Giới thiệu bệnh hại
Nho là một loại cây dây leo, thân gỗ, quả được mọc thành chùm gồm nhiều trái nhỏ. Mỗi chùm cho ra từ 6 đến 300 quả nho với các màu tím, lam, đen, lục và vàng. Nho có thể được ăn tươi hoặc dùng để sấy làm nho khô hoặc là nguyên liệu sản xuất các loại thực phẩm nhanh như thạch, nước quả hoặc rượu nho. Không chỉ có tác dụng cho quả, cây nho còn đem lại bóng râm, thoáng mát cho khu vườn. Tuy nhiên, loài cây này cũng rất dễ bị nhiễm bệnh do sự thay đổi thời tiết hoặc môi trường xung quanh. Một trong các loại bệnh thường gặp ở nho là bệnh sương mai nho hay còn gọi là bệnh mốc sương do nấm Plasmopara viticola gây ra. Đây cũng được xem là bệnh nguy hiểm, gây ảnh hưởng nặng nề cho cây nho.
Đối tượng gây hại
Bệnh sương mai (mốc sương) thường xuất hiện trên nhiều loại thực vật và cây cho quả. Tuy nhiên, mỗi loại cây lại bị ảnh hưởng bởi một loại nấm khác nhau và đối với nấm Plasmopara viticola, nó chỉ gây nên bệnh sương mai ở cây nho.
Triệu chứng, dấu hiệu của bệnh hại
Bệnh sương mai (mốc sương) gây ảnh hưởng đến tất cả các bộ phận của cây nhưng triệu chứng đầu tiên thường xuất hiện ở hai mặt lá. Đối với lá non, ban đầu bệnh chỉ là một đốm màu xám nhỏ không có hình dạng rõ ràng. Dần dần, vết bệnh lớn lên chuyển sang màu xanh hoặc vàng với hình dạng bất định. Những vết bệnh này sẽ lan rộng theo sự phát triển của bệnh và dần liên kết với nhau tạo thành một mảng lớn có màu nâu, nâu đỏ trên lá. Mặt dưới của lá sẽ xuất hiện các đốm bệnh màu trắng nằm rải rác khắp lá mịn giống như sương.
Khi cây bị bệnh nặng, các mảng này dần khô lại làm ảnh hưởng đến quá trình quang hợp của cây. Bệnh nặng sẽ lây lan sang cuốn lá, hoa, quả và chồi non, kể cả hạt của cây. Đối với những quả nho bị nhiễm bệnh sẽ xuất hiện màu vàng hơi đỏ, có biểu hiện chín ép và rụng rất nhanh sau đó.
Nguyên nhân phát sinh bệnh hại
Bệnh mốc sương hay bệnh sương mai ở nho do nấm Plasmopara viticola gây ra. Loại nấm này có dạng sợi hình ống, không có màu và không màng ngăn. Các sợi nấm có chức năng hút các chất dinh dưỡng từ cây. Ngoài ra, loài nấm này cũng hình thành các bào tử phân sinh có dạng hình trứng hoặc bầu dục, không có màu. Các bào tử này sẽ lan truyền trong môi trường thông qua gió và hoặc nước mưa. Khi gặp điều kiện thích hợp các bào tử sẽ phát triển, xâm nhập vào cây qua lỗ thoát khí hoặc biểu bì và sẽ ủ bệnh từ 4 đến 20 ngày tùy vào điều kiện thời tiết.
Trứng của nấm sẽ có hình cầu hoặc hình tròn, màu vàng nâu. Trứng của loài nấm này có thể tồn tại trong lớp lá và đất suốt mùa đông và nảy mầm vào mùa xuân. Ở giai đoạn này, chúng có thể tồn tại từ 3 đến 5 năm hoặc nếu điều kiện thuận lợi, chúng có thể tồn tại đến 10 năm. Khi nảy mầm, chúng sẽ tạo thành một túi bào tử lớn. Các bào tử này sẽ được giải phóng khi gặp điều kiện thời tiết ẩm và sẽ thâm nhập vào cây thông qua tác động của mưa và khiến cho cây nhiễm bệnh chỉ sau 7 đến 10 ngày.
Điều kiện phát triển bệnh hại
Giống những loại nấm khác, nấm gây bệnh sương mai (mốc sương) ở nho cũng ưa thích điều kiện thời tiết nóng ẩm, có mưa nhiều và nhiệt độ cao từ 15 độ C đến 30 độ C, độ ẩm không khí nằm trong khoảng 70 đến 90% hoặc những đêm có sương vào mùa khô.
Ở các vùng trồng nho của nước ta, đặc biệt là Ninh Thuận, bệnh thường xuất hiện nhiều vào các tháng 9, 10 và 11. Đây là những tháng có mưa nhiều và độ ẩm tăng cao.
Mức độ ảnh hưởng
Bệnh sương mai (mốc sương) ở nho có thể được xem là một loại bệnh nguy hiểm, có ảnh hưởng rất lớn đến khả năng phát triển và năng suất của cây. Bệnh dễ lây lan và có tốc độ lây lan nhanh, khó phát hiện khi cây mới nhiễm bệnh. Ngoài ra, khi bị nhiễm bệnh, cây sẽ bị còi cọc, không thể hấp thu chất dinh dưỡng, chậm lớn hoặc có thể chết. Bệnh lại phát triển mạnh vào những tháng cuối năm, những tháng có thể xem là vụ mùa cuối cùng trong năm của bà con nông dân. Điều này gây thiệt hại rất lớn đến nền kinh tế nông nghiệp và thu nhập của bà con nông dân khi vụ mùa cho sản lượng ít và không đạt chất lượng. Có thể dẫn đến việc cung không đủ cầu, gây khan hiếm sản lượng, và giá thành bị đẩy lên cao.
Biện pháp phòng tránh bệnh
Đối với hạt giống, bà con cần cẩn thận chọn các loại hạt giống sạch, kháng bệnh ở nho và trước khi gieo trồng nên sử lý bằng các loại thuốc trừ những loại nấm gây hại đang có trên thị trường như Rovral (2g/10 hạt) và trộn bổ sung với hạt giống một ngày trước khi gieo theo sự hướng dẫn có trên bao bì.
Đối với đất trồng, nên rải bột vôi ít nhất 15 ngày trước khi bắt đầu vụ mùa mới, chọn nơi thông thoáng gió, nước có thể thoát dễ dàng, tránh ứ đọng làm tăng tỷ lệ nhiễm bệnh cho cây. Tàn dư của vụ mùa trước nên được thu dọn sạch sẽ, gọn gàng. Tránh sót lại tàn tích có thể làm vụ mới bị nhiễm bệnh. Nên kiểm tra chất dinh dưỡng và bổ sung những chất cần thiết trong đất để cây có môi trường phát triển tốt.
Nên thường xuyên cắt tỉa các lá thừa, lá quá già, có dấu hiệu héo úa và làm sạch cỏ ở gốc cây. Sau khi xử lý xong nên thu dọn sạch sẽ tránh làm cho các bào tử lưu lại trong đất có thể gây bệnh cho cây. Khi cắt tỉa cho cây nên cẩn thận, không làm cây bị trầy xước vì các bào tử có thể xâm nhập vào cây dễ dàng hơn. Đồng thời, tránh trồng cây quá dày, quá sát nhau hoặc để lá quá nhiều có thể làm tăng độ ẩm của vườn làm cho nấm có cơ hội phát triển.
Bà con tránh sử dụng phân tươi làm phân bón cho cây, vì phân tươi có thể làm cho cây nhiễm thêm nhiều mầm bệnh khác. Có thể sử dụng chế phẩm sinh học dành cho cây để bón định kỳ theo sự hướng dẫn trên bao bì hoặc của các chuyên gia. Có thể chọn bón phân NPK theo liều lượng cân đối, vừa đủ hoặc sử dụng phân kali theo liều lượng hướng dẫn trên bao bì.
Bà con nông dân có thể sử dụng thuốc Boocđô (sulfat đồng + vôi) nồng độ 1% hoặc sunfat đồng nồng độ từ 0.05 đến 0.1% để giảm tỷ lệ bệnh cho cây. Tuy nhiên, khi sử dụng các hợp chất có chứa đồng, bà con nên cẩn thận liều lượng vì sử dụng quá nhiều có thể gây ảnh hưởng đến lá, làm lá bị cháy và làm cây bị ngộ độc. Chỉ nên sử dụng khi nho đã lớn và gần thu hoạch.
Biện pháp xử lý bệnh
Khi phát hiện cây bị bệnh, bà con nên lập tức nhổ bỏ và tiêu hủy cây bằng cách đốt hoặc chôn sâu dưới đất nhưng phải cách xa khu vực vườn cây. Ở nơi phát hiện cây bị nhiễm bệnh nên rải bột vôi vào hố. Khi tưới nước hoặc làm sạch vườn nên bắt đầu từ phía những cây khỏe mạnh, không bị nhiễm bệnh dần xuống phía bị bệnh để giảm thiểu tình trạng lây lan khắp vườn cây.
Chú ý những cây xung quanh nếu có dấu hiệu của bệnh cần lập tức sử dụng thuốc đặc trị cho bệnh sương mai hoặc một số thuốc có chứa các hoạt chất trừ nấm như Mancozeb, Azoxystrobin+Difenoconazole,…bà con có thể tham khảo một số sản phẩm trừ bệnh của Nghi Anh: Kibul, Nazosi,… Khi dùng cần thực hiện theo hướng dẫn trên bao bì hoặc theo chuyên gia.
Thuốc trừ bệnh 
Câu hỏi thường gặp
Bệnh sương mai phát sinh, phát triển ở giai đoạn nào trên cây nho?
Vết bệnh có hình dạng như thế nào?
Xử lý bằng cách nào?
