Cây dâu tằm gắn liền với ngành công nghiệp dệt may lâu đời tại Việt Nam. Cây dâu tằm là cây thân gỗ, ưa ẩm và ánh sáng. Cây dâu tằm phân bố rộng rãi ở nhiều nơi trên thế giới, đặc biệt ở các vùng ôn đới và cận nhiệt đới. Ở Việt Nam, cây trồng phổ biến ở các vùng ven sông, đồng bằng và cao nguyên như bãi sông Hồng, sông Thái Bình, sông Đáy, khu vực Đồng bằng sông Cửu Long, Lâm Đồng… Cây dâu tằm được trồng chủ yếu lấy lá và quả. Ngoài lá sử dụng cho việc nuôi tằm, tạo ra nguyên liệu cho ngành công nghiệp dệt may, tơ lụa thì quả dâu tằm cũng được biết đến là một trong những loại quả mọng có vị chua ngọt dễ ăn và mang trong mình nhiều chất dinh dưỡng, vitamin các loại. Quả dâu tằm là một loại quả có giá thành rẻ nhưng rất bổ dưỡng, được ưa chuộng và có thể ăn ngay hoặc chế biến ra các loại mứt kẹo, siro làm nước giải khát cho mùa hè… Ngoài ra, gỗ cây dâu tằm cũng rất được ưa chuộng vì quan niệm xua đuổi tà ma, đem lại giấc ngủ ngon cho em bé và cả người lớn. Vỏ, thân cây, lá cây và một số loại cây sống ký gửi trên cây dâu tằm cũng có những tác dụng bất ngờ về mặt y học như chữa mồ hôi trộm, chữa ho suyễn, hỗ trợ bệnh tiểu đường, khó ngủ, bệnh xương khớp, bệnh sinh lý nam… Chính bởi những công dụng tuyệt vời mà cây dâu tằm đem lại, hiện nay vẫn còn rất nhiều vườn trồng dâu tằm lớn ở nước ta. Tuy nhiên với khí hậu nhiệt đới biến đổi khắc nghiệt cùng nhiều điều kiện thiên nhiên khác khiến cho quá trình canh tác cây công nghiệp này gặp phải khó khăn, trong đó không thể không nhắc đến những bệnh hại thường gặp gây ra những ảnh hưởng, tác động xấu tới quá trình phát triển của dâu tằm. Trong bài viết này, chúng ta cùng tìm hiểu một bệnh hại rất thường gặp và gây ra những ảnh hưởng tới năng suất cây dâu tằm, đó chính là bệnh phấn trắng, hay còn gọi là bạc thân cây dâu tằm.
Giới thiệu bệnh hại
Bệnh phấn trắng hay còn gọi là bạc thân cây dâu do nấm Phyllactinia Moricola Sawada thuộc bộ nấm phấn trắng, lớp nấm túi. Sợi nấm phát triển nổi lên mặt lá tạo ra các vòi hút ngắn chọc sâu vào tế bào cây để hút thức ăn. Sợi nấm đơn bào, phân nhánh, uốn khúc nhiều lần, cành bào tử phân sinh, không phân nhánh. Bào tử phân sinh đơn bào, không màu, kích thước 71×19 micromet. Các bào tử nấm rơi rụng và tồn tại trong lòng đất và sẽ phát triển khi gặp điều kiện thích hợp. Ở vùng nhiệt đới, nấm bệnh có thể phát triển quanh năm. Nấm Phyllactinia Moricola Sawada gây hại chủ yếu trên cây công nghiệp dâu tằm.
Đối tượng gây hại
Bệnh phấn trắng (bạc thân) dâu là loại bệnh tương đối phổ biến trên nhiều loại cây trồng khác nhau như cà chua, dưa leo, dâu tây, cây chôm chôm, dưa lưới,…
Dấu hiệu, triệu chứng bệnh hại
Bệnh phấn trắng (bạc thân) dâu gây hại phổ biến ở các vùng trồng dâu khu vực nhiệt đới. Biểu hiện đặc trưng nhất của bệnh là hình thành lớp nấm màu trắng xám mịn như bột phấn, bao phủ từng chòm hoặc toàn bộ phiến lá, nấm gây bệnh ở cả hai mặt lá. Nấm phát sinh nhiều ở lá già và lá bánh tẻ, lá bệnh vẫn sẽ giữ màu xanh đến khi bào tử nấm hình thành dưới mặt lá thì ở mặt trên, vết bệnh chuyển dần sang màu vàng hoặc nâu. Bệnh phát triển nặng hơn làm cả phiến lá vàng, lá khô cháy và dễ rụng. Vào cuối thời kỳ sinh trưởng của cây, trên các lá già trong đám nấm trắng có nhiều hạt đen nhỏ ti li xen lẫn vào.
Điều kiện phát triển
Như đã nói trên, trong điều kiện khí hậu nhiệt đới nấm có thể phát triển quanh năm, mạnh nhất khi nhiệt độ vào khoảng 25 độ C, khi có những cơn mưa ẩm khiến độ ẩm không khí cao trên 80%. Đây chính là kiểu thời tiết đặc trưng vào thời điểm giao mùa vụ Xuân Hè và vụ Thu Đông tại nước ta. Trong điều kiện khí hậu này, người nông dân càng cần thiết tập trung phòng và trừ bệnh hại này. Ở nhiệt độ trên 30 độ C và khi có mưa lớn, mưa rào, bệnh kém phát triển. Ở miền Bắc nước ta, vụ Xuân Hè bệnh gây hại mạnh nhất từ tháng 3 đến tháng 5, mùa thu bệnh phát triển và tồn tại suốt mùa đông.
Nguyên nhân gây bệnh
Một số nguyên nhân chính gây ra bệnh phấn trắng trên cây dâu tằm có thể được chỉ ra như sau:
– Do giống cây trồng: một số giống dâu tằm lá to có khả năng kháng các loại nấm tốt hơn so với các giống dâu có lá nhỏ
– Do mật độ trồng chưa hợp lý: mặc dù là loài cây ưa ẩm, song dâu tằm lại rất cần có ánh sáng để phát triển tối đa. Việc trồng cây với mật độ quá dày sẽ khiến cho cây không đủ không gian để phát triển, dẫn đến cạnh tranh về ánh sáng. Ánh sáng không đủ khiến cho cây kém phát triển, khả năng chống chịu bệnh cũng giảm đi.
– Do mất cân đối phân bón: Một số vườn bón quá nhiều phân đạm khiến cây phát triển nhanh nhưng yếu ớt, sức chống chịu kém, khiến nấm bệnh phấn trắng và các bệnh khác dễ dàng xâm nhập và phát triển.
– Do chưa vệ sinh sạch sẽ tàn dư bị bệnh: Bào tử nấm có thể tồn tại trong lòng đất từ năm này qua năm khác và sẽ xâm nhập, phát triển trên cây ký chủ khi gặp điều kiện thích hợp. Vậy nên nếu vườn đã có cây mắc bệnh nhưng chưa được vệ sinh sạch sẽ toàn bộ tàn tích, rất có thể bào tử nấm vẫn sẽ xâm nhập vào các tế bào trong cơ thể cây mới.
– Do các loại sâu bệnh hại khác: đây cũng là một trong số những nguyên nhân gây ra bệnh hại này.
– Do điều kiện thời tiết: bệnh nấm phấn trắng phát triển mạnh mẽ trong điều kiện thời tiết khoảng 25 độ C và có những cơn mưa nhỏ. Vậy nên vào những thời điểm vụ xuân hè hoặc mùa thu, người nông dân cần tập trung thăm vườn và kiểm tra những điều kiện để hạn chế phát sinh bệnh này cũng như những bệnh hại khác.
Mức độ ảnh hưởng
Bệnh nấm phấn trắng (bệnh bạc thân) cây dâu tằm là một bệnh hại khá phổ biến và gây ra một số ảnh hưởng cho cây. Bệnh phát triển nặng sẽ là khô cháy thậm chí rụng lá, mà lá lại là một trong những bộ phận quan trọng và trực tiếp ảnh hưởng đến quá trình nuôi tằm. Vậy nên nó là giảm năng suất nuôi và cung cấp tằm cho ngành công nghiệp dệt may trong nước. Ngoài ra đối với những vùng trồng dâu tằm lấy quả, lá rụng cũng sẽ khiến cho cây phát triển kém, thậm chí làm giảm khả năng tạo hoa và kết trái. Dù là cây dâu tằm trồng với mục đích lấy lá hay lấy quả, việc cây bị nấm hại đều sẽ ảnh hưởng đến những phẩm chất của từng bộ phận trên cây. Vậy nên việc tìm hiểu nguyên nhân và các biện pháp phòng trừ bệnh hại này là rất quan trọng.
Biện pháp phòng bệnh
Tìm hiểu rõ những nguyên nhân, chúng ta có thể đưa ra được những biện pháp phòng ngừa căn bệnh hại này:
Biện pháp giống: Chọn giống dâu lá to có khả năng kháng các loại nấm so với giống dâu lá nhỏ. Lựa chọn hạt giống, cây giống khỏe mạnh, không có dấu hiệu nhiễm bệnh, kém phát triển
Biện pháp canh tác: Áp dụng những biện pháp kỹ thuật chăm sóc dâu như làm sạch cỏ, giữ vườn cây thông thoáng…
Trồng cây với mật độ thích hợp, đảm bảo cây có đủ không gian phát triển và đủ ánh sáng mặt trời
Bón phân cân đối trên rộng vườn, tránh bón quá nhiều đạm, sử dụng phân chuồng hoai mục và tiến hành bón vôi cho ruộng cây
Tiêu huỷ sạch sẽ những bộ phận có dấu hiệu bị bệnh, không để còn sót lại trong đất hoặc trong tàn dư cây…
Rút ngắn lứa hái dâu, uống dâu sớm nếu bệnh tiếp tục phát triển vào mùa thu
Biện pháp xử lý bệnh
Sử dụng một số loại thuốc bảo vệ thực vật có chứa hoạt chất diệt nấm để ngăn chặn tối đa sự phát triển gây hại của nấm bệnh. Bà con hãy tham khảo một số sản phẩm trừ bệnh của Nghi Anh như: Kibul, Nazosi, Sunfur,…
Thuốc trừ bệnh
