Bệnh ốc bươu vàng hại lúa

Giới thiệu bệnh hại

Ốc bươu vàng gây hại trên cây lúa có tên khoa học là Pomacea Canaliculata

Đây là một bệnh hại phổ biến trên các cánh đồng lúa ở nước ta hiện nay. Mặc dù ốc bươu không làm hại trực tiếp đến những cây lúa chín hay ra bông nhưng với số lượng đông đảo, sinh sản nhanh thì ốc bươu vàng là một tác nhân rất nguy hiểm gây thiệt hại mùa màng từ việc tàn phá cây lúa từ giai đoạn cây còn non. 

Đối với bệnh ốc bươu vàng hại lúa, tác nhân gây bệnh thường xuất hiện và gây hại chủ yếu trên lá của những cây còn non, mới được cấy hoặc được xạ. Ốc bươu vàng du nhập vào Việt Nam từ những năm 1985 – 1988 và đã trở thành một trong những sinh vật gây hại nghiêm trọng nhất cho nền nông nghiệp.

Đặc điểm hình thái

Ốc bươu vàng (tên khoa học là Pomacea canaliculata), đây là loại thuộc họ Ampullariidae, lớp Chân bụng (Gastropoda), ngành Thân mềm (Mollusca), và có nguồn gốc Trung và Nam Mĩ

Ốc có hình dạng mập tròn, được cấu tạo gồm 3 phần là đầu, thân và chân

– Đầu ốc kết cấu có hai đôi xúc tu (một đôi ngắn và một đôi dài)

– Thân ốc thì nằm ngay trên chân, than là một khối xoắn ẩn kín nằm trong vỏ

– Chân ốc bươu vàng rộng, hình dạng đĩa, có màu trắng kem, và nằm ở phía bụng

– Khi di chuyển, phần đầu và chân thường thò ra ngoài, toàn bộ cơ thể ốc được bảo vệ trong lớp vỏ

– Phân biệt ốc đực và ốc cái ở phần miệng: Ốc bươu vàng đực có miệng hơi nhô gợn sóng còn ốc cái có vảy miệng bằng phẳng hơi lõm xuống.

– Trứng ốc bươu vàng hại lúa sẽ có màu đỏ hồng, thành chùm trên thân cây lúa 

Đối tượng gây hại

Các lúa được canh tác trên nước ta. Đặc biệt ở giai đoạn cây còn non mới được cấy trồng hoặc đang phát triển là thức ăn ưa thích của ốc bươu vàng

Triệu chứng gây hại

Ốc bươu vàng thường sống và ẩn náu dưới bùn, tại các bờ ao, bờ mương nên bà con rất khó phát hiện. Chúng có thể sinh sản mạnh và gây hại nặng nếu như gặp điều kiện thuận lợi có thể kể tới là thức ăn phù hợp sẽ phát triển, sinh sản nhanh hoặc khi ruồn nhiều nước, chúng sẽ phát tán rất mạnh.

Ốc bươu vàng sẽ gây hại thông qua việc cắn ngang cây lúa non hoặc chồi lúa từ ngay sau khi sạ hoặc cấy cho đến khi lúa được 30 ngày làm khuyết dảnh, khuyết khóm trên ruộng lúa, dẫn đến thiệt hại cho bà con. 

Đặc điểm sinh thái

Ốc bươu vàng hoạt động tất cả các mùa, là loài ăn tạp sống dai. Trong điều kiện nhiều nước nóng ẩm thì ốc bươu vàng sinh sản nhanh và mạnh hơn gây hại nặng cho mùa màng. Thời gian hoạt động chủ yếu vào sáng sớm, chập tối hay ban đêm. Người ta tính toán được 1 con ốc bươu vàng (mật độ 2 – 3 con/m2) sẽ có thể gây hại trong giai đoạn 3 – 20 ngày sau sạ và làm giảm 15 – 20% năng suất lúa. Đối với mật độ ốc tăng lên 6 – 10 con/m2 thì ruộng lúa có thể bị mất trắng sau một đêm.

Thiên địch

Cò ốc là hung thần tiêu diệt loài ốc bươu vàng. Cái tên cò gắn với tên ốc đã cho ta thấy mức độ thiên địch của cò ốc với ốc bươu vàng. Ngoài ra nhiều đồng ruộng bà con còn dùng vịt thả để tiêu diệt ốc con rất hiệu quả.

Biện pháp phòng bệnh

Biện pháp canh tác

Trước hết cần làm đất bằng phẳng, không để chỗ trũng đọng nước trên ruộng

– Chọn giống lúa thật tốt, tỉ lệ nảy mầm cao tránh được ốc phá hoại 

– Tiến hành đưa nước vào ruộng sớm (trước khi sạ) để ốc trồi lên, sau đó cày diệt ốc.

– Có thể bắt ốc và nhặt ổ trứng ốc bằng tay vào thời gian sáng sớm hoặc chiều mát. Nên bắt ốc sớm và liên tục từ lúc gieo sạ hoặc cấy đến 2, 3 tuần sau.

– Làm rãnh thoát nước cách nhau khoảng 10 – 15cm trên ruộng để ốc đến sống tập trung trong rãnh, giúp cho việc thu gom ốc bằng tay nhanh và thuận tiện hơn.

– Cũng có thể đặt lưới, phên tre chặn ở nguồn nước vào ruộng, ngăn ốc xâm nhập và bắt ốc dễ dàng

– Cắm nhiều cọc tre, hoặc cây sậy ở những nơi ngập nước, hoặc các mương kênh tưới để thu hút ốc đến đẻ trứng và  từ đó thu gom ốc thuận tiện hơn.

– Dùng thiên địch như vịt  hoặc cò ốc vào ruộng lúa ăn ốc non và trứng ốc.

– Chế độ nước nên được điều tiết bằng cách rút nước định kỳ, mực nước thấp 2-3cm là mực hợp lý để hạn chế ốc di chuyển sinh sản và gây hại mùa màng.

– Cày sâu, bừa kĩ thì có thể diệt được ốc bươu vàng hại lúa khi chúng nằm vùi dưới ruộng.

Biện pháp kiểm dịch thực vật: 

Thường xuyên kiểm tra thăm nom đồng ruộng đặc biệt trong 1-2 tuần khi lúa vừa được sạ hoặc cấy để quan sát tình hình phá hại và phát triển của ốc bươu vàng. Khi có dấu hiệu có ốc bươu vàng trong ruộng cần nhanh chóng tìm biện pháp xử lý càng sớm càng tốt hạn chết chúng sinh sản gây hại cho ruộng lúa.

Biện pháp xử lý bệnh

Kinh nghiệm truyền thống

– Dùng đồ ăn mồi dẫn dụ ốc tập trung đến ăn để dễ thu gom bằng tay

– Dùng thân cành cây có nhựa như xương rồng sắn đu đủ…để chặt thả xuống nước, nhựa cây dẫn dụ ốc làm ốc say, nổi lên mặt nước giúp thu nhặt ốc dễ dàng hơn.

– Vôi bột có thể diệt trừ ốc bươu vàng hại lúa, liều dùng 500kg/ha. Kết hợp cùng với lúc bón lót phân lân vào giai đoạn chuẩn bị đất ruộng.

Biện pháp hóa học

Khi phát hiện ốc gây hại cần tìm loại thuốc điều trị phù hợp để phun ngăn chặn sự phát triển gây hại của chúng

Câu hỏi thường gặp