Giới thiệu bệnh hại
Bệnh sương mai do nấm Peronophythora litchii gây ra. Sợi nấm hoặc bào tử nấm ẩn trong những bộ phận nhiễm bệnh còn sót lại từ vụ trước hoặc nằm trong đất, nước. Thời tiết ẩm ướt, chúng bắt đầu sinh sôi. Sau đó, bào tử nấm theo nước mưa, gió hay nước tưới bám vào các bộ phận của cây. Khi bị nhiễm bệnh, lá và hoa sẽ xuất hiện những đốm nâu đen không có hình dạng nhất định, quả cũng có những vệt màu nâu, sau quả đó nứt toác ra và chảy nước có mùi chua. Vết bệnh còn mọc lên một lớp nấm mốc màu trắng xốp như sương muối.
Bệnh bùng phát mạnh khi miền Bắc bước vào vụ Đông Xuân (tháng 11 – tháng 3 dương lịch). Theo ghi nhận của các chuyên gia nông nghiệp, bệnh sương mai đã xuất hiện ở Việt Nam, Trung Quốc và Đông Timor.
Đối tượng gây hại
Bệnh sương mai gây hại trên nhiều loại cây trồng như vải thiều, nhãn, cà chua, các loại bầu bí,…
Dấu hiệu của bệnh hại
Bệnh sương mai gây hại trên lá, hoa và quả. Trên lá cây bị bệnh sẽ xuất hiện những vệt màu nâu lan từ mép lá vào trong, sau một thời gian lá sẽ dần dần bị khô và rụng. Giai đoạn đầu khi hoa bị nhiễm bệnh sẽ có những chấm nhỏ màu đen nổi lên, sau đó những vết đen lan dần ra các bao nhánh ở cuống hoa, biến toàn bộ chùm hoa thành màu nâu đen. Nếu thời tiết nắng ráo, cả chùm hoa sẽ khô đi và tóp lại. Nếu gặp mưa ẩm, nhành hoa và cuống hoa sẽ xuất hiện một lớp mốc màu trắng, thối gãy.
Bệnh hại cả trên quả non và quả chín, đặc biệt là thời điểm quả sắp được thu hoạch. Ban đầu, trên quả xuất hiện những vết bệnh thấm nước, kích thước không đồng đều, thường có màu nâu hoặc xám, tập trung nhiều ở phần cuống quả. Khi bệnh nặng hơn, toàn bộ quả chuyển sang màu nâu đen, nứt toác ra, chảy nước có mùi chua, thịt quả chuyển sang màu vàng nâu và bị nát không thể ăn được. Khi gặp thời tiết ẩm ướt, các vết bệnh hình thành một lớp mốc màu trắng, bông xốp tựa sương muối.
Nguyên nhân phát sinh bệnh hại
Nấm Peronophythora litchii là nguyên nhân gây bệnh sương mai trên cây vải thiều. Đây là một loại nấm ngoại ký sinh, nằm trong những bộ phận bị bệnh hoặc sống trong đất và nước. Khi gặp điều kiện thuận lợi, nấm hình thành bào tử phân sinh và phát tán thông qua nước mưa, gió, nước tưới.
Điều kiện phát triển bệnh hại
Vụ Đông Xuân (tháng 11 đến tháng 3 dương lịch) ở miền Bắc nước ta là khoảng thời gian bệnh sương mai gây hại mạnh nhất. Thời gian này nhiệt độ xuống thấp, mưa nhiều và dài ngày, độ ẩm trong không khí cao.
Nấm dễ phát sinh và gây hại tại những vườn cây um tùm, rậm rạp, nhiều cành lá xếp chồng lên nhau, vườn cây nhiều cỏ dại, vườn không được vệ sinh sạch sẽ, vườn bị ứ nước. Những vườn cây tưới bằng hệ thống phun mưa hoặc thường xuyên tưới thắng lên tán cây, để cây ướt qua đêm cũng dễ dàng bị nấm tấn công hơn so với những vườn khác.
Mức độ ảnh hưởng
Bệnh sương mai trên cây vải thiều ảnh hưởng rất lớn đến năng suất và chất lượng quả vải. Bởi bệnh gây hại đa phần vào thời gian cây ra hoa và kết trái, khiến rụng hoa rụng quả hàng loạt, chùm hoa bị nhiễm nấm không thể tạo quả, quả bị thối không ăn được. Nấm tấn công và lây lan nhanh chóng. Ngay cả sau khi thu hoạch và vận chuyển, bệnh vẫn có thể tiếp tục lây lan. Điều này ảnh hưởng rất lớn đến chất lượng nông sản, năng suất mùa vụ và hiệu quả kinh tế. Nếu không có biện pháp phòng, phát hiện và ngăn chặn bệnh kịp thời, thiệt hại về năng suất có thể lên đến 70%.
Biện pháp phòng bệnh
Biện pháp sinh học
Sử dụng chế phẩm sinh học để phòng và diệt trừ nấm bệnh. Thuốc có tác dụng ức chế và tiêu diệt nấm bệnh nhanh chóng. Bên cạnh đó, thuốc còn có khả năng kích thích cây sản sinh ra chất Phytoalexin để chống lại sự xâm nhập của các loại nấm mốc. Phun ướt đẫm toàn bộ cây, phun định kỳ 3 – 4 lần/năm, không được phun trước khi thu hoạch 10 – 15 ngày để đảm bảo an toàn đến sức khoẻ của người tiêu dùng.
Dự tính qua điều tra phân tích các yếu tố tác động
Cây vải tán khá rộng vì vậy cần trồng thưa để cây có đủ không gian sinh trưởng, tạo điều kiện để cây ra quả nhiều. Mật độ trồng các nhà nông học khuyên trồng là 400 cây/ha, khoảng cách giữa cây với cây là 6m, hàng với hàng là 6m.
Bón phân với liều lượng hợp lý để cây sinh trưởng tốt, năng suất cao, chống chịu được sâu bệnh. Tuyệt đối không được bón phân cho cây trong thời kỳ thu hoạch tránh quả bị nứt và thối do thừa chất dinh dưỡng. Đối với cây vải thiều, khuyến cáo bà con bón theo lượng như sau:
– Ba năm đầu sau khi trồng, dùng nước phân chuồng ngâm để tưới.
– Từ năm thứ tư trở đi, mỗi cây một năm cần 40 – 50kg phân chuồng đã ủ + 2kg lân + 1,5kg đạm + 0,7kg kali, chia làm 3 đợt bón.
Đợt 1, bón vào cuối tháng 10 – đầu tháng 11, 100% phân chuồng + 40% lượng lân + 40% lượng đạm.
Đợt 2, bón thúc cho ra hoa, bón vào tháng 1, 30% lượng lân + 40% lượng đạm + 40% lượng kali.
Đợt 3, bón vào trung tuần tháng 4, bón hết số phân bón còn lại.
Luôn dọn dẹp sạch sẽ vườn, không để cỏ dại, lá rụng là nơi trú ngụ cho vi khuẩn và nấm mốc.
Tạo tán cho cây có một thân chính và 3 cành hướng về 3 phía để đón được nhiều ánh nắng nhất. Thường xuyên cắt bỏ cành tăm, cành vượt và cành bị sâu bệnh. Loại bớt những cành vụ đông, giữ lại các cành vụ thu và cành vụ xuân. Khi cây ra lứa hoa quả đầu tiên cần cắt bỏ để giữ cho cây khoẻ mạnh.
Biện pháp canh tác
Tưới lượng nước vừa đủ làm ẩm đất, chỉ tưới phía dưới gốc, hạn chế để nước bắn lên tán cây, chọn thời điểm tưới vào buổi sáng sớm hoặc chiều mát nhưng tránh để cây bị ướt qua đêm. Tạo hệ thống các rãnh thoát nước để đất không bị ứ nước sau những cơn mưa, nếu được hãy đắp mô cao cho cây 20 – 30cm.
Sau khi cây ra hoa, tỉa bớt những chùm hoa quá dày, bỏ những nhành hoa ở phần đầu hoặc phần cuối của chùm hoa.
Cắt tỉa bớt quả và làm giá đỡ để chống không cho chùm quả nặng trĩu sát mặt đất. Sau thời kỳ thu hoạch, tiến hành tỉa cành cho vườn thông thoáng, gom quả lá rụng đem đi tiêu huỷ.
Thường xuyên kiểm tra vườn để phát hiện và ngăn chặn kịp thời sâu bọ và nấm mốc gây bệnh cho cây.
Biện pháp xử lý bệnh
Khi nhận thấy những dấu hiệu của bệnh sương mai, trước tiên bà con hãy tỉa bỏ những bộ phận bị bệnh rồi đem đi tiêu huỷ xa vườn. Đồng thời, phun một số thuốc diệt nấm để tiêu diệt và chặn đứng sự lây lan của bệnh sang các cây khoẻ.
Bà con có thể tham khảo một số sản phẩm của Nghi Anh như Kibul, Nazosi, Sunfur,…
Thuốc trừ bệnh 
Câu hỏi thường gặp
Bệnh sương mai phát sinh, phát triển ở giai đoạn nào trên cây vải thiều?
Vết bệnh có đặc điểm như thế nào?
Xử lý bằng cách nào?
