Giới thiệu bệnh hại
Bệnh loét gây bệnh trên cây có múi hay còn gọi là bệnh nổ lái do vi khuẩn Xanthomonas axonopodis pv. Citri gây ra. Vi khuẩn xâm nhập vào cây bằng nhiều con đường khác nhau, gây hại trên lá, cành cây và quả. Đây là một căn bệnh thường gặp trên các cây có múi và khiến năng suất bị giảm đáng kể. Khi bị nhiễm bệnh, những vết bệnh khiến lá và cành bị khô, làm quả không được đẹp mắt, múi bị khô và chai không thể cất trữ cũng như xuất khẩu.
Ở nước ta, bệnh thường xảy ra vào mùa mưa ở tất cả các vùng trồng cây có múi như cam Cao Phong (Hòa Bình), bưởi Phúc Trạch (Hà Tĩnh), quýt Lai Vung (Đồng Tháp),…
Đối tượng gây hại
Bệnh loét gây hại trên các loại cây có múi như bưởi, cam, chanh,…
Dấu hiệu của bệnh hại
Bệnh loét (nổ lái) gây hại cả trên lá, trên cành và trên quả. Thời điểm cây ra lá non là lúc cây dễ mắc bệnh nhất. Vi khuẩn sẽ tấn công những lá non trước, sau đó đến lá bánh tẻ, lá già và cành, cuối cùng là đến quả.
Vết bệnh ban đầu chỉ là những chấm nhỏ màu trắng vàng sũng nước trên lá non. Đường kính của vết bệnh còn phụ thuộc vào loại cây trồng, theo đó các vết bệnh trên cây bưởi thường to hơn so với cam và chanh. Sau một thời gian, vết bệnh dần dần lõm xuống rồi chuyển sang màu trắng nhạt, viền xung quanh bắt đầu nổi gờ, bên ngoài vết bệnh xuất hiện những quầng màu vàng hoặc nâu đen. Các vết bệnh có thể liên kết với nhau tạo thành một mảng lớn trên lá, đặc biệt là bệnh do sâu vẽ bùa là tác nhân truyền nhiễm. Lá bị bệnh ở cả hai mặt lá, tuy không bị biến dạng nhưng lại khiến lá rất dễ rụng. Đối với cành và cây con, vết bệnh cũng tương tự như ở trên lá, chỉ khác là chúng sùi lên rõ ràng hơn.
Khi vi khuẩn tấn công quả, vết bệnh cũng là những đốm màu nâu xù xì, bên ngoài vết bệnh có gờ nổi lên, ở giữa bị nứt ra. Dấu hiệu bệnh ở quả còn non sẽ rõ hơn so với những quả già. Quả bị loét toàn bộ chiều dày của cùi nhưng không ăn sâu vào lớp thịt quả. Những quả bị bệnh rất dễ bị biến dạng, quả khô, múi quả ít nước và thịt quả thường bị chai.
Nguyên nhân phát sinh bệnh hại
Bệnh do vi khuẩn Xanthomonas axonopodis pv gây ra. Chúng tồn tại trên các vết bệnh hoặc nằm trong các lá rụng khoảng 6 tháng. Sau đó phát tán nhờ mưa gió hoặc qua nước tưới. Vi khuẩn sẽ xâm nhập qua khí khổng hoặc các vết thương trên cây trong quá trình chăm sóc, vết thương do bị sâu vẽ bùa phá hoại, cây bị xây xát do tác động của mưa gió,…Các triệu chứng của bệnh sẽ xuất hiện sau 14 ngày kể từ khi cây tiếp xúc với vi khuẩn.
Điều kiện phát triển bệnh hại
Bệnh gây hại quanh năm, thường bắt đầu khoảng tháng 3, phát triển mạnh nhất vào khoảng cho đến tháng 7 và giảm dần cho đến tháng 10. Bệnh tăng mạnh nhất vào khoảng thời gian có mưa to gió lớn, mưa nhiều, độ ẩm trong không khí cao. Những vườn cây mọc um tùm, rậm rạp, bón dư thừa đạm có tỷ lệ mắc bệnh cao hơn hẳn so với các khu vườn khác.
Tuổi cây càng non càng dễ mắc bệnh, các vườn ươm cây giống đã chỉ ra rằng trong 1 – 2 năm đầu là khoảng thời gian cây nhiễm bệnh nhiều nhất.
Sâu vẽ bùa là một trong những tác nhân truyền bệnh, những đường đục của chúng tạo điều kiện cho vi khuẩn gây bệnh loét xâm nhập vào cây.
Mức độ ảnh hưởng
Bệnh loét (nổ lái) trên cây có múi gây hại trên hầu hết các vùng trồng cây có múi ở nước ta. Bệnh lây lan nhanh chóng, gây thiệt hại nặng nề đến cả năng suất và chất lượng quả. Khi nhiễm bệnh, lá và cành chóng rụng, cây cằn cỗi không phát triển được, quả xấu mã, múi bị khô. Cây non dễ bị chết nếu nhiễm bệnh nặng.
Biện pháp phòng bệnh
Biện pháp giống
Nếu chọn cây ghép làm cây giống, bà con hãy chọn những gốc không có dị tật, không có các vết nấm mốc. Mắt ghép đạt từ 1 – 2 tầng lộc, tốt nhất là mắt ghép đạt từ 15 – 20cm.
Dự tính qua điều tra phân tích các yếu tố tác động
Đất trồng cần bằng phẳng, có hệ thống rãnh thoát nước. Nếu khu vực trồng là vùng đất trũng, thường bị ngập úng thì buộc phải đắp mô cao 20 – 30cm.
Bón phân đầy đủ và cân đối để cây khỏe mạnh và chống chịu tốt với sâu bệnh. Tốt nhất là nên sử dụng phân hữu cơ và phân vi sinh để bón cho cây. Nếu bổ sung chất dinh dưỡng cho cây bằng phân hoá học, bà con cần lưu ý đến liều lượng bón. Sử dụng phân bón không đúng cách sẽ vô tình biến lượng phân bón dư thừa thành chất độc đối với cây trồng.
Biện pháp canh tác
Trồng cây với mật độ vừa phải để cây có đủ không gian phát triển. Mỗi hecta nên trồng 500 – 600 cây, cây cách cây 4m, hàng cách hàng 4m.
Cắt tỉa cành bị hư hỏng, bị chết để tạo độ thông thoáng cho cây. Bà con nên bỏ những cành ở gần gốc nơi mà không có ánh sáng mặt trời chiếu tới vì hầu hết những cành này đều khó ra quả hoặc quả nhỏ, chất lượng kém.
Thường xuyên kiểm tra và vệ sinh vườn sạch sẽ, đặc biệt là vào các thời điểm cây dễ bị vi khuẩn tấn công như thời gian cây nảy lộc, khi cây ra cành non, lúc đậu quả. Sau những trận mưa lớn hay vào những giai đoạn thời tiết thất thường cũng cần kiểm tra vườn cây.
Diệt trừ các loại sâu hại, nhất là sâu vẽ bùa (tác nhân truyền nhiễm vi khuẩn gây bệnh loét). Bà con nên nhân nuôi loài kiến vàng Oecophylla smaragdina hoặc các giống ong thuộc họ Chalcidoidea và Ichneumonidea để làm thiên địch. Nếu nhận thấy vườn cây có lượng sâu vẽ bùa ở các mùa trước cao, bà con hãy sử dụng thêm thuốc thảo mộc HLC04 để phòng và trừ sâu vẽ bùa. Để phòng sâu vẽ bùa, pha 250ml chế phẩm với 100ml nước rồi phun đều lên bề mặt cây trồng. Để trừ sâu, bà con pha thuốc với nồng độ đặc hơn, 250ml chế phẩm cộng với 75ml nước, phun vào khu vực cây bị sâu tấn công.
Chỉ tưới cây ở phần gốc, không tưới thẳng lên tán cây và không tưới thừa nước. Cuối mùa khô, nên quét vôi vào gốc, xới đất và bón vôi để hạn chế mầm bệnh.
Dụng cụ làm vườn cũng phải sạch sẽ, nếu được bà con nên ngâm vào dung dịch Javen loãng để khử trùng.
Biện pháp xử lý bệnh
Khi phát hiện cây bị bệnh, cần nhanh chóng cắt bỏ những bộ phận bị bệnh, gom chúng lại và tiêu huỷ xa vườn để hạn chế bệnh lây lan. Đồng thời phun một số loại thuốc có tác dụng trừ bệnh, bà con có thể tham khảo sản phẩm của Nghi Anh như Kibul, Nazosi, Sunfur,…
Thuốc trừ bệnh 
Thuốc có tính lưu dẫn, tác động phổ rộng giúp ngăn chặn và phòng ngừa sự xâm nhập, phát triển mạnh, gây hại của mầm bệnh
Câu hỏi thường gặp
Bệnh loét phát sinh, phát triển ở giai đoạn nào trên cây có múi?
Vết bệnh có hình dạng như thế nào?
Trị bệnh bằng cách nào?
