Bệnh có tên gọi khác là bệnh thối thân lúa, do nấm Sclerotium Oryzae Catt gây ra. Là một trong những bệnh tương đối nguy hiểm cho cây lúa ở nước ta và cũng là bệnh phổ biến ở các nước trên thế giới. Ở Ấn Độ, bệnh có khi làm chết 70 -80% mạ. Ở Nam Bộ, theo Roger, bệnh thường phá hoại nghiêm trọng ở các tỉnh Bạc Liêu, Sóc Trăng, Cần Thơ. Ở Miền Bắc nước ta, từ năm 1954 đến nay năm nào bệnh hại cũng xuất hiện gây ra nhiều tổn thất đáng kể. Bệnh phát sinh ở mọi giai đoạn sinh trưởng, phát triển của cây lúa. Đặc biệt gây hại nặng từ giai đoạn lúa có đòng trở đi gây ảnh hưởng lớn về năng suất và chất lượng của ruộng lúa cần phát hiện và xử lý kịp thời.
Đối tượng gây hại
Bệnh gây hại chủ yếu trên cây lúa; tác động lên bẹ lá và ống rạ ở những nơi gần sát mặt nước
Triệu chứng
Bệnh tiêm hạch lúa xuất hiện ban đầu ở phần bẹ lá dưới gốc sát mặt nước rồi lan dần lên phía trên vào mặt trong của thân và lá.
Vết bệnh đầu tiên tròn sau đó hình bầu dục lan dài ra, chuyển từ màu nâu đến nâu đậm rồi đến đen. Ăn sâu vào trong nhu mô bẹ lá và ống rạ khiến cho vị trí bệnh bị thối nhũn đen, lá vàng úa , khô dần và chết đi.
Bên trong thân ống rạ hình thành nhiều hạch nấm kích thước nhỏ li ti như hạt cát, có màu đen, rắn. Vết bệnh bị phân giải thành chất nhày, thối mủn, có mùi hôi. Khi đó toàn thân cây bị lụi xuống, rễ cây bị thối đen.
Nấm bệnh gây hại có thể làm toàn bộ cây lúa vàng và chết đi.
Nguyên nhân phát sinh nấm hại gây bệnh tiêm hạch lúa
Phát hiện bệnh tiêm hạch do nấm Sclerotium Oryzae lần đầu tiên vào năm 1876.
Sợi nấm Sclerotium Oryzae Catt mảnh, không màu, đa bào, nhiều nhánh, thường không hình thành vòi hút. Sợi nấm khi già có màu vàng và có thắt lại ở các ngăn ngang, thường hình thành nên nhiều bào tử hậu hình tròn có màu nâu đậm, lớp vỏ dày.
Hạch nấm mang hình cầu hoặc bầu dục kích thước rất nhỏ, hạch non có màu trắng chuyển sang màu vàng nâu, hoặc màu đen bóng, trơn, kích thước trung bình của hạt hạch là 384 micromet.
Hạch nấm Sclerotium Oryzae Catt thường hình thành trong mô bẹ lá và phần thân cây sát mặt nước.
Quả thể bầu của nấm Sclerotium Oryzae Catt có màu đen, hình cầu cổ ngắn, đường kính 202 – 481 micromet. Túi chùy có ống nhỏ, kích thước 90 – 128x 14 micromet, chứa từ 4 – 8 bào tử túi. Bào tử túi hình thoi hơi cong, có 3 ngăn ngang màu nâu, các tế bào hai đầu màu nâu nhạt, có kích thước 3,8 – 5,3x 7 – 8 micromet.
Hạch nấm Sclerotium Oryzae Catt mọc rất nhanh trên các môi trường pH 6,5 – 8. Lưu ý (Chúng ta vẫn có thể tìm hiểu sâu hơn nữa về đặc điểm và sự hình thành phát triển của hạch nấm)
- Sự hình thành của hạch nấm Sclerotium Oryzae Catt phụ thuộc rõ rệt vào điều kiện nhiệt độ, ở mức nhiệt 25 – 30 độ C hạch nấm hình thành nhiều nhất. Nói chung khả năng chịu nhiệt của hạch rất cao.
- Hạch nấm chống chịu trong điều kiện khô dễ dàng và có thể sinh sống từ 2 – 3 năm. Trong điều kiện ngập nước ở nhiệt độ thấp hạch nấm sống lâu hơn ở điều kiện nhiệt độ cao, ở 5 độ C hạch nấm sống được 3 năm, ở 20 độ C hạch nấm sống được 2 năm, ở 35 độ C hạch nấm chỉ sống được 4 tháng.
- Dưới tác động của ánh sáng mặt trời hạch nấm chỉ sống được 1 năm. Hạch nấm có thể bị một số tác động lý hóa học ảnh hưởng tiêu diệt như rượu, Formol, axit axetic, NAOH 10%,…
Điều kiện phát triển của bệnh hại
Vị trí xâm nhiễm của nấm vào cây lúa phụ thuộc vào chế độ nước trong ruộng, nhưng nói chung bao giờ cũng trên sát mặt nước
Bệnh phát triển mạnh trong điều kiện ruộng ngập nước, nước tù ở ruộng yếm khí. Nếu ruộng lúa được tháo cạn nước sau khi đẻ nhánh thì bệnh sẽ giảm so với nước ngập.
Bệnh có thể xuất hiện ở bất cứ giai đoạn nào của lúa. Bệnh phá hoại nặng nề từ giai đoạn lúa làm đòng trở đi.
Khi cây lúa bị sây sát, sinh trưởng sẽ yếu bệnh thường xâm nhập dễ dàng. Sự phát sinh phát triển bệnh phụ thuộc vào chế độ bón phân và mật độ của cây lúa trên ruộng. Nếu bón quá lượng đạm thì cây bị bệnh nặng, nếu cấy lúa quá dày dẫn đến thiếu không khí và ánh sáng thì bệnh cũng phát triển nặng hơn.
Ở Miền Bắc nước ta trên các giống lúa màu cũ ngắn ngày bệnh thường nhẹ hơn những giống lúa dài ngày nhất là lúa mùa muộn. Bên cạnh đó, những giống lúa cứng cây, số lá và dảnh vừa phải thì bệnh thường nhẹ hơn những giống lúa thân mềm, rậm rạp. Nhưng trong những năm gần đây trên các giống lúa mới ngắn ngày, cứng cây bệnh ít phát sinh và phá hoại, đặc biệt là một số giống của Viện lúa Quốc Tế.
Ở vụ mùa, bệnh thường phát sinh mạnh từ tháng 9 – 10 dương lịch khi nhiệt độ không khí từ 27 – 30 độ C. Vụ Xuân, bệnh phát sinh gây hại mạnh từ tháng 5.
Mức độ ảnh hưởng
- Bệnh tấn công gây ảnh hưởng đến sự vận chuyển chất dinh dưỡng khiến cây lúa không thể tạo bông hoặc bông nhỏ làm giảm năng chất lượng hạt.
- Bệnh bùng phát gây chết hàng loạt, giảm sản lượng nghiêm trọng trong mọi giai đoạn. Nếu không phòng ngừa đúng lúc sẽ gây thiệt hại năng suất đến 80%.
Biện pháp phòng bệnh
Chọn giống lúa kháng bệnh: Nhóm giống lúa Japonica ( giống Nhật) có khả năng kháng bệnh tốt hơn giống lúa Indica.
Dọn sạch rơm rạ ở các ruộng bị bệnh mang đốt. Không nên đánh thành đống hoặc mang phủ gốc cây khác để tránh mầm bệnh. Cày úp gốc rạ để tiêu diệt triệt để nguồn bệnh trên tàn dư và trong đất.
Bón phân cân đối, hợp lý. Dùng phân NPK tổng hợp chuyên dụng cho lúa theo đúng tỉ lệ của nhà sản xuất, tránh bón thừa đạm.
Áp dụng biện pháp canh tác lúa cải tiến (SRI) để cây lúa sinh trưởng, phát triển mạnh ngay từ giai đoạn đầu, hạn chế sâu bệnh hại tấn công.
Biện pháp xử lý bệnh
Xử lý bằng biện pháp sinh học
- Giải pháp tối ưu, bền vững, đem lại hiệu quả vượt trội trong việc xử lý bệnh tiêm hạch lúa là sử dụng nấm Trichoderma spp.
- Được biết đến là một chi nấm nổi tiếng với các tác động chống lại nhiều tác nhân gây bệnh hại cây trồng. Nấm sản sinh nhanh chóng, cạnh tranh về môi trường sống và nguồn dinh dưỡng với nấm hại gây bệnh tiêm hạch lúa, đồng thời sẽ tiết ra enzyme gây ức chế sự phát triển của nấm mầm bệnh, khiến nấm bệnh không còn đủ điều kiện để gây hại sau đó chết dần. Đặc biệt nấm Trichoderma spp. còn góp phần bảo vệ ruộng lúa khỏe mạnh, ngăn ngừa các bệnh khác như đạo ôn, lem lép hạt, khô vằn, đốm lá,…
- Sử dụng biện pháp sinh học này còn góp phần giải quyết vấn đề ô nhiễm môi trường và thoái hóa đất do sử dụng thuốc BVTV lâu ngày, giúp bà con giảm chi phí phân bón, góp phần nâng cao hiệu quả kinh tế, thúc đẩy nông nghiệp phát triển.
Xử lý bằng phương pháp hóa học
- Khi phát hiện bệnh gây hại cần loại bỏ toàn bộ lá già khô chết, dọn dẹp tàn dư bệnh trong và xung quanh ruộng lúa đồng thời thay nước cho ruộng.
- Sử dụng một số loại thuốc phun diệt ổ bệnh, bà con có thể tham khảo sản phẩm của Nghi Anh như: Kibul… Phun nhắc lại 2 đến 3 lần, mỗi lần cách nhau 5 – 7 ngày nếu bệnh nặng
Thuốc trừ bệnh
Chú ý: Phun theo chỉ dẫn trên nhãn bao bì thuốc và tuân thủ tuyệt đối quy tắc “4 đúng” trong sử dụng thuốc bảo vệ thực vật.
Bên cạnh việc phun thuốc xử lý bệnh bà con cần bổ sung dinh dưỡng cho cây sớm phục hồi khả năng sinh trưởng và phát triển, để thực hiện bà con nên tham khảo sản phẩm dinh dưỡng cây trồng của Nghi Anh: Tonik 1.8SL, Eto,..
Phân bón lá
Phân bón lá
