Giới thiệu bệnh hại
Bệnh phytoplasma hại mía có tên phổ biến tại Việt Nam là bệnh chồi cỏ hại mía, có tên khoa học là Sugarcane grassy shoot disease. Bệnh được xác định nguyên nhân là do virus Phytoplasma gây ra, xuất hiện gây hại đầu tiên tại vùng trồng mía ở tỉnh Nghệ An vào năm 2005.
Chồi cỏ được coi là bệnh nguy hiểm nhất đối với cây mía, xuất hiện từ nhiều năm nay với tốc độ lây lan bệnh rất nhanh và hiện chưa có thuốc đặc trị. Trước nguy cơ gây hại của bệnh, chính quyền và bà con nông dân cũng đã có những phát hiện và biện pháp thích ứng nhưng vẫn không diệt trừ hoàn toàn mầm bệnh và khả năng lây lan rộng. Bệnh chồi cỏ hại mía lan truyền chủ yếu qua hom giống, qua côn trùng mối giới và qua một số thực vật họ Poaceae.
Bệnh phytoplasma (chồi cỏ mía), có liên quan đến loại virus gây hại có tên Phytoplasma – Candidatus Phytoplasma sacchari. Đây là loại vi khuẩn gây bệnh có kích thước nhỏ, đa hình và có thể làm giảm năng suất từ 5%-20% ở cây mía, thậm chí ở nhiều vườn bị nhiễm bệnh nặng có thể thiệt hại 100% về năng suất mía và sản lượng đường thu hoạch.
Phytoplasma được nhìn thấy trong các phần siêu mỏng của tế bào phloem ở cây bị nhiễm bệnh, có 2 dạng là thể hình cầu đường kính 300-400 nm và thể sợi đường kính 30-53 mm.
Phytoplasma có khả năng gây hại liên quan đến các bệnh thực vật và được biết là nguyên nhân gây ra hơn 600 bệnh ở hàng trăm loài thực vật khác nhau. Một số biểu hiện cây cây bị ảnh hưởng từ Phytoplasma bao gồm: lá bị trắng hoặc vàng, lá nhỏ hơn, sinh trưởng kém và một số tình trạng phát triển quá mức.
Đối tượng gây hại
Bệnh gây hại chủ yếu trên cây mía
Triệu chứng của bệnh hại
Bệnh chồi cỏ hại mía xuất hiện các biểu hiện sau từ 1-2 tháng sau khi trồng. Cây mía bị nhiễm Phytoplasma đặc trưng bởi sự phát triển mạnh của các chồi nhánh cao từ gốc của các chồi với các phiến lá bạch tạng. Sự phát triển nhiều của chồi nhánh và phiến lá khiến cây giống như đám cỏ dại và các khóm mía cho thấy khả năng sinh trưởng kém, còi cọc vì các chồi phụ phát triển sớm. Do bị ảnh hưởng của Phytoplasma nên lá không tạo ra chất diệp lục nên có màu trắng đến vàng nhạt, rồi vàng hoàn toàn, mỏng và hẹp. Gân lá sẽ dần chuyển sang màu trắng bởi có sự xuất hiện của phytoplasma cư trú trong mô phloem của lá, mắt hoặc chồi bệnh sẽ mọc mầm sớm hơn bình thường trên mía. Đặc biệt, ở các khóm mía bị bệnh sẽ khó hình thành thân mía hoặc nếu đã hình thành thì độ dài mỗi lóng cũng ngắn hơn, chồi trở nên mỏng và dài bất thường.
Nguyên nhân phát sinh bệnh hại
Thông thường, có 3 nguyên nhân gây bệnh cho bệnh chồi cỏ hại mía đó là qua rầy, qua hom giống và qua các dụng cụ cơ khí.
– Qua rầy: mầm bệnh có thể được truyền qua nguyên liệu hạt giống và qua rầy ăn lá do mía là cây trồng sinh dưỡng. Quá trình lây nhiễm thứ phát diễn ra thông qua các loài côn trùng ăn xơ libe ở mía, đặc biệt là các loài rầy lá, rệp.
– Qua các hom giống: Từ các hom giống không sạch bệnh ở các cây trồng nhiễm bệnh chồi cỏ trước đó, bệnh có thể truyền sang cây mới một cách dễ dàng và lan rộng nhanh chóng
– Qua dụng cụ cơ khí: Vi khuẩn gây bệnh có thể được lây lan thông qua các công cụ cơ khí như dao khi thu hoạch mía.
Điều kiện phát triển bệnh hại
Tại các khu vực trồng mía, rầy ăn lá sẽ bay theo phản ứng ánh sáng đèn để lây lan sang các vườn khác xung quanh
mầm mía khi không được dọn sạch sau thu hoạch hoặc từ quá trình xử lý cây bị bệnh còn sót lại trong đất và nếu gặp điều kiện ẩm thì mầm đó lại mọc lên
Ở thời tiết mưa phùn, nguy cơ lây lan bệnh là rất cao.
Mức độ ảnh hưởng
Những vườn bị mía bị bệnh khiến năng suất và chất lượng giảm từ 10-100%. Hàng năm, diện tích mía bị bệnh chồi cỏ thường tăng lên và cao điểm nhất là vào những tháng đầu năm. Nhiều khu vực dịch chồi cỏ đã làm cho năng suất mía giảm trầm trọng, thậm chí phải tiêu hủy toàn bộ và không cho thu hoạch, ảnh hưởng lớn đến ngành công nghiệp sản xuất mía của cả nước.
Biện pháp phòng bệnh
Biện pháp giống
Nên sử dụng giống mía khỏe mạnh, được chứng nhận sạch bệnh được đề xuất làm vật liệu trồng.
Nếu giống mía được sử dụng xuất hiện các triệu chứng trong vòng 2 tuần sau khi trồng, nên thay thế ngay bằng cây mới khỏe mạnh
Chỉ sử dụng các hom giống lành mạnh và cân nhắc việc gieo trồng các giống đề kháng bệnh cao
Biện pháp sinh học
Trước khi thực hiện gieo trồng, bà con cần làm đất, rạch hàng theo đúng yêu cầu kỹ thuật, bón phân hữu cơ vào hố đất và thâm canh sớm để đảm bảo mía sinh trưởng, phát triển khỏe, kháng bệnh tốt
Biện pháp canh tác
Để giảm thiểu mầm bệnh trong ruộng mía, cần áp dụng chế độ luân canh cho vườn mía theo đúng chu kỳ, không để mía lưu gốc quá 3 năm
Không được để vườn mía bị ngập úng, bởi bệnh chồi cỏ có nguy cơ nhiễm bệnh ở môi trường ẩm cao
Có thể trồng xen canh các loại cây họ đậu như đậu xanh, đậu đen, lạc để các tán đậu, lạc phủ kín giữa các hàng mía và hạn chế bệnh chồi cỏ
Biện pháp kiểm dịch thực vật
Bà con cần thường xuyên thăm khám, giám sát toàn bộ diện tích mía để phát hiện sớm các triệu chứng bệnh với sự xuất hiện của côn trùng để nếu phát hiện bệnh, có thể dễ dàng xác định và khoanh vùng thực hiện các biện pháp xử lý
Đối với các cây nhiễm bệnh, cần loại bỏ ngay các bộ phận bị bệnh khi thấy các triệu chứng, sau đó thay thế cây con bị nhiễm bệnh bằng các cây trồng khỏe mạnh
Với trường hợp diện tích bị bệnh dưới 20% trước khi thu hoạch, bà con phải đánh dấu các cây bệnh và sau đó bật gốc những cây này gom lại rồi đốt
Sử dụng bẫy dính màu vàng để khống chế các côn trùng mang mầm bệnh tại vườn mía
Biện pháp xử lý bệnh
Vì bệnh Phytoplasma hại mía (bệnh chồi cỏ ở mía) có thể xuất hiện qua lây lan từ hình thức cơ học khi thu hoạch mía. Do đó, để hạn chế sự xâm nhập, bà con có thể xử lý dao bằng chất khử trùng Lysol hoặc nhúng dao trong nước sôi một thời gian như một biện pháp xử lý bệnh hại này. Hoặc có thể sử dụng các dung dịch xà phòng diệt côn trùng loại nhẹ có chứa các loại dầu thực vật bởi có thể khống chế sự quấy rầy và lây lan của chúng
Khi vườn mía bị bệnh hại, bà con cần thực hiện tốt việc cày phá để tiêu hủy mầm bệnh, các cây bị nhiễm bệnh ngay lập tức để hạn chế sự lây lan của nguồn bệnh ra diện rộng.
Hiện nay vẫn chưa có biện pháp xử lý hóa chất nào có thể xử lý triệt để bệnh chồi cỏ hại mía này nhưng bà con cũng có thể dùng các loại thuốc trừ sâu để loại bỏ các loại côn trùng hay các loại rệp gây hại tránh sự cộng hưởng. Bà con có thể tham khảo một số sản phẩm trừ sâu của Nghi Anh như: Sumo, Chim én, Bay rầy, Lửng mật,…
Thuốc trừ sâu 
Câu hỏi thường gặp
Bệnh Phytoplasma (chồi cỏ) phát sinh, phát triển ở giai đoạn nào trên cây mía?
Cây bệnh có đặc điểm như thế nào?
Xử lý bệnh bằng cách nào?
