Giới thiệu bệnh hại
Sâu bệnh hại khoai tây luôn là vấn đề khiến bà con đau đầu trong suốt quá trình sản xuất loại cây trồng này. Không những bệnh làm cho năng suất thấp, chất lượng củ kém, mà còn mất nhiều thời gian và chi phí chăm sóc, chữa trị bệnh cho cây, trong đó có bệnh tuyến trùng hại khoai tây bà con cần lưu ý. Bệnh tuyến trùng bào nang gây hại khoai tây do tuyến trùng Globodera rostochiensis (Wollenweber) Behrens gây nên. Bệnh được phát hiện lần đầu tiên ở miền đông Idaho vào năm 2006. Bệnh tấn công rễ, làm cây khó tổng hợp dinh dưỡng, ảnh hưởng nhiều đến năng suất khoai tây. Hiện tại bà con chưa có nhiều kinh nghiệm trong điều trị bệnh do tuyến trùng. Trong bài viết bà con cùng tìm hiểu nguyên nhân, biểu hiện và biện pháp phòng trừ bệnh tuyến trùng bào nang gây hại trên khoai tây.
Đối tượng bệnh hại
Tuyến trùng phát sinh và gây hại ở rất nhiều loại cây trồng từ cây công nghiệp như hồ tiêu, cà phê, đến cây ăn trái, rau màu, hoa kiểng,…thậm chí lúa, ngô.
Triệu chứng, dấu hiệu
Triệu chứng bệnh thể hiện như lá biến vàng, các lá phía dưới khô héo trước rồi đến các lá ở phía trên, rễ có nốt sưng, có u nhỏ. Rễ thường chia nhánh xum xuê. Cây khoai tây chậm phát triển, ít nhánh; cây có thể bị chết trước khi hình thành củ, hoặc nếu có hình thành củ thì củ sẽ rất nhỏ, làm năng suất khoai tây giảm.
Nguyên nhân phát sinh
Bệnh do Globodera rostochiensis (Wollenweber) Behrens gây ra, thuộc lớp Nematoda, bộ Tylenchida.
Tuyến trùng tạo nang có hình tròn (hoặc gần tròn đôi khi là hình quả lê hay hình trứng và không có âm đạo). Lỗ bài tiết của tuyến trùng này chỉ là một chấm cấu tạo hình chữ V, vỏ cutin thì mỏng và không có bọc trứng.
Tuyến trùng non, tuổi 2 dài khoảng 0.4 – 0.6 mm, phát triển kim chích hút, đuôi nhọn. Con đực hình giun, kích thước khoảng 0.8 – 1.5 mm đuôi lượn tròng; con cái dài khoảng 89 – 94 µm.
Con cái của loài tuyến trùng này sẽ trở thành bào nang. Khi bào nang vỡ, tuyến trùng con sẽ rời khỏi bào nang, sau đó xâm nhập vào đầu rễ cây trồng, rồi chúng di chuyển dọc theo thân và bắt đầu hút chất dinh dưỡng của cây. Cơ thể tuyến trùng phát triển theo chiều ngang, chuyển sang tuổi 3 (sau 10 – 14 ngày), sau vài ngày tuyến trùng phân giới tính ở tuổi, có sự phân biệt rõ giữa cá thể đực và cái. Vỏ cutin màu trắng trong sau hình thành bào nang thì chuyển sang màu vàng sáng rồi sang màu nâu. Đa số cá thể cái chứa trứng trong cơ thể chúng. Một tuyến trùng cái có thể chứa từ 200 – 500 trứng khi hoàn thành quá trình phát triển, lớp vỏ cutin dày lên và tạo bào nang. Bào nang sau khi tách rời khỏi rễ cây sẽ nằm trong đất. Trứng phân chia, phát triển trong vỏ, đến tuổi 2 tuyến trùng được bao bọc trong bào nang. Các bào nang này có khả năng tồn tại tới 20 năm. Khi không có cây ký chủ, sẽ có khoảng 1/3 tuyến trùng con rời khỏi nang và làm giảm mật độ tuyến trùng trong đất.
Điều kiện phát triển bệnh
Bệnh tuyến trùng bào nang hại nặng ở các loại đất giàu chất hữu cơ và làm giảm năng suất đáng kể. Sự gây hại của bệnh phụ thuộc vào mật độ của tuyến trùng trong đất.
Sự phát triển của tuyến trùng phụ thuộc nhiều vào nhiệt độ, ẩm độ, thời kỳ sinh trưởng của cây (bộ rễ khoai tây thường bị hại sau 6 tuần trồng). Tuyến trùng hại khoai tây phát triển và nở trứng trong điều kiện nhiệt độ 15 đến 20oC.
Ở điều kiện nhiệt độ thấp, số lượng tuyến trùng con bị giảm tới 18%, ở nhiệt độ cao hơn 300C, có giảm tới 95%. Số lượng tuyến trùng ở đất thịt nặng ít hơn trong đất cát. Ở điều kiện nhiệt độ 15 – 250C tuyến trùng có chu kỳ phát triển từ 38 – 40 ngày. Tuyến trùng con nở ít ở nhiệt độ dưới 12oC hoặc ở nhiệt độ cao trên 25oC. Trứng và tuyến trùng non dễ bị chết khi gặp nhiệt độ cao và nước.
Mức độ ảnh hưởng
Loài tuyến trùng gây hại này khi không được kiểm soát sẽ đục sâu vào rễ khoai tây để ăn rễ, làm tắc nghẽn chất dinh dưỡng khiến cây phát triển còi cọc, lá héo kèm theo các triệu chứng khác, thậm chí có thể làm chết cây. Cây bị nhiễm tuyến trùng ở mức nghiêm trọng có thể dẫn thiệt hại lên đến 80% năng suất củ.
Biện pháp phòng ngừa
Tuyến trùng có kích thước nhỏ, với mắt thường bà con khó có thể nhìn thấy được, chính vì vậy rất khó cho bà con trong việc điều trị. Khi quan sát rễ thấy rễ có những nốt sần thì bệnh đã tiến triển nặng, việc điều trị lúc này cũng nên khó khăn hơn rất nhiều. Chính vì vậy để quản lý tốt bệnh tuyến trùng, cách tốt nhất là bà con nên có kế hoạch phòng bệnh ngay từ đầu.
Giống
- Bà con nên chọn giống khỏe, có sức chống chịu tốt. Nên lựa các giống đã qua kiểm dịch khi nhập giống. Dùng giống sạch tuyến trùng, không dùng củ cây giống chứa bào nang từ các ruộng bệnh ở vụ trước.
- Có thể xử lý củ khoai tây trước gieo trồng bằng nhiệt độ cao 44 – 45 độ C, hoặc xử lý với dung dịch formol 15%.
Biện pháp canh tác
- Làm đất kỹ, thu dọn tàn dư thực vật, bà con nên phơi nắng đất trước khi trồng ít nhất một tháng.
- Thực hiện luân canh từ 2 – 3 năm có thể giúp mật độ tuyến trùng giảm khoảng 30 – 50%, nên luân canh với cây họ thập tự đồng thời kết hợp xử lý đất bằng các loại thuốc trừ tuyến trùng. Bà con nên tránh luân canh với cây họ cà.
- Ngoài ra bà con cần điều chỉnh thời vụ trồng khoai tây sớm hơn; sử dụng phân hữu cơ bón kết hợp cùng phân khoáng.
Biện pháp sinh học
Dùng các loài cây có tính kháng tuyến trùng như hạt cây củ đậu, hạt và lá cây sầu đâu rừng, rễ cây ruốc cá, cây bông vạn thọ, cây thầu dầu…những loại này có tác dụng gây độc và xua đuổi tuyến trùng gây bệnh.
Bà con có thể sử dụng các chế phẩm sinh học có chứa hoạt chất như Chitosan, Zeatin hoặc các vi sinh vật đối kháng với tuyến trùng để ức chế và tiêu diệt chúng. Tuy nhiên đối với các sản phẩm này bà lưu ý nên phun phòng trước khi bệnh xuất hiện, đồng kết hợp với canh tác hợp lý để mang lại hiệu quả phòng tuyến trùng cao nhất.
Biện pháp xử lý bệnh
Khi rễ cây xuất hiện nốt sần, cây có hiện tượng rụng lá, mất sức sống thì bà con nên sử dụng các thuốc hóa học có chứa các hoạt chất như Fluopyram, Fluensulfone, Clinoptilolite, Fosthiazate, Abamectin (SC) + để có tác dụng kịp thời trong ức chế tuyến trùng gây bệnh. Đây là những hoạt chất có hiệu quả rất cao, diệt tuyến trùng triệt để trên tất cả các giai đoạn kể cả trứng tuyến trùng. Có hiệu lực kéo dài, chỉ tiêu diệt tuyến trùng, hoàn toàn an toàn cho giun đất và hệ VSV trong đất.
Bà con có thể tham khảo sản phẩm của Nghi Anh như Chim én (chứa hoạt chất Abamectin)
Phân bón lá
Câu hỏi thường gặp
Bệnh tuyến trùng bào nang phát sinh, phát triển ở giai đoạn nào trên cây khoai tây?
Cây bệnh có đặc điểm như thế nào?
Trị bệnh bằng cách nào?
