấm Rhizoctonia solani Kuhn gây ra, nấm có nhiều chủng loài khác nhau và nấm có phổ ký chủ rất rộng trên hầu hết các loại cây như lúa, ngô, khoai và đặc biệt người ta thấy có sự lây nhiễm chéo từ lúa sang ngô (bắp) và ngược lại. Sợi nấm có tốc độ sinh trưởng và phát triển nhanh, màu nâu, dạng tròn. Nguồn bệnh chủ yếu tồn tại trên tàn dư cây bị bệnh, tỷ lệ phát bệnh cao, các hạch nấm tồn tại trong đất thời gian có thể lên tới trên 1 năm.
5. Điều kiện phát triển bệnh hại
Có nhiều yếu tố khiến bệnh hại phát triển mạnh như thời tiết, thời gian gieo trồng, chế độ dinh dưỡng, giống ngô…Nấm Rhizoctonia solani Kuhn là loài nấm phát triển mạnh ở nhiệt độ 28 – 300C, độ ẩm cao (85-100%) nên thời tiết ấm áp và mưa nhiều chính là điều kiện thuận lợi để bệnh phát triển mạnh. Ngoài ra nếu vụ xuân bà con gieo muộn, tưới nhiều và bón quá nhiều đạm thì biểu hiện bệnh sẽ nặng hơn. Đặc biệt phát triển mạnh khi ngô ra bắp, các bắp ngô thối khô hoặc cây chết. Người ra thấy rằng bệnh hại nặng trên các giống ngô (bắp) mới như LVN10, DK – 888, Bioseed 9681,…và nếu gieo trồng với mật độ dày thì sẽ khiến tỉ lệ nhiễm bệnh cao hơn hẳn so với khi trồng mật độ vừa phải, thưa thoáng.
6. Mức độ ảnh hưởng
Mức độ ảnh hưởng của bệnh sẽ tùy thuộc vào việc bà con nhận biết được bệnh sớm hay muộn. Một số nguyên nhân như thời tiết, thời điểm gieo trồng, sự không cân đối về dinh dưỡng, chế độ tưới tiêu, giống, hay mối nguy hạch nấm tiềm tàng từ trong đất…Nếu tất cả nguyên nhân này đều xảy ra thì sẽ ảnh hưởng rất lớn đến năng suất của bà con. Tùy mức độ nặng nhẹ của bệnh mà năng suất giảm từ 20 – 40%, đôi khi là 70%. Rõ ràng việc nhận biết sớm bệnh là rất quan trọng, sẽ giúp bà con có phương án phòng trừ bệnh sớm, không để tình trạng mất mùa ảnh hưởng tới kinh tế của bà con.
7. Biện pháp phòng bệnh
7.1 Biện pháp giống:
Kiểm soát tốt khâu chọn giống có thể tiết kiệm được chi phí và công sức cho bà con trong quá trình trồng và chăm sóc ngô. Một số giống ngô (bắp) mới đã cho thấy biểu hiện bệnh nghiêm trọng như LVN10, DK – 888, Bioseed 9681,…Vì vậy bà con có thể chọn mua giống ngô (bắp) chất lượng, có khả năng kháng bệnh hoặc chống chịu bệnh để trồng. Nên mua lúa giống tại các các cơ sở uy tín, các trung tâm, viện nghiên cứu vì giống lúa đã được nghiên cứu và chọn lọc kĩ trước khi đưa cho bà con.
Trước khi gieo trồng bà con có thể xử lí hạt ngô (bắp) giống bằng cách khử trùng trong dung dịch natri hypoclorit 1% và ethanol 5% khoảng 10 phút, rửa bằng nước 3 lần và sấy khô.
7.2 Biện pháp sinh học
Sử dụng chế phẩm sinh học Trichoderma bằng cách bón vào đất trước khi gieo trồng, pha vào nước sau đó tưới gốc cây con hoặc phun trên mặt đất khi thấy có biểu hiện bệnh. Nấm Trichoderma là một loại chế phẩm sinh học, ưu điểm là thân thiện với môi trường, đây là một loại nấm đối kháng có tác dụng tiêu diệt nấm hại trên ngô (bắp). Ngoài ra nấm có thể phân giải chất hữu cơ thành phân bón cho cây trồng nên là đây một phương pháp rất hiệu quả và ưu việt, mang lại lợi ích lâu dài. Hoặc bà con có thể tham khảo sản phẩm trừ bệnh Kibul của Nghi Anh
7.3 Dự tính qua điều tra phân tích các yếu tố tác động
Thông qua phân tích các yếu tố tác động các yếu tố bên ngoài như môi trường và yếu tố nội tại, các địa phương cũng cần có sự chỉ đạo kịp thời và thông báo tới bà con thời điểm thích hợp để gieo trồng, hạn chế được sự phát triển của nấm bệnh. Bà con cũng cần chú ý đến dinh dưỡng cây trồng, cân đối NPK, đặc biệt là ở các giai đoạn sinh trưởng. Vệ sinh đồng ruộng như dọn cỏ, tàn dư rơm rạ hoặc cây ngô vụ trước tránh lây nhiễm chéo bệnh từ lúa sang ngô và ngược lại. Chọn trồng những giống ngô (bắp) kháng bệnh, chống chịu tốt hoặc luân canh cây trồng để cải tạo lại đất.
7.4 Biện pháp canh tác
Bà con cần chú ý không trồng ngô (bắp) mật độ quá dày, các địa phương chủ động hệ thống tưới tiêu cấp thoát nước hợp lý và thông báo tới bà con thời gian thích hợp để gieo trồng.
Ngoài ra bà con có thể trồng luân canh sang cây trồng khác như đỗ tương, lúa, lạc…để cải tạo lại đất.
7.5 Biện pháp kiểm dịch thực vật:
- Ngăn chặn mầm bệnh lây nhiễm từ quốc gia khác sang thông qua việc kiểm soát chặt chẽ khâu nhập khẩu hạt giống và các vật liệu làm giống khác nữa
- Các cán bộ khi đi thăm đồng cần cẩn thận trong khi đi khảo sát các ruộng bệnh, lau sạch giày dép khi di chuyển từ ruộng này sang các ruộng khác, tránh tình trạng để bị lây nhiễm sang các ruộng sạch bệnh.
- Bà con nông dân cũng cần thăm đồng thường xuyên để kịp thời phát hiện bệnh để có biện pháp ngăn chặn sớm tránh lây lan.
8. Biện pháp xử lý bệnh
Kinh nghiệm truyền thống
Khi chuyển cây ngô (bắp) con từ bầu giống ra cần hạn chế tối đa việc làm gãy hoặc tổn thương cây giống. Trồng mật độ vừa phải, làm sạch cỏ, tước bỏ lá vàng héo rũ ở phía dưới gốc, kiểm soát chế độ nước vừa phải tránh cho ruộng bị ngập úng khi có mưa lớn. Cân đối dinh dưỡng cho cây tránh bón quá nhiều đạm thì cây sẽ sinh trưởng và phát triển tốt hơn, hạn chế được nguy cơ nhiễm bệnh.
Biện pháp hóa học
Phát hiện bệnh kịp thời và sử dụng thuốc đúng cách, bà con có thể sử dụng một số thuốc như: Humate, Kibul, Nazosi,…Phun 2 – 3 lần cách nhau 10 ngày, kết hợp tỉa bóc lá bệnh khô chết trên cây, bà con sử dụng thuốc đúng theo hướng dẫn sử dụng để đạt hiệu quả tốt nhất.
Thuốc trừ bệnh
Câu hỏi thường gặp
Bệnh khô vằn phát sinh, phát triển ở giai đoạn nào trên cây ngô?
Vết bệnh có hình dạng như thế nào?
Trị bệnh bằng cách nào?
