Giới thiệu bệnh sâu hại
Tên khoa học: Dicladispa armigera
Họ: Chrysomelidae
Bộ: Coleoptera
Sâu gai bọ gai được ghi nhận xuất hiện hiện nay đã xuất hiện ở nhiều quốc gia như Ấn Độ, Bangladesh, Campuchia, Lào, Malaysia, Miến Điện, Nepal, Pakistan, Thái Lan và Việt Nam.
Sâu gai bọ gai sẽ ăn phần diệp lục giữa hai lớp biểu bì làm hình thành nên các đường hầm không đồng đều nhau trên lá lúa. Những con sâu gai bọ gai đã phát triển hoàn chỉnh thì chúng sẽ ăn vào mặt trên phiến lá, và chúng chỉ giữ lại lớp biểu bì bên dưới. Khi sâu – bọ gai xuất hiện với số lượng lớn, điều này khiến lá lúa bị vàng khô, cây héo và chết dần khi bệnh trở nặng. Sự gây hại bệnh này bắt đầu từ chỗ đẻ trứng, gần chóp lá và lan dần xuống bên dưới của phiến lá.
Những vùng lúa mà có cỏ dại mọc nhiều, hay việc bón quá nhiều phân cho lúa, nơi có mưa lớn và độ ẩm tương đối cao đây là điều kiện thuận lợi cho quá trình cây bị nhiễm bệnh sâu gai, bọ gai.
Đặc điểm hình thái
Vòng đời: thường các loài sâu gai bọ gai có vòng đời từ khoảng 18-26 ngày:
+ Thời gian hình thành trứng: khoảng 4 – 5 ngày.
+ Thời gian hình thành sâu non: khoảng 7-12 ngày.
+ Thời gian phát triển thành nhộng: khoảng 4-5 ngày.
+ Thời gian ngài vũ hóa đến đẻ trứng: con cái có thể sống được cỡ 20 ngày, con đực thường sống được khoảng 14 ngày.
Thông thường, Trứng sâu gai, bọ gai thường được đẻ ở ngọn lá của lúa.
– Sâu non mới nở sẽ có màu vàng xám, cơ thể có dạng dẹt. Một đời sâu non có thể phá hại cỡ 123.4 mm2.
– Nhộng là một loại nhộng trần, có cơ thể dẹt, màu nâu, giai đoạn nhộng thường hoàn thành trong đường đục của sâu hoặc bọ non.
– Với những con trưởng thành thường có cơ thể nhỏ, màu đen bóng và có nhiều gai.
Đối tượng gây hại
Gây hại chủ yếu ở các giống lúa, ngoài ra sâu gai bọ gai còn có thể sinh trưởng trên lúa mì, mía,…
Triệu chứng gây hại
Sâu gai bọ gai trưởng thành sẽ gặm lớp mô của mặt trên ở lá để lại lớp biểu bì tạo thành những đường sọc trắng chạy song song với gân lá. Những con ấu trùng bắt đầu ăn lớp mô giữa lá và để lại lớp biểu bì ở mặt trên và dưới lá tạo thành một túi trắng có hình dạng bất thường trên lá, trong túi đó sẽ có ấu trùng và nhộng nằm bên trong.
Trong trường hợp lúa bị nhiễm bệnh nặng, lúc này các gân lá sẽ bị ảnh hưởng, dẫn đến tình trạng xuất hiện các vết bớt trắng ở mặt trên của lá.
Còn những sâu gai, bọ gai trưởng thành chủ yếu xuất hiện trên các lá bị tổn thương, phần lớn xảy ra ở mặt trên của lá. Những con ấu trùng sẽ ăn các mô màu xanh giữa 2 lớp biểu bì của lá, chúng đào hang dọc theo gân lá và gây ra các mảng trắng trên lá. Chúng ta có thể phát hiện và thấy rõ được chúng khi đem soi lá bị bệnh dưới ánh sáng hoặc lướt dọc ngón tay theo đường hang.
Các lớp bị nhiễm bệnh sâu gai bọ gai sẽ khô đi, khiến cánh đồng có màu bạc trắng. Thông thường nhìn từ xa sẽ thấy các cánh đồng bị nhiễm sâu – bọ gai nặng trông như bị cháy bạc.
Một lá lúa có thể bị nhiều sâu – bọ gai đục làm lá bị khô bạc trắng, khiến cây lúa xơ xác, không đủ chất dinh dưỡng để sinh trưởng, vì vậy nên phát triển kém.
Đặc điểm sinh thái
Những con trưởng thành thường xuất hiện vào thời điểm sáng sớm và ẩn nấp ở phần thấp của cây lúa suốt ngày và phá hoại mạnh nhất vào buổi sáng. Con trưởng thành của sâu – bọ gai cũng sẽ ăn lá lúa, chúng ăn chủ yếu từ ngọn lá xuống phía dưới và thích ăn phần mô non hơn, do nó mới hình thành nên mềm, dễ ăn và tiêu thụ hơn. Thông thường một con cái đẻ khoảng 55 quả trứng và đẻ ở ngọn lá của cây lúa.
Số lứa sâu – bọ gai sinh ra phải phụ thuộc vào điều kiện tự nhiên (nhiệt độ, thời tiết, độ ẩm) và số lượng vụ lúa nhà nông thực hiện canh tác thường gồm 6 lứa như sau: có 1 lứa vào tháng 2 trong vụ lúa xuân, 1 lứa vào tháng 4- 5 trên cỏ, 1 lứa trên lúa cạn và 3 lứa còn lại phát sinh trên lúa mùa từ cỡ tháng 7-10. Các con trưởng thành bắt đầu xuất hiện từ tháng 2 và tăng dần số lượng quần thể cho đến tháng 6 – 7 cùng với lúc sâu non gây hại nặng trên lúa non. Nhưng sau một thời gian mật độ sâu non và trưởng thành sẽ thay đổi, chúng bắt đầu giảm sau tháng 8.
Sâu – bọ gai phân bố ở khắp các vùng trồng lúa trong nước, đặc biệt là ở những vùng trồng lúa năng suất cao, do đây cũng có chất lượng dinh dưỡng nhiều nhất.
Thiên địch
Bọ ngựa cũng thuộc một trong những thiên địch hữu ích, chúng là những kẻ săn mồi hảo hạng, những loài côn trùng lọt vào tầm ngắm của nó thường không còn thoát nổi. Bọ ngựa này sẽ ăn thịt sâu gai, bọ gai gây hại trên đồng ruộng.
Còn có thiện địch của sâu bọ gai là ong ký sinh như ong kén nhỏ, ong đen, ong xanh mắt đỏ, chúng sẽ đẻ trứng vào trứng hoặc sâu non, trứng ong sẽ bắt đầu phát triển và phá huỷ vật ký sinh là sâu bọ gai.
Biện pháp phòng bệnh
- Khi trồng lúa nên áp dụng khoảng cách cấy mạ hẹp hơn với mật độ lá phủ dày hơn để giúp cho cây có thể chịu đựng được số lượng sâu bọ nhiều hơn.
- Nên trồng lúa sớm trong vụ mùa để tránh thời gian đỉnh điểm phát triển số lượng của sâu bọ gai.
- Thường xuyên cắt đỉnh chồi để ngăn các loài sâu bọ sinh trưởng và đẻ trứng.
- Có thể thu thập bọ trưởng thành bằng vợt lưới vào lúc sáng sớm khi bọ ít di chuyển, thời điểm này dễ bắt chúng hơn.
- Dọn dẹp sạch sẽ bất cứ loài cỏ dại nào khỏi cánh đồng chưa canh tác.
- Khi phát hiện các lá và chồi bị nhiễm sâu bọ cần được cắt và đốt bỏ hay chôn bọ dưới bùn ngay lập tức để tránh chúng phát tán.
- Hạn chế bón phân đạm quá nhiều ở những cánh đồng bị nhiễm bệnh.
- Thực hiện luân canh để phá vỡ vòng đời của loài sâu gai, bọ gai này .
- Thường xuyên kiểm tra và quan sát ruộng lúa, nhặt bỏ thành trùng, ấu trùng và trứng trên lá lúa khi mật số bọ gai còn ít, tránh việc chúng sinh trưởng và phát triển gây hại cho cây.
Biện pháp xử lý bệnh
– Biện pháp kiểm soát sinh học đối với loại sâu bọ gai này vẫn còn đang nằm trong phạm vị nghiên cứu, nó chưa rõ ràng, cụ thể.
– Thực hiện việc bảo vệ các loài thiên địch bản địa cũng giữ một vai trò quan trọng trong công tác kiểm soát và xử lý loài sâu gai bọ gai gây hại này. Chẳng hạn, có một số ong bắp cày nhỏ tấn công vào trứng và ấu trùng của sâu gai, bọ gai, hoặc có một loài sát thủ ăn thịt sâu bọ gai trưởng thành.
– Phải luôn xem xét đến khả năng kết hợp giữa các biện pháp phòng ngừa và các biện pháp xử lý sinh học, trong phạm vi có thể áp dụng được bởi việc sử dụng nhiều biện pháp kết hợp sẽ mang lại hiệu quả cao hơn cho đồng ruộng bà con. Trong các trường hợp nhiễm nặng, có thể sử dụng các loại thuốc hoá học để khống chế sự phát triển về số lượng của sâu gai, bọ gai. Bà con hãy tham khảo một số sản phẩm điển hình của Nghi Anh như Sumo, Đục quả, Đại bàng, Lửng mật,…
Thuốc trừ sâu 
Câu hỏi thường gặp
Cây lúa bị sâu đục thân bướm hai chấm cắn phá có biểu hiện gì?
Thiên địch của chúng là loại nào?
Xử lý bệnh bằng cách nào?
