Giới thiệu bệnh hại
Khoai tây là một trong những loại củ rất phổ biến tại Việt Nam cũng như trên thế giới. Đây là loại rau ăn củ rất được ưa chuộng bởi chứa nhiều chất dinh dưỡng, có giá trị kinh tế cao và kỹ thuật trồng không quá khó khăn. Tuy nhiên trong quá trình canh tác này không thể tránh khỏi nguy cơ đối mặt với các loại sâu bệnh làm ảnh hưởng đến năng suất, chất lượng của cây. Một trong số đó không thể không kể đến bệnh mốc sương khoai tây. Đây là một bệnh thường gặp ở khoai tây, gây mất mùa và cản trở quá trình canh tác của nhà nông.
Tác nhân gây bệnh
Trước tiên để phòng ngừa căn bệnh này, ta cần tìm hiểu nguyên nhân khiến cây khoai tây bị bệnh. Bệnh mốc sương do một loại nấm mang tên Phytophthora Infestan gây nên. Sinh sản vô tính của nấm tạo ra các bào tử phân sinh, không màu và phân nhiều nhánh so le với nhau, trên mỗi nhánh có vết lồi lõm. Khuẩn nấm này khiến cho lá cây khoai tây bị thâm tím và teo tóp lại.
Triệu chứng, dấu hiệu bệnh hại
Trong điều kiện khí hậu ẩm ướt, trên bề mặt vết thương sẽ bị bao phủ bởi một lớp nấm trắng mỏng nhìn như sương mù đọng lại nên gọi là mốc sương. Đặc biệt phía dưới mặt lá là nơi có dấu hiệu mạnh mẽ nhất. Cũng trong khí hậu ẩm ướt, nấm này rất dễ sinh sôi, khiến cho bệnh mốc sương lan nhanh và rộng đến các bộ phận khác của cây khoai tây, làm thối rụi lá, thân cành thì thâm đen. Tình trạng này dễ lây lan sang các cây lân cận thông qua gió và nước, thậm chí lan ra cả vườn ruộng, trang trại trong thời gian ngắn nếu không xử lý kịp thời.
Bệnh mốc sương có dấu hiệu đầu tiên từ lá. Mép lá sẽ xuất hiện những đốm nhỏ màu xanh tái, hơi ướt và không có viền rõ rệt, sau đó lan rộng vào phía trong một cách nhanh chóng thành một vết lớn màu nâu đen, bắt đầu có viền rõ rệt. Vết bệnh có thể xâm chiếm cả phần phiến lá và cuống lá, khi tiết trời hanh khô hơn, vết bệnh này sẽ hình thành lớp trắng mỏng bị mốc. Ở trên thân cành, vết bệnh sẽ có màu thâm đen, ngày càng lan rộng dọc cuống thân cành, khiến thân cành teo tóp lại, nhũn, dễ gãy.
Trên củ cũng thể hiện dấu hiệu bệnh như đốm màu nâu xám không có hình dạng nhất định, nhìn vỏ thì hầu như không rõ nhưng nếu cắt ngang thân củ ngay vết bệnh sẽ thấy vết bệnh ăn sâu vào thịt củ, sau một thời gian sẽ thấy có những đốm mốc trắng, dần dần khiến củ bị teo tóp khô lại hoặc thối ướt, không ăn được. Mầm bệnh trên củ có thể truyền từ vụ này sang vụ khác bằng sợi nấm tiềm sinh trong củ và tàn dư cây nhiễm bệnh.
Thời kỳ cây giao tán đều, hình thành củ là giai đoạn cây dễ mẫn cảm với bệnh nhất, các bào tử nấm bệnh bị rửa trôi từ thân, cành, lá và ngấm xuống củ, củ càng gần mặt đất thì càng dễ nhiễm bệnh.
Điều kiện phát triển, yếu tố tác động
Bệnh mốc sương ở khoai tây phát triển thuận lợi trong tiết trời nhiều mây âm u, nhiệt độ từ 18 – 22 độ C, mưa phùn kéo dài khiến độ ẩm không khí tăng cao. Ở nước ta bệnh có thể phát sinh quanh năm nhưng thời điểm bệnh phát triển thuận lợi nhất là từ tháng 11 đến tháng 4 hàng năm, gây hại nặng từ khoảng tháng 12 đến tháng 2.
Ngoài ra, sự phát triển của bệnh cũng chịu ảnh hưởng từ mức độ phân bón, đặc biệt là phân hóa học, điều kiện canh tác, bảo quản khoai tây giống và xử lý thoát nước tại khu vực trồng cây.
Nguyên nhân
Các chuyên gia đã chỉ ra những nguyên nhân tiêu biểu khiến cho bệnh mốc sương xảy ra trên cây khoai tây, trong đó có thể kể đến:
Gieo trồng bằng giống nhiễm, bảo quản giống chưa tốt, trồng với mật độ quá dày
Trước khi trồng, ruộng vườn chưa được vệ sinh sạch sẽ, còn tàn dư từ vụ trước
Bón phân không cân đối, dư đạm, thiếu vi lượng nên vườn cây rậm rạp quá mức, khiến trong vụ mưa độ ẩm không khí càng tăng cao hơn
Vườn trồng khoai tây và các cây cùng họ liên tục, luân canh chưa đảm bảo điều kiện hoặc trồng quá gần các khu vực trồng cà chua, dưa leo, ớt… khác
Quản lý thoát nước không tốt, khiến ruộng vườn ngập úng, ẩm thấp
Vào vụ đông xuân, nhiệt độ mát, se lạnh, kết hợp cùng mưa phùn, điều kiện thời tiết ẩm ướt khiến mầm bệnh càng dễ sinh sôi phát triển hơn
Mức độ ảnh hưởng
Bệnh mốc sương nếu không được phòng và chữa bệnh kịp thời sẽ gây ra hậu quả nặng nề. Bệnh khiến cho năng suất và chất lượng khoai tây thu hoạch sụt giảm, gây thiệt hại về kinh tế cho nhà nông. Nếu để bệnh nặng đến giai đoạn thối héo, chết cây thì khả năng rất cao nhà nông sẽ mất trắng mùa vụ, thiệt hại nặng nề về cả kinh tế lẫn công sức, thời gian gieo trồng.
Ngoài ra, nếu không triệt để trong quá trình chữa bệnh và bảo quản giống, khả năng vụ mùa sau bệnh còn tái diễn là rất cao.
Biện pháp phòng bệnh
Biện pháp về giống: Hầu như các giống khoai tây đang được trồng đều có nhiễm bệnh ở các mức độ khác nhau, trong số đó ta có thể chọn lọc giống để trồng vào mùa mưa ẩm là giống O7, còn mùa khô có thể trồng gần như tất cả các giống. Ngoài ra khi chọn giống cũng cần chọn những cây giống khỏe mạnh, sạch bệnh.
Biện pháp sinh học:
Vệ sinh và tiêu huỷ tàn tích của vụ mùa trước trên đất ruộng, vườn trước khi trồng, nhất là đối với đất ruộng đã trồng các loại cây cà chua, dưa leo, ớt,…trước đó
Bón phân cân đối, bổ sung các yếu tố trung, vi lượng giúp tăng sức đề kháng của cây giúp cây chắc khỏe, tăng chất lượng củ
Bón lót là chính, bón thúc sớm
Tăng cường kali, tránh bón quá nhiều đạm khiến cây rậm rạp và tăng nguy cơ lan truyền bệnh
Biện pháp canh tác:
+ Trồng cây với mức độ thích hợp, tránh trồng quá dày gây ra rậm rạp, ẩm thấp trong vườn
+ Lên luống cao và tưới tiêu hợp lý, tránh bị ẩm thấp thường xuyên
+ Luân canh với cây trồng khác nếu trước đó vườn ruộng có trồng khoai tây, cà chua…
Biện pháp xử lý bệnh
Trong điều kiện thời tiết âm u, ít nắng, mưa phùn nhiều, không khí ẩm thấp, nên chủ động phun các loại chế phẩm sinh học có chứa Mancozeb (Kibul), Difenoconazole (Nazosi),…cách nhau 5-7 ngày để phòng ngừa hoặc khi mới chớm bệnh bà con cần phun thuốc ngay để ngăn ngừa và hạn chế tốc độ lây lan của cây nhiễm bệnh, động thời loại bỏ, dọn dẹp những bộ phận bị bệnh nặng để cây được thông thoáng, tránh bị bí, rậm rạp.
Thuốc trừ bệnh
Lưu ý: Phun thuốc khi lá khô và phun kín mặt thân lá. Đồng thời loại bỏ những lá bệnh nặng để giảm ảnh hưởng lây lan tới lá, cây khác xung quanh. Ngừng bón đạm khi cây bị bệnh.
