Giới thiệu bệnh hại
Chè xanh là một loại lá có tác dụng rất tốt đối với sức khỏe con người. Chè không chỉ đáp ứng nhu cầu trong nước mà còn vươn tầm thế thời khi các loại chè Việt Nam xuất khẩu được đánh giá có hương vị và chất lượng thơm ngon không kém gì các nước khác. Xuất khẩu chè đem lại nguồn lợi kinh tế khá lớn cho người nông dân ở nước ta. Hiện nay vùng có diện tích trồng chè lớn nhất nước ta là vùng Trung du và miền núi Bắc Bộ. Tuy nhiên trong quá trình trồng loại cây này cần chú ý đến sự xuất hiện của căn bệnh phồng lá chè. Loại bệnh này phát sinh gây hại ở lá non, búp non trên cây chè, hơn nữa có tốc độ lây lan rất nhanh, làm ảnh hưởng nghiêm trọng đến năng suất và chất lượng chè. Do đó, người nông dân cần nắm rõ dấu hiệu và biện pháp phòng trừ bệnh để bảo vệ cho nương chè, đồi chè của mình.
Đối tượng gây hại
Bệnh phồng lá chè do nấm Exobasidium spp Masse thuộc bộ Exobasidiales gây ra. Nấm tồn tại dưới dạng bào tử, nấm xâm nhập và gây hại trên cây chè hàng năm, thường phát sinh bệnh trên lá non, chồi non chứa nhiều nước và có mức độ lây lan rất nhanh, gây ảnh hưởng nghiêm trọng tới năng suất và chất lượng của chè. Ngoài cây chè, nấm còn gây hại trên một số loài cây như đỗ quyên, việt quất…
Dấu hiệu, triệu chứng bệnh hại
Bệnh phồng lá chè phát sinh và gây hại ở lá non, búp non và vết bệnh phân bố phần lớn ở mép lá, đường kính 2 – 10 mm. Vết bệnh ban đầu là những chấm nhỏ hình giọt dầu, có màu vàng nhạt, theo thời gian vết bệnh phát triển và có màu nhạt dần.
Sau khi nấm xâm nhập vào lá, khoảng 10 đến 15 ngày sau, mặt dưới lá phồng lên tại vị trí những vết bệnh hình giọt dầu và mặt trên của lá bị lõm xuống, phía trên mặt có hạt phấn màu trắng. Phía mặt dưới của lá, trên vết phồng được bao phủ bởi một lớp nấm mịn màu xám tro hoặc trắng hồng. Sau đó từ 5 đến 7 ngày, vết phồng vỡ ra làm phát tán các bào tử nấm ra ngoài. Vết bệnh dần trở nên thối khô hoặc thối ướt tuỳ vào điều kiện thời tiết khô hanh hay mưa ẩm.
Sau khi vết phồng bị vỡ, vết bệnh dần chuyển thành màu nâu, lá chè co rúm lại. Bệnh thường làm giảm năng suất, chất lượng và làm chậm quá trình sinh trưởng của các lứa chè sau.
Điều kiện phát triển bệnh hại
Bệnh phồng lá chè phát sinh trong thời kỳ nhiệt độ ôn hoà, nhiệt độ 15 đến 20 độ C và độ ẩm không khí cao trên 90%, nhất là trong điều kiện sương mù hoặc mưa phùn kéo dài từ 15 ngày trở lên. Vào mùa xuân, bệnh thường phát triển từ cuối tháng 2 đến đầu tháng 5, mùa thu bệnh thường phát triển từ cuối tháng 9 đến cuối tháng 10. Khi nhiệt độ không khí từ 25 độ C trở lên, nắng nhiều khiến không khí khô hơn, nấm bệnh hầu như không phát triển được.
Nghiên cứu cho thấy những nương chè trồng ở vùng cao 600-700 mét so với mặt nước biển thường có bệnh phát sinh và gây hại nặng hơn. Ngoài ra ở những nương chè quản lý không tốt, cỏ dại mọc nhiều, khuất gió và nhiều cây che bóng, bệnh cũng phát triển và gây hại mạnh mẽ hơn. Trên thực tế cũng chỉ ra rằng những nương chè bón nhiều phân đạm hoặc trồng những giống chè có lá to hơn thường gặp phải bệnh hại này hơn so với những nương khác.
Nguyên nhân gây bệnh
Một số nguyên nhân dẫn đến phát sinh bệnh phồng lá ở cây chè như sau:
Do điều kiện thời tiết: Nguyên nhân lớn nhất dẫn đến bệnh phồng lá và các bệnh nấm hại khác trên cây chè đó là những bất lợi về mặt thời tiết. Nhiệt độ thời tiết dưới 20 độ C cùng với độ ẩm không khí cao và thiếu ánh nắng mặt trời vào những thời điểm giao mùa là điều kiện thích hợp cho nấm bệnh phát triển
Do điều kiện canh tác: Độ cao của những vùng đất trồng chè có ảnh hưởng lớn đến sự phát sinh và phát triển của nấm bệnh. Những vùng trồng chè ở thung lũng sâu có nhiều cỏ dại thường bị hại nặng hơn so với những vùng trồng cao hơn.
Do mật độ canh tác: Những nương chè trồng quá dày và san sát nhau sẽ khiến cho nương chè không được thông thoáng và tạo độ ẩm cao. Ngoài ra trên nương chè có thêm quá nhiều cây che sáng, ảnh hưởng đến mức hấp thụ ánh nắng của cây cũng khiến cây kém phát triển và dễ nhiễm bệnh hơn
Do chế độ dinh dưỡng: Việc bón quá nhiều và thừa phân đạm khiến cho chè dễ nhiễm nấm bệnh hơn. Ngoài ra việc bón phân cần có sự thay đổi theo tuổi chè nên nếu không để ý đến yếu tố này, người nông dân rất dễ khiến cho cây chè bị mất cân bằng trong chế độ dinh dưỡng
Mức độ ảnh hưởng
Bệnh phồng lá chè gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến mức sản lượng thu hoạch. Bệnh gây chết lá non, cành non. Cây chè bị bệnh thường phục hồi chậm. sau khi nhiễm bệnh 2 tháng không thể thu hoạch được. Búp chè bị bệnh có màu đen, không những ảnh hưởng đến thẩm mỹ mà còn ảnh hưởng vô cùng lớn đến chất lượng của chè. Đối với những hộ gia đình, những hợp tác xã kinh doanh chè thì quả thực đây là một vấn đề quá lớn, ảnh hưởng trực tiếp đến thu nhập của bà con. Vậy nên việc nắm rõ triệu chứng, nguyên nhân và các biện pháp phòng trừ bệnh phồng lá chè là hết sức cần thiết.
Biện pháp phòng trừ
Một số biện pháp phòng trừ bệnh phồng lá chè có thể kể đến như sau:
Biện pháp canh tác:
– Vệ sinh nương chè, diệt trừ cỏ hại, tỉa bới cây che bóng để nương chè được thông thoáng, hạn chế độ ẩm cao
– Trồng cây với mật độ thích hợp, tránh trồng quá dày khiến cây không đủ không gian để phát triển, thiếu ánh nắng mặt trời
– Bón phân cân đối giữa đạm, lân, kali để tăng sức chống bệnh cho cây chè, không bón quá nhiều đạm. Khi thấy có dấu hiệu bệnh cần ngừng bón đạm ngay, cần hái sớm, hái chạy và hái sạch hết các lá bị bệnh mang đi tiêu huỷ
Biện pháp kiểm dịch thực vật
– Thường xuyên thăm vườn để phát hiện sớm dấu hiệu bệnh hại và chủ động phòng trừ. Người nông dân cần theo dõi các thông tin dự báo thời tiết để nắm được tình hình diễn biến thời tiết và có những giải pháp kịp thời.
– Đối với những nương chè thường xuyên bị bệnh phồng lá gây hại nặng cần đốn muộn hơn so với thời vụ, đốn tất cả các cành lá bị bệnh mang đi tiêu huỷ
– Đảm bảo thời gian cách ly quy định khi sử dụng thuốc trừ bệnh và bón phân cho chè.
Biện pháp xử lý bệnh
Người nông dân có thể sử dụng các loại thuốc hoá học để ngăn chặn kịp thời sự phát triển lây lan của bệnh phồng lá chè, tuy nhiên cần phải lưu ý không lạm dụng các loại thuốc hóa học quá nhiều, tránh gây hậu quả cho cây, cho môi trường và cho con người.
Một số loại thuốc trừ nấm điển hình của Nghi Anh mà bà con có thể tham khảo như: Kibul, Nazosi, Sunfur,…
Thuốc trừ bệnh 
Câu hỏi thường gặp
Bệnh phồng lá phát sinh, phát triển ở giai đoạn nào trên cây chè?
Vết bệnh có đặc điểm như thế nào?
Xử lý bệnh bằng cách nào?
