Giới thiệu bệnh sâu hại
Tên khoa học là Scirpophaga incertulas Walker
Họ: Ngài sáng (Pyralidae)
Bộ: Cánh vảy (Lepidoptera)
Tại Việt Nam, sâu đục thân hai chấm là loài dịch hại chính trên ruộng lúa, xuất hiện tại hầu hết trên các vùng trồng lúa trên cả nước. Còn ở miền Trung và miền Nam, sâu đục thân hai chấm có thể gây hại trong tất cả các vụ lúa do chúng ưa thích và phát triển trong điều kiện ấm, nóng và những nơi có độ ẩm cao.
Đặc biệt ở miền Bắc, vào những năm mùa đông rét đậm kéo dài, vụ mùa khô hạn thường phát sinh rất nhiều sâu bướm hai chấm. Trong một năm, sâu đục thân bướm hai chấm có thể có tới 6 – 7 lứa, gây thiệt hại nhiều nhất là ở lứa 2 (khoảng vào tháng 5) và ở lứa 5 (khoảng vào tháng 9) làm cho bông lúa bị bạc, hư hại.
Nếu người dân không có biện pháp phòng trừ kịp thời sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến năng suất và chất lượng của lúa.
Đặc điểm hình thái
- Vòng đời phát triển của sâu đục thân hai chấm hại lúa thường kéo dài từ khoảng 54 – 66 ngày tùy vào điều kiện thời tiết ở khu vực nó sinh sống. Còn vòng đời ở nhiệt độ khoảng từ 26 – 30oC sẽ ngắn hơn vòng đời ở nhiệt độ từ khoảng 19 – 25oC.
– Giai đoạn trứng: kéo dài từ 8 – 13 ngày
– Giai đoạn sâu non: kéo dài từ 36 – 39 ngày
– Giai đoạn nhộng: kéo dài từ 12 – 16 ngày
– Thời gian ngài vũ hóa đến đẻ trứng: khoảng 3 ngày
- Ban đầu, sâu bệnh hình thành ở dạng ổ trứng hình bầu dục, trên mặt phủ một lớp lông màu vàng nhạt, ở giữa nhô lên. Sâu bệnh khi mới đẻ trứng có màu trắng, sau đó chuyển sang màu ngà vàng, khi sắp nở trứng có màu đen.
- Khi lớn lên sâu non có màu trắng sữa, đầu có màu nâu vàng, chân bụng sâu non ít phát triển, móc bàn chân bụng có 28 cái xếp thành hình có dạng hình elip.
- Giai đoạn nhộng: Nhộng cái có chân sau dài hết đốt bụng thứ 5, còn nhộng đực có chân sau dài tới đốt bụng thứ 8. Còn nhộng mới hóa có màu trắng sữa, sau chuyển sang màu vàng nhạt.
- Giai đoạn sâu con trưởng thành:
+ Ngài cái: có thân màu trắng vàng hay vàng nhạt, ở khúc cuối bụng có chùm lông màu vàng nhạt và ở giữa cánh trước có một chấm đen.
+ Ngài đực: có đầu ngực và cánh trước màu nâu vàng nhạt dạng hình tam giác, cũng giữa cánh có một chấm đen. Phần từ đỉnh cánh đến mép sau có một vệt xiên màu nâu đen, mép ngoài cánh có 9 chấm đen nhỏ, mắt kép và to đen.
Đối tượng gây hại
Hầu hết ở các giống lúa đều bị ảnh hưởng.
Triệu chứng gây hại
- Giai đoạn gieo mạ, lúa làm đòng: Sâu đục xuyên qua bẹ lá bên ngoài, đục vào đến nõn giữa, hút các chất dinh dưỡng làm cây mạ bị chết khô và khiến dảnh lúa bị héo. Cây mạ khi còn nhỏ bị sâu bệnh hại có thể chết khô, còn với cây mạ lớn thì sẽ dễ bị đứt gốc khi nhổ mạ.
- Giai đoạn lúa đẻ nhánh: Sâu bệnh đục thẳng vào phần dưới của thân, cắt đứt tổ chức bên trong, đầu tiên là làm cho lá non bị cuốn dọc có màu xanh tái sẫm, dần chuyển sang màu vàng và héo khô hoặc chết.
- Giai đoạn lúa đứng cái làm đòng: Đây là giai đoạn sâu non tập trung phá hại phía bên trong bẹ và đục vào ống.
- Giai đoạn cây lúa trổ bông: Lúc này, sâu đục vào các cuống bông, cắt đứt sự vận chuyển dinh dưỡng của bông lúa, hay sâu tuổi nhỏ tập trung cắn nát đòng làm cho bông lúa không trổ hoặc nếu trổ thì các hạt bị lép trắng.
Đặc điểm sinh thái
Sâu bệnh đục thân bướm 2 chấm chủ yếu hoạt động về ban đêm, ban ngày chúng ẩn nấp trong các bụi rậm gần nước, có ánh sáng tốt. Bọn chúng thường giao phối trong đêm và một đêm sau là có thể đẻ trứng. Con cái hoạt động mạnh từ lúc 19 – 20h còn con đực là từ 23h – 1h sáng. Mỗi con cái có thể đẻ khoảng từ 1 – 5 ổ trứng, mỗi ổ lại có khoảng 100 – 150 quả, và trứng sẽ được đẻ ở trên mút của ngọn lúa hoặc lá trong thời kỳ mạ hoặc cây lúa.
Sâu non khi nở thì chúng phá chất keo và lông phủ trên ổ trứng rồi chui ra ngoài, nếu lúa đang ở thời kỳ mạ hoặc đẻ nhánh, nó đục qua bẹ vào đến nõn giữa khiến dảnh lúa bị héo. Giai đoạn lúa sắp trổ hoặc mới trổ, sâu đục qua lá bao của đòng và chui vào giữa rồi bò xuống đục ăn điểm sinh trưởng làm cho bông lúa lép trắng (bạc bông).
Sâu phá hại nặng trên lúa mùa hơn lúa xuân, những giống lúa đang trồng hiện chưa có giống nào kháng được sâu đục thân bướm 2 chấm. Và lúa nếp sẽ bị hại nặng hơn lúa tẻ.
Giai đoạn sinh trưởng của cùng 1 giống lúa khác nhau sẽ chịu ảnh hưởng mức độ gây hại của sâu bệnh khác nhau. Chẳng hạn, nếu sâu ra rộ ở thời kỳ lúa đẻ nhánh, làm đòng hay trổ bông thì mức độ bị gây hại thường nặng hơn so với các giai đoạn sinh trưởng khác. Giai đoạn bướm vũ hóa rộ trước khi lúa trổ từ 5 – 7 ngày tỉ lệ bị hại rất nặng, con sau đó hoặc trùng với thời gian lúa trổ thì tỉ lệ bị hại sẽ nhẹ hơn.
Thiên địch
Thiên địch hay kẻ thù của sâu bệnh này là ong, có rất nhiều loại ong đã được tìm thấy dùng để diệt trừ sâu bướm hai chấm đục thân. Chẳng hạn như: Trichogramma japonicum Ashmead, Tetrastichus schoenobii Ferriere, T. dignus Gahan…
Đặc biệt loài Tetrastichus có khá nhiều và kí sinh trên trứng của sâu đục thân bướm hai chấm. Khi nhiệt độ thấp thì loài này xuất hiện nhiều hơn trong nhiệt độ ấm nóng mới so với các loài khác.
Biện pháp phòng bệnh
Phòng bệnh là cách tốt nhất để giảm sự xuất hiện của các loài sâu bệnh gây hại:
– Đất trồng cần được xử lý tốt trước khi bắt đầu vụ mùa mới như: xới đất, ngâm nước hay phơi ải đều được, bởi vì cây trồng trực tiếp trên đất, nếu đất không đảm bảo thì cây cũng sẽ bị hại theo.
– Nên dọn dẹp sạch sẽ tàn dư của vụ trước dù là rơm rạ hay cỏ đều phải đốt sạch hoặc xử lý sạch sẽ, tránh lưu lại tàn dư mang mầm bệnh gây hại cho vụ sau.
– Bón phân đúng liều lượng cho cây, tránh việc dùng phân nhiều đạm trong 1 thời gian dài
– Nên chọn giống cây có khả năng kháng bệnh tốt cũng như chịu được bệnh tốt.
– Canh thời vụ chính xác, khi thu hoạch nên cắt lúa sát gốc.
– Áp dụng thêm các phương pháp thủ công như bẫy bắt bướm, bắt ổ trứng,…để tránh sâu bệnh tới gần.
-
Biện pháp bảo vệ thiên địch của sâu bệnh :
Các loài thiên địch quan trọng của sâu đục thân bướm 2 chấm gồm các loài ong ký sinh trứng và các loài thiên địch ăn thịt như kiến lửa đồng, bọ cánh cứng 3 khoang,…đây là kẻ thù đáng sợ của loài sâu bệnh này.
Phương pháp bảo tồn thiên địch trên đồng ruộng rất đơn giản như sau:
– Không được phun thuốc trừ sâu quá sớm trên ruộng lúa.
– Tạo điều kiện cho thiên địch có chỗ trú ẩn và phát triển.
– Khi phun thuốc BVTV phải lựa chọn những loại thuốc có ảnh hưởng thấp đến thiên địch nhất.
-
Biện pháp trồng hoa trên bờ ruộng để thu hút thiên địch:
Cách này là cách áp dụng Công nghệ sinh thái – là sự tiến bộ mới nhất trong những cách phòng trị sinh học đối với côn trùng (sâu bệnh) gây hại lúa. Do đó việc trồng hoa sớm trên bờ ruộng là cần thiết để cung cấp nguồn dinh dưỡng cho các loài thiên địch ký sinh ngay từ đầu vụ. Điều này có thể giảm đáng kể mật độ sâu trên đồng ruộng.
Biện pháp xử lý bệnh
Chỉ nên phun trừ sâu cho ruộng lúa khi mật độ ổ trứng từ 0.3 ổ/m2 trở lên, những nơi có mật độ trên 1 ổ/m2 thì cần tiến hành phun kép 2 lần, cách nhau từ 4 – 5 ngày rồi mới phun lại. Phun trước khi lúa trổ bông tầm 4 đến 5 ngày hay là vào lúc lúa đã trổ bông được khoảng 5% diện tích đất trồng. Mỗi sào phải nên phun đủ từ 25 đến 30 lít nước. Trường hợp sau khi phun mà gặp mưa trong 4 giờ đầu thì bắt buộc phải phun lại cho cây trồng. Bà con hãy tham khảo sản phẩm thuốc trừ sâu điển hình của Nghi Anh như: Sumo, Đục quả, Đại bàng,…
Thuốc trừ sâu
