Hiện nay, không chỉ trồng cây lương thực, thực phẩm gặp nhiều vấn đề mà cây ăn quả cũng bị bệnh rất nhiều gây ảnh hưởng đến kinh tế của bà con nông dân. Trong số các loại cây ăn quả thì ổi cũng là một loại gặp khá nhiều bệnh hại. Bệnh thán thư là 1 loại bệnh xảy ra thường xuyên ở cây ổi, ai trồng ổi chắc đã từng nghe qua. Để hiểu rõ hơn về bệnh hại này mình sẽ giới cho bà con biết nguyên nhân, triệu chứng và cách phòng bệnh này một cách hiệu quả nhất.
Giới thiệu bệnh hại
Bệnh thán thư chủ yếu do nấm Colletotrichum Spp gây ra. Bệnh này hầu như phát sinh và gây hại nặng trên hầu hết các bộ phận như lá, cành, hoa hay quả non của ổi.
Nấm Colletotrichum Spp tồn tại trong bộ phận cây bệnh chủ yếu ở dạng bào tử và dạng sợi nấm, nấm này tiếp tục gây bệnh ở những đợt sau, mặc dù cây đã mắc bệnh thì vẫn có thể bị lại. Bệnh dễ phát sinh nhanh và mạnh trong điều kiện độ ẩm cao, thông thường bào tử nấm lây lan nhanh qua mưa gió và nước tưới.
Bệnh thán thư ở gây hại khá phổ biến trên ở nhiều giống ổi, và đặc biệt xuất hiện nhiều nhất là vào mùa mưa. Phát sinh gây hại từ giai đoạn quả non đến khi quả già và chín
Đối tượng gây bệnh
Bệnh gây hại ở cây ổi. Nhưng ngoài ra bệnh thán thư còn gặp ở cây xoài, cóc,…
Triệu chứng, dấu hiệu bệnh hại
Mức độ nghiêm trọng các triệu chứng của bệnh thán thư sẽ thay đổi tùy từng loài cây trồng, giống cây trồng và điều kiện môi trường của nơi trồng trọt. Vì vậy nên các triệu chứng của chúng cũng sẽ có chút khác nhau.
Nhưng thường là các vết tổn thương màu xám ngả vàng nâu xuất hiện trên lá, thân và quả của cây ổi. Các đốm ấy có thể có dạng hình tròn, hình bầu dục hay là góc cạnh không đều, và thường có viền mép màu nâu sẫm, hoe đỏ hoặc tím. Trong điều kiện thời tiết thuận lợi cho bệnh hại phát triển, các vết tổn thương ấy sẽ gia tăng về mặt số lượng, lớn dần và hòa với nhau tạo thành mảng lớn, các vết ấy bắt đầu chuyển sang màu nâu sẫm hoặc đen trong quá trình phát triển. Tâm của các vết tổn thương này cũng dần chuyển sang màu xám và xuất hiện trong giai đoạn cuối của bệnh, xuất hiện các vệt đen nhỏ li ti phân tán ra ngoài.
Gân chính của lá chuyển sang màu hoe đỏ cũng là triệu chứng thường gặp ở một số loài cây trồng bị bệnh thán thư. Trong các trường hợp cây bị nhiễm bệnh nặng, lá sẽ khô héo dần rồi đổ gục, thường có hiện tượng rụng sớm.
Còn trên thân, các vết tổn thương hình bầu dục kéo dài, sũng nước và hóa nâu với các viền mép có màu sẫm hơn so với các vị trí khác. Khi các vết tổn thương này lan rộng, chúng có thể ôm vòng quanh gốc thân, khiến thân cây héo rũ và đổ rạp. Tình trạng chết ngọn trên thân và nhánh cũng thường xuyên xuất hiện ở những cây bị nhiễm bệnh này.
Nguyên nhân gây bệnh
Những triệu chứng ở trên nó xuất phát từ nhiều loại nấm thuộc chi Colletotrichum Spp. Chúng có thể sinh tồn trong đất, hoặc bám vào các hạt giống, hay cũng có thể bám vào tàn dư của cây trồng và các cây ký chủ thay thế đến 4 năm.
Có 2 cách lan truyền nấm từ cây này sang cây khác.
Thứ nhất, nhiễm nấm sơ cấp – xảy ra khi các bào tử nấm trong đất, trên hạt giống hay nguyên liệu trồng tấn công cây giống trong quá trình nảy mầm rồi phát triển một cách có hệ thống trong mô cây. Ở những trường hợp khác, bào tử nấm có thể phát tán nhờ nước mưa hắt sang các lá ở tầng lớp thấp và bắt đầu phát triển và lây lan nấm lan tràn trên cây mới.
Thứ hai trường hợp nhiễm nấm thứ cấp – bắt đầu xảy ra khi các bào tử nấm được tạo ra trong các vết tổn thương trên lá, thân hay quả, sau đó chúng sẽ phát tán lên tầng cao hơn của cùng một cây, hoặc từ cây này sang cây khác, nhờ nước mưa hắt, sương sớm, côn trùng chích hút, gió thổi hay do quá trình canh tác.
Những loại cây mà thường trồng trong điều kiện nhiệt độ từ mát đến ấm áp (tối ưu 20 – 30 oC), hay các loại đất có độ pH cao, tình trạng tán lá ẩm ướt kéo dài, lượng mưa thường xuyên và tán lá rậm rạp là những điều kiện lợi cho bệnh hại phát triển và lan tràn bệnh nhanh chóng. Chế độ bón phân cũng rất quan trọng, bà con cần bón một cách có điều độ, hợp lí vì nó có thể giúp cây trồng ít nhiễm bệnh thán thư hơn.
Điều kiện phát triển bệnh hại
Nếu môi trường sống của cây ở nhiệt độ khoảng 25oC là điều kiện cho nấm phát triển mạnh, và nó sẽ chết trong 10 phút nếu ở nhiệt độ 50oC . Nấm sẽ tồn tại trong bộ phận cây bệnh ở dạng bào tử và dạng sợi nấm, nấm hại liên tục gây bệnh ở các đợt tiếp theo. Đặc biệt, bệnh sẽ phát triển mạnh trong mùa mưa, làm cho cây trồng bị khô ngọn, rụng lá và thối trái nhiều. Bệnh hại càng phát triển thì mùa vụ ảnh hưởng càng lớn.
Mức độ ảnh hưởng
Bệnh có thể lây lan gây hại nhiều bộ phận của cây như lá, hoa, quả, chồi và cả cành non. Bệnh thán thư sẽ khiến lá khô, úa vàng và rụng, khiến cây sinh trưởng kém, bệnh làm hoa bị khô đen và rụng hàng loạt, nó còn khiến thân cây mục héo, dẫn đến gãy và khiến cho quả non bị thối và cũng sẽ bị rụng y hệt, điều này sẽ làm giảm năng suất của cây trồng do phải hủy rất nhiều lá cây, mất cây hay phải bỏ quả để tránh lây lan làm ảnh hưởng đến kinh tế bà con nông dân.
Biện pháp phòng bệnh
- Sử dụng các giống có sức chống chịu với bệnh hại cao
- Giữ khoảng cách rộng, thoáng mát giữa các cây với nhau để tạo điều kiện thoáng khí tốt.
- Cắt tỉa cành lá bớt để cho cây thông thoáng tránh nhiễm bệnh
- Thường xuyên giám sát vườn cây trồng để phát hiện sớm các dấu hiệu của bệnh mà chữa bệnh.
- Cẩn thận khi sử dụng các loại phân đạm để tránh cây phát triển, sinh trưởng quá mức cho phép.
- Tiêu hủy, dọn sạch tàn dư các cây bị bệnh trước và sau khi trồng.
- Có thể dùng bao giấy để bao trái cũng rất có hiệu quả.
- Lên trước kế hoạch luân canh dài hạn khoảng từ 3 – 4 năm trở lên với các loài cây trồng phải là ký chủ của bệnh hại này.
- Lưu trữ quả ở môi trường thoáng khí, tránh bị nóng, ẩm thối quả.
- Chỉ nên tưới nước cho cây khi thực sự cần thiết và chỉ nên tưới vào lúc sáng sớm, luôn đảm bảo cho tán lá khô ráo trước khi đêm xuống.
- Tránh việc di chuyển máy móc, công cụ hay nhân công trong vườn khi tán lá cây còn ẩm ướt, đây là điều kiện bệnh hại lây lan và phát sinh.
Biện pháp xử lý
Khi cây bị bệnh thì thực hiện phun những loại thuốc có khả năng hạn chế sự phát triển của nấm bệnh trong cây như Kibul, Nazosi,…có chứa hoạt chất Mancozeb, Azoxystrobin,… đặc trị bệnh nấm trên các cây ăn quả và nhiều cây trồng khác rất hiệu quả mà khá an toàn, rất ít độc hại với người và môi trường. Để các thuốc trừ bệnh phát huy hiệu quả cao nhất bà con nên cần phun đúng lúc khi bệnh mới phát sinh, có thể phải phun 2-3 lần cách nhau 5-7 ngày, phun đủ lượng nước, và nhớ phải phun theo nồng độ khuyến cáo có ghi trên bao bì thuốc thì mới có thể làm giảm sự phát triển của nấm gây hại, đồng thời nên kết hợp áp dụng các biện pháp thủ công (cắt bỏ phần bệnh đem tiêu huỷ) để xử lý hiệu quả hơn
