Sầu riêng là một loại quả được trồng chủ yếu và nhiều nhất ở khu vực Đồng Bằng Sông Cửu Long và miền Đông Nam Bộ. Sầu riêng có rất nhiều thành phần có lợi, đặc biệt các thành phần như calo, đường, đạm, chất béo đều cao hơn so với quả khác. Ngoài việc sử dụng để ăn liền thì sầu riêng còn dùng trong chế biến thành bánh kẹo. Những năm gần đây diện tích trồng sầu riêng ngày càng cao do nhu cầu và lợi nhuận khá cao. Một số vùng ở miền Đông và miền Tây Tây Nguyên cũng đã chuyển sang trồng sầu riêng do giá tiêu rẻ và dịch bệnh chết nhanh. Song song với việc mở rộng diện tích, đầu tư thâm canh để gia tăng lợi nhuận thì cũng đã phát sinh thêm một số bệnh hại gây ảnh hưởng khá lớn. Một trong những bệnh đó là thối rễ cây sầu riêng đang phát sinh khá nhiều.
Giới thiệu bệnh hại
– Bệnh thối rễ sầu riêng do nấm Fusarium sp, Phytophthora, hay Pythium sp gây ra. Sợi nấm và bào tử nấm thường xuyên trú ẩn trong đất, tàn dư thực vật, trên các vết bệnh của các cây trong vườn, khi gặp điều kiện thuận lợi như ẩm cao, mưa nhiều gió mạnh nấm sẽ phát triển theo dòng nước chảy lan vào các khu vườn gây hại. Bệnh có thể gây hại trên cả vườn sầu riêng mới trồng hoặc cả những vườn sầu riêng đã trồng nhiều năm. Bệnh gây ra hiện tượng thối rễ cám, vỏ rễ tuột, rễ lớn bị thâm đen hoặc thối ngang cổ rễ tùy vào mức độ bệnh và loài nấm tấn công gây ra. Bệnh xuất hiện sẽ làm cây bị vàng lá, kém sinh trưởng, mất đi khả năng quang hợp. Quả non cũng dễ bị nhiễm bệnh khi độ ẩm môi trường cao, vết bệnh sẽ phát triển nhanh và ăn sâu vào phần thịt quả.
Đối tượng gây hại
– Bệnh thối rễ thì xuất hiện khá nhiều và xuất hiện ở một số loại cây quen thuộc như cây cam, cây ớt, cây lan,… Các loại nấm gây bệnh vì tồn tại, trú ẩn trong đất nên việc lây lan nó diễn ra rất dễ dàng trên nhiều loại cây khác nhau.
Triệu chứng dấu hiệu bệnh hại
– Nấm sẽ tấn công các rễ nhanh trước khi tấn công tới rễ cái khiến hư chóp rễ.
– Các rễ non bị thối có màu đen, rễ chết dần khiến cho cây phát triển chậm. Sau đó nấm lây lan dần tới phần thân cây khiến chảy nhựa thân.
– Bên trên lá ngả vàng sau đó rụng dần. Nếu cây bị bệnh nặng và không có biện pháp chữa trị cây sẽ bị chết.
– Kể từ khi nấm bệnh xuất hiện cho đến khi các triệu chứng bệnh xuất hiện thì cần có thời gian ủ bệnh trong vòng vài tháng, do đó ở các vườn bệnh không xuất hiện ngay mùa mưa, mà bệnh sẽ xuất hiện vào đầu mùa nắng.
– Triệu chứng trên lá: Bệnh nhẹ cây ra đọt non chậm, hoặc không ra đọt so với cây bình thường, lá có màu hơi vàng, chóp lá bị cháy. Khi cây bị bệnh nặng thì cả cây bị vàng lá và rụng nhiều, cây còi cọc, các nhánh non đầu cành bị rụng và chết lá.
– Triệu chứng trên rễ: Nấm sẽ tấn công vào các rễ nhánh sau đó sẽ xâm nhập vào rễ lớn làm các chóp rễ bị hư. Nếu xới lớp đất lên chúng ta sẽ thấy phần rễ mềm bị thối có màu nâu, vỏ rễ dễ tuột ra. Bệnh nặng hơn thì làm cho rễ bị héo khô, thối và chết. Cây sẽ mất khả năng hấp thụ nước và các chất dinh dưỡng trở nên còi cọc và thậm chí có thể héo chết.
– Sau đó nấm bệnh sẽ lây lan lên phần thân khiến thân cây bị chảy nhựa.
– Triệu chứng trên thân cây: Khi bệnh lây lan lên lên đến thân cây, nếu như có vết thương hở thì sẽ xảy ra hiện tượng xì mủ, trái sẽ bị thối do nấm tấn công.
Nguyên nhân phát triển bệnh
– Bệnh do nấm bệnh trú ẩn, tồn tại trong đất hoặc là nấm bệnh còn ẩn trong các cây đã bị bệnh trước đó. Nó lây lan và theo đường nước xâm nhập vào cây. Ngoài ra tuyến trùng gây tổn thương ở rễ tạo điều kiện thuận lợi cho nấm bệnh xâm nhiễm nhanh hơn.
Điều kiện phát triển bệnh
+ Nguồn bệnh trong vườn: Ở khu vực miền Đông hoặc Tây Nguyên thì hầu hết bà con thường trồng trên các vườn hồ tiêu cũ. Khi bắt đầu trồng thì bà con thường không xử lý đất, ruộng khiến nấm bệnh còn tồn tại tiếp tục phát triển và xâm nhiễm vào cây sầu riêng. Bệnh còn sót lại hoặc lây lan ở dưới các nguồn nước, mương nước, nguồn nước tưới tiêu. Ở những vườn thoát nước kém, ngập úng do mưa cũng là điều kiện vô cùng thuận lợi cho nấm bệnh phát triển.
+ Nấm Phytophthora là loại nấm xâm nhiễm bằng động bào tử có roi bơi trong nước, khi rễ cây ngập nước sẽ làm cho nấm bệnh bị hấp dẫn và tiến hành tấn công.
+ Rễ cây khi bị nhiễm bệnh sẽ có dấu hiệu thối, mất sức, thiếu oxy để hô hấp khiến cho cây mất khả năng hấp thụ, cây sẽ dễ bị ngộ độc và suy yếu.
– Đất trồng lâu ngày bị thiếu phân hữu cơ, đạm sẽ làm đất bị chua, ít vi sinh vật có lợi, độ pH <5 là điều kiện cho nấm bệnh phát triển.
Mức độ ảnh hưởng
– Mức độ nhẹ: Là khi cây mới bắt đầu nhiễm bệnh thì lá cây sẽ bị vàng lá, cây mất khi khả năng quang hợp, ít hấp thu dưỡng chất, cây sẽ còi cọc.
– Mức độ nặng: Cây khi bị nhiễm nặng hơn sẽ làm rễ cây thối, héo và có thể sẽ chết. Các cây có quả sẽ làm quả bị còi cọc, thiếu chất dinh dưỡng sẽ không thể làm quả phát triển lớn lên được. Và sẽ làm mất đi năng suất khá đáng kể, mùa vụ sẽ thất thu.
Biện pháp phòng bệnh
– Vườn chuẩn bị trồng: Đất trồng tiêu phải thu gom các gốc bị nhiễm bệnh, tiêu hủy, vun mô, đánh rãnh thoát nước, xử lý đất trồng, bón lót phân chuồng ủ hoai, phân hữu cơ vào hố chuẩn bị trồng.
– Vườn đã trồng cây: Nên thường xuyên chăm bón, vệ sinh vườn, tưới nguồn nước sạch để tránh nấm bệnh lây lan. Không để vườn bị ngập úng trong thời gian quá dài, cần trồng thêm cỏ để giữ ấm vào mùa nắng và chống xói mòn vào mùa mưa.
Bón phân ủ hoai, phân chuồng, phân vi sinh, ủ vôi để đất luôn luôn tơi xốp, tăng độ pH của đất. Kết hợp với nấm kháng bệnh Trichoderma, Eco killer,… vào các đợt bón phân sẽ giúp giúp đất tơi xốp và cây tốt tươi.
Biện pháp xử lý bệnh
– Cào xới phần đất dưới gốc cây để phát hiện các rễ cây bị nhiễm bệnh. Sau khi cào lớp đất lên thì trộn với một ít vôi bột và phân chuồng ủ hoai rải đều trong gốc cây. Tưới nước 3-4 lần trong vòng 10 ngày để tăng độ pH, phá hủy môi trường phát triển của nấm bệnh.
– Sau 15 ngày thì sử dụng bộ sản phẩm diệt nấm 2 lần cách nhau 5-7 ngày để diệt hết nấm bệnh sau đó kích thích, tái tạo lại bộ rễ cho cây bằng Kibul, Nazosi,… Đồng thời phun lên cây khi cắt tỉa các cành bị bệnh.
– Khoảng 20-25 ngày sau khi kiểm tra bộ rễ non mới ra ngả sang màu vàng thì tiến hành tưới hoặc phun kích cho rễ khỏe hơn và cung cấp chất dinh dưỡng cho rễ bằng Hero
– Chờ khoảng 30 ngày thì tiến hành phun phân bón lá (Tonik) để cung cấp vi lượng cho cây phục hồi nhanh chóng. Phun đều đặn 2-3 lần, mỗi lần cách nhau 5-7 ngày.
Phân bón lá
Phân bón lá
Thuốc trừ bệnh
